Kólikteri ári-beri aǵylǵan kóshelerdiń birinde kele jatqan edim, jol jıeginde bala jetektep turǵan bir ana qol kóterdi. Toqtap, baratyn baǵytyn surasam, bes jasar ulyn aýrýhanaǵa alyp barmaq eken. Mekenjaıy – «Qamqorlyq» balalardy ońaltý ortalyǵy. «Basy aýyrmaǵannyń Qudaımen isi joq» demekshi, yǵy-jyǵy qala ishinde mundaı ortalyqtyń baryn buryn kim bilgen.
Jol boıy anasy balasynyń júrý qabileti jetilmegen mesheldigi baryn, atalǵan ortalyqtaǵy mamandardyń kómegimen balasy endi-endi qadam basa bastaǵanyn aıtty. Mejeli jerge jetkenshe ońaltý ortalyǵynyń erekshelikterin, alǵan qamqorlyqtaryn aıtyp meni de eliktirip qoıdy. Jýrnalıst bolǵan soń ortalyqtyń tynys-tirshiligimen tanysýǵa qyzyǵýshylyǵym oıandy. Sonymen ortalyqtyń ákimshiliginen ruqsat alyp, ishke kirdik. Kireberisten «Qamqorlyq» balalardy ońaltý ortalyǵy dırektorynyń orynbastary Dınat Erikuly qarsy alyp, ortalyqty tanystyryp shyqty.
2020 jyldyń jeltoqsan aıynda ashylǵan erekshe qajettiligi bar balalardy ońaltý ortalyǵy №1 qalalyq balalar aýrýhanasynda ornalasypty. Ortalyqta týabitti kemistigi bar sábıler men jasóspirimderge aqysyz keshendi medısınalyq kómek kórsetiledi eken.
Dınat Erikulynyń aıtýynsha, búgingi tańda balalardy ońaltý is-sharalary «Medısınalyq ońaltý qaǵıdalaryn bekitý týraly» Densaýlyq saqtaý mınıstriniń 2020 jylǵy 7 qazandaǵy buıryǵyna sáıkes júrgiziledi. Bul – «Qamqorlyq», «Erte aralasý» ortalyǵy, Respýblıkalyq ońaltý ortalyǵy jáne «Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵy» ońaltý ortalyqtarynda júrgiziledi. Sonymen qatar alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek uıymdarynda jáne Astana qalasynyń «Mamandandyrylǵan balalar úıinde» kúndizgi túri boıynsha ońaltý ortalyqtary jumys isteıdi. Mundaı ońaltý kómegi emhanalardyń arnaıy joldamasy arqyly ońaltý ortalyqtarynda emdele alady-mys.
– Qazir elimizde balalardyń densaýlyǵyn saqtaý jáne áleýmettik qorǵaý tetikteri meılinshe jetildi. Bizdiń ortalyq 0 jastan 18 jasqa deıingi balalarǵa keshendi ońaltý kómegin kórsetedi. Kúndizgi stasıonar boıynsha ár 21 kúnde 50-den asa bala emdeledi. Jalpy, bir jylda ońaltý ortalyǵy 600-den asa balany emdeıdi. Ońaltý úshin qozǵalys daǵdylaryn damytýdyń zamanaýı tehnologııalary qoldanylady. Balalarmen joǵary bilikti nevropatologter men reabılıtologterden basqa psıhologter, defektorlar aınalysady. Sonymen qatar EDSh, fızıoterapııa, jaryqpen emdeý, sý massajy, logoped jáne defektolog mamandardyń kúndelikti jeke sabaqtary bar, – deıdi Dınat Erikuly.
Tájirıbeli mamandar qyzý jumys istep jatqan ortalyqtaǵy arnaıy jabdyqtalǵan 15 túrli kabınetti túgel aralap shyqqan kezde deninde derti bar balalarǵa degen memlekettiń erekshe qamqorlyǵyn óz kózimizben kórip, kóńilge kóp jaıtty túıip qaıttyq. Tipti keıbir kabınetten ózińniń de shyqqyń kelmeıdi. Arnaıy tazartylǵan qum astynan alýan túrli sáýle shashyrap kózdi arbaıdy. Taǵy birinde balanyń qımyl-qozǵalysyn durys qalyptastyratyn aqyldy qurylǵy, qısyq aǵashty tezge salyp túzetkendeı jumys istep jatqanyn kóresiń. Endi birinde tumsa tabıǵattyń ǵajaıyp peızajdarynyń personajy kórinis beredi. Shyny ishinde dóńgelep joǵary shapshyǵan marjan kóbikter. Qarap tursań, eriksiz arbalyp tura bergiń keledi. Ár kabınette balamen birge balasha oınap otyrǵan túrli maman.
Ortalyqtyń bergen málimetinshe, qazir elimizdiń ár óńirinen ashylǵan 15 «Qamqorlyq» balalardy ońaltý ortalyǵy jyl saıyn 9 myń balany emdep shyǵarady. Bul ortalyqtar sońǵy úlgidegi zamanaýı qural-jabdyqtardy Ulybrıtanııa, AQSh, Germanııa, Aýstrııa, Italııa, jáne Reseı sekildi elderden ákelipti. Qazir mundaı qundy qurylǵylar elimiz boıynsha «Qamqorlyq» ortalyqtarynan ǵana kezdestirýge bolady. Ońaltý ortalyqtaryna qajetti jabdyqtardy alýǵa jobanyń bas seriktesi «Samuryq-Qazyna» AQ áleýmettik jobalardy damytý qory jáne «Nursultan Nazarbaev» qory qarjylandyrady.
– Ortalyq mamandary ár balaǵa qalpyna keltirý eminiń jeke baǵdarlamasyn jasaıdy. Olar balalardaǵy aýrýlardyń erekshelikterin eskeredi. Ortalyqqa keletin balalarda kóbinese júıke júıesi aýrýlary, týabitti aqaýlar men hromosomalyq buzylystar baıqalady. Sonymen qatar psıhıkasyndaǵy ahaýlary bar balalar kóp. Sonyń ishinde júrýden, qımyl-qozǵalys jasaýdan psıhologııalyq turǵyda qulyqsyz balalar bolady. Olardy ártúrli tásilmen jetildirip shyǵaramyz, – deıdi ortalyqtyń psıholog mamany Áıgerim Qasymbekova.
Qur súlderi ǵana bar selqos balalar, qımyl-qozǵalysy joq (bul kózge kóringeni ǵana) jáne ártúrli kemistigi bar sábılerge qarap, sál tosylyp qalǵanymyzben, mundaǵy mamandardyń jumysy, tehnologııanyń jetistigi adam kóńiline úmit uıalatpaı qoımaıdy. Munda kelip, balalaryn emdetip júrgen ata-analardyń da júzinen kúdikten góri úmittiń lebi esetinin baıqadyq.
Ortalyqta em alyp jatqan Ibragım Baqytkeldiniń ájesi erekshe qajettiligi bar balalar men ata-analaryna kórsetken kómegine shyn júrekten alǵys aıtyp, nemeresiniń ońaltýdan keıingi jaǵdaıyn aıtyp berdi.
– Men – Ibragımniń ájesimin. Biz bul ortalyqqa nemerem aıaǵynyń ushymen basatyndyqtan, sondaı kishkene kemdigi bolǵan soń osy ortalyqqa emdelýge kelgen edik. Mundaǵy dárigerler aqjarqyn kóńilmen qarsy aldy. Bul jer balapanymyz ekeýmizge óte jaqty. Osy rette Saǵadat Maqsatqyzynyń eńbegin erekshe aıtqym keledi. Danııar myrza aıaǵymyzǵa trenajer jasaıdy, Álııa hanym fızıo em-sharasyn jasaıdy. Áıgerim, Gúlzat qatarly dárigerdiń de eńbegi erekshe. Tegin emdelip jatyrmyz. Balamyz ońalyp keledi. Memleketiń meıirimine bólenip, qamqorlyǵyna qaryq boldyq degen osy emes pe, qaraǵym, – deıdi Halıma ájeı.
Taǵy bir em alyp jatqan Erbol esimdi balaqaı qazir selqos jatýdy qoıǵan, tósekten ózdiginen túsip, aıaǵyn jerge tireı alady, eńbekteýge tyrysady.
– Munda úsh aptalyq kýrstan ótip jatyrmyz. Táýba, ońalyp kelemiz. Barlyq jerde em-dom qabyldaý aqyly ári biz úshin óte qymbat, al teginine uzyn-sonar kezektiń kesirinen kire almaımyz. Al bul ortalyqta barlyǵy joǵary deńgeıde ári tegin. Eń áýeli ortalyqtyń mamandaryna alǵys aıtamyn, ásirese Saǵadat Maqsatqyzy men Áıgerim Ǵalymjanqyzyna rahmet. О́te myqty psıholog, – dedi Erbol Dinmuhamedulynyń anasy.
Budan basqa da ata-analar nnnovasııalyq tehnologııalarǵa negizdelgen sapaly ári tıimdi keshendi ońaltý ortalyǵyndaǵy ujymnyń jumysyna dán rıza ekenin jetkizdi.
Adamzat órkenıeti áýeli synyq tańýdan bastalǵan degen támsil bar. Medısınanyń jáne oǵan qajetti tehnologııanyń kemeldenip jetilgen zamanynda týǵan ár adam ǵylymnyń tabysyn sezine alady dep esepteımiz.
Baqytbek QADYR,
jýrnalıst