Qostanaı aýdanyna qarasty Eńbek aýylynyń turǵyny qorasyndaǵy qoıyn qystaı jyly úıdiń ishinde ósetin jem-shóppen baǵyp otyr. Erhan Jetenbaı mal azyǵyn gıdroponıka ádisimen daıyndaıdy. Mamandardyń aıtýynsha, mundaı ádispen ósken mal azyǵy anaǵurlym arzan ári túliktiń tez kóterilip, semirýine septigin tıgizedi.
Qalada biraz jyl páter jaldap turyp, birneshe jerde jumys istep, ár nárseniń basyn shalyp kórgen Erhan osydan úsh jyl buryn koronavırýs indeti órshigen tusta bala-shaǵasyn alyp Qostanaıdan 25 shaqyrym jerdegi Eńbekke kóship kelgen. Eti tiri, eńbekqor jigit eki jyldyń ishinde aýyl ákimdiginen bólingen jerge eki qabat úı turǵyzyp aldy. Byltyr kúzde kelinshegi ekeýi azyn-aýlaq aqshanyń basyn qurap, 15 qoı satyp alǵan.
– Alǵash qaladan apta saıyn jem satyp ákep berip júrdim. Eseptep kórsem, qoı malyna shyǵyn kóp ketedi eken. Qomaǵaı janýar jemdi de, shópti de qoımaıdy, ne toımaıdy, sodan biraz izdenip gıdroponıka ádisimen jemshóp daıyndap bere bastadym. Qazir 15 qoıǵa táýligine 10 kg azyq beremin. Jem bersem, jemeıdi. Aqyryndap osyǵan úırenip aldy. Shópke de kóp únem. Eń alǵash 20 kg gıdroponıkany týrap-týrap berdim. Bárin jep bolǵan soń, shóp salyp kórdim. Tańerteń kelsem, shópti ıiskepti, biraq jemegen, – deıdi Erhan Jetenbaı.
Erhannyń aıtýyna qaraǵanda, 20 kg gıdroponıkalyq ósimdik eki sıyrǵa nemese 15 qoıǵa, ıá bolmasa 400 taýyqqa, 40-50 shaqty qoıanǵa bir kúndik azyq bolýǵa jarap jatyr. Osynshama dárýmeni kóp, qunary mol mal azyǵynyń úı jaǵdaıynda qalaı daıyndalatynyn surap kórip edik, onyń túrli tásili bar ekenin aıtqan Erhan sonyń tek bireýimen ǵana bólisti. О́zi gıdroponıkalyq ósimdikti bıdaı, arpa, sulymen de ósire beredi eken.
– 4 myń teńgege 30 kılolyq bir qap jem satyp alamyn. 15 bas qoı muny 3 kúnniń ishinde jep qoıady. Men osy 30 kılodan 300 kg shyǵaramyn. Ol maǵan bir aıǵa jetedi. Negizi, bir aıǵa jem satyp alý úshin 20-30 myń teńgedeı ketip qalady. Al men 4 myńdy bir aıǵa jetkizemin. Qoıǵa shópti bir-aq mezgil beremin. Buryn 15 basqa 3 shelek kebek beretin edim, qazir jarty-aq shelek beremin, sol jetedi. 700 gramm jemnen 10 kg gıdroponıka shyǵarýǵa bolady. Qoı ony tamyrymen qosyp, túgel jep qoıady. 700 gramm taza jemdi alyp, jyly sýmen ábden tazartyp, birneshe qaıtara jýamyn. Jem appaq bolyp shyǵady. Ony sý toltyrylǵan ydysqa batyryp qoıamyn. Aldymen ol sýǵa ınemen bir-eki túıir marganes eritindisin salý kerek. Sý qyp-qyzyl bolady. Jem 15 mınýttan 30 mınýtqa deıin sol sýda turady. Odan keıin jemdi súzip alyp, taǵy bir ydysqa toltyryp jyly sý quıamyn. Endi jańa ǵana margonsovka qosqan sýdan shyqqan jemdi osy sýǵa salamyn. Bul bir táýlik turady. Mysaly, búgin tańǵy saǵat 8-de salǵan jemdi erteń tańerteń 8-de alamyn. Aldyn ala daıyndap qoıǵan jaıpaq ydystarym bar. Jan-jaǵyna 2 santımetrdeı bos oryn qaldyramyn da, bıiktigin 2 sm etip jaımalap shyǵamyn. Jemniń betin dákemen jaýyp, qarańǵy bólmege aparyp qoıamyn. Dákeniń betin aýyq-aýyq sýlap otyrý qajet. Úsh kúnnen keıin ashamyn. Endi oǵan jaryq kerek. Tańerteń, keshke eki mezgil sýarý kerek. Aýa temperatýrasy 15-18 gradýs jyly bolý kerek. Osylaısha, 7 kún ishinde gıdroponıkalyq mal azyǵy ósip shyǵady. Áý basta 2 sm bolyp turǵan jup-juqa jem qabaty, bir jetiniń ishinde ósip, 20 sm-ge deıin qalyńdaıdy. Kók shóptiń bıiktigi de 20 sm-ge deıin jetedi. Odan keıin malǵa bere berýge bolady, – deıdi Erhan.
Erhan Jetenbaıuly gıdroponıkany jan-jaqty meńgerý maqsatynda Shymkent, Almaty óńirlerine arnaıy baryp kelipti. Aıtýynsha, ońtústik óńirde Germanııada muny malǵa beredi, al tamyrynan salat jasaıdy. Ony qan qysymy bar adamdar paıdalanatyn kórinedi.
– Sportshylarǵa proteın isteıdi. Túıirshiktep qoıanǵa beredi. Munyń quramynda V9 degen dárýmen bar. Jemniń ishindegi dárýmen syrtqa ósip shyǵady. Mal tez kóteriledi, tez salmaq jınaıdy. Ádette saýyn sıyrlar eki jarym jylǵa deıin ǵana bir qalypty sút beredi. Máselen, bir sıyr 15 lıtr sút beretin bolsa, eki jarym jyldan keıin súti azaıyp ketedi, 5 jyldan keıin ony etke jiberedi. Al muny jegen saýyn sıyr, kerisinshe, 20 paıyz kóp sút beredi. Jemde turǵan jylqy maly eki aıda semiretin bolsa, munymen bir aıdyń ishinde semirtýge bolady. Jazda beretin dárýmendi qysta osy ósimdik arqyly berýge bolady, – deıdi gıdroponıka ósirýshi.
Gıdroponıkalyq ósimdikke qazirdiń ózinde qyzyǵýshylyq tanytyp jatqandar bar. Taıaýda Erhanǵa qoıan, jylqy ustaıtyn birneshe azamattan tapsyrys túsipti. Biraq olar úı jaǵdaıynda ósetin mal azyǵyn tonnalap daıyndap berýdi suraǵan kórinedi. Oǵan múmkindigi jetpeıtindikten, Erhan mundaı kólemdi tapsyrystan bas tartypty. «Muny satyp alǵannan góri, úırenip alǵan durys. Kelisimdi aqysyn tólese, kez kelgen adamǵa úırete alamyn», deıdi Erhan.
Erhan Jetenbaı gıdroponıkany keleshekte turaqty tabys kózine aınaldyrǵysy keledi. Aldaǵy ýaqytta ózine seriktes nemese demeýshi taýyp, arnaıy jylyjaı salyp, gıdroponıka ádisimen mal azyǵynan bólek, qysy-jazy ósetin kókónis, salat, sańyraýqulaq ósirýdi kózdep otyr.
Qostanaı oblysy