Parlament Májilisiniń jáne máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattardy usyný aıaqtalǵany belgili. Partııalyq tizim boıynsha saıası dodaǵa túsetinder bar, ózin-ózi usynǵandar bar, qysqasy, naǵyz báseke endi bastalǵaly tur. Ár daýys aýadaı qajet. Ol úshin halyqtyń senimine ıe bolý mańyzdy.
Keshe Ortalyq saılaý komıssııasynyń otyrysy ótip, onda Parlament Májilisiniń jáne máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattardy usyný qorytyndylary jarııalandy. Qaı partııa qansha úmitkerin qosty, kimder tizimde bar degen saýal eldiń saıası ómirine beıjaı qaramaıtyn kópshilikti eleń etkizetini ras. Úmitker demekshi, óńirlerde ózin-ózi usynǵandardyń ishinde jıyrma jastyń aýylyna endi qadam basqan jastaǵy azamat ta, 72 jastaǵy zeınetker de bar. Bul saılaýdyń ereksheligi de sol, árkimniń depýtat bolý quqyǵyna ıe bar.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Nurlan Ábdirovtiń aıtýynsha, 2023 jylǵy 19 naýryzǵa taǵaıyndalǵan Parlament Májilisi men máslıhattary depýtattarynyń kezekten tys saılaýyn ázirleý men ótkizý jónindegi negizgi is-sharalardyń kúntizbelik josparlaryna sáıkes ókildi organdar depýtattyǵyna kandıdattardy usyný merzimi 20 qańtarda bastalyp, 8 aqpanda saǵat 18.00-de aıaqtaldy.
– Bul saılaý naýqanynyń ereksheligi – Parlament Májilisiniń, sonymen birge oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattardy usyný aralas: proporsıonaldy ókildik etý, sondaı-aq birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha saılaý júıesi arqyly júzege asyryldy. Al aýdandar men qalalardyń máslıhattaryna depýtattyǵyna kandıdattardy usyný rásimi tolyǵymen majorıtarlyq júıe negizinde, ıaǵnı birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha ótti.
Partııalyq tizimder boıynsha saılanatyn Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna kandıdattardy usyný quqyǵyna zańnamada belgilengen tártippen tirkelgen saıası partııalar ıe boldy. 21 qańtarda ótken Ortalyq saılaý komıssııasynyń ekinshi otyrysynda partııalyq tizim boıynsha saılaýǵa qatysýǵa elimizde tirkelgen barlyq 7 saıası partııa jiberildi. Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańnyń normalaryna sáıkes saıası partııalar birtutas jalpyulttyq saılaý okrýginiń aýmaǵy boıynsha Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna saılaý úshin partııalyq tizimderdi jáne basqa da tıisti qujattardy Ortalyq saılaý komıssııasyna usyndy. Al Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna 29 birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha saıası partııalarmen, qoǵamdyq birlestiktermen birge azamattar ózin-ózi usyndy. Bul elektoraldyq rásimderge okrýgtik saılaý komıssııalary qatysty. Joǵaryda atalǵan saılaý úderisiniń sýbektileri barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń depýtattyǵyna da kandıdattardy usyný quqyǵyna ıe boldy. Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańnyń normalaryna sáıkes máslıhattar depýtattarynyń saılaýyn uıymdastyrý men ony ótkizý tek aýmaqtyq saılaý komıssııalardyń quzyretinde ekenin atap ótken jón, – dedi Nurlan Ábdirov.
Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrovtyń málimetinshe, tirkelgen barlyq 7 saıası partııa Parlament Májilisiniń 69 mandaty úshin saıası dodaǵa qatyspaq.
– Parlament Májilisi saılaýynda saıası partııalardyń tizimderinde Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańǵa sáıkes áıelder, jastar jáne múgedektigi bar adamdar úshin belgilengen 30 paıyzdyq kvota tolyǵymen eskerildi. 29 birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgi boıynsha 609 kandıdat usynyldy. Jalpy respýblıka boıynsha ár saılaý okrýgine ortasha básekelestik 21 kandıdatty quraıdy. Eń joǵary básekelestik Astana qalasynyń 2 saılaý okrýginiń árqaısysy boıynsha – 63 kandıdat. Eń tómen kórsetkish Ulytaý oblysynyń saılaý okrýgi boıynsha – 8 adam. Oblystardyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne astananyń máslıhattar depýtattarynyń 334 mandatyna partııalyq tizim boıynsha usyný kezeńinde saıası partııalar belsendiliginiń jetkilikti dárejede joǵary boldy. Mysaly, 6 partııa (Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq partııadan basqa, «Baıtaq» partııasy Qostanaı oblysy boıynsha) óńirlerdiń kópshiliginde máslıhattardyń depýtattaryn saılaýǵa partııalyq tizimderin usyndy. Al oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne astana (334), aýdandar (2130) men qalalar (617) máslıhattarynyń depýtattyǵyna (bul 3081 mandat) kandıdattardy birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha usyný qorytyndylaryna saı ortasha básekelestik 4,3 kandıdatty quraıdy. Bul kórsetkishter azamattardyń jáne azamattyq qoǵamnyń joǵary belsendiligin aıǵaqtaıdy.
Kúntizbelik josparǵa sáıkes Parlamenti Májilisi men máslıhattary depýtattyǵyna partııalyq tizimderdi, kandıdattardy tirkeý kezeńi 18 aqpanǵa deıin jalǵasady. Parlament Májilisine partııalyq tizimder boıynsha kandıdattardyń Konstıtýsııa men Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańda qoıylatyn talaptarǵa sáıkestigin anyqtaý jáne partııalyq tizimderdi tirkeý máselelerin Ortalyq saılaý komıssııasynyń jekelegen otyrystarynda qarastyrylady. Sondaı-aq otyrystardyń birinde aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha Parlament Májilisi men máslıhattar depýtattyǵyna kandıdattardy jáne partııalyq tizimderdi tirkeý qorytyndylary týraly qabyldaǵan sheshimderine qatysty esepterin tyńdaıtyn bolamyz, dedi Konstantın Petrov.
Jalpy, partııalyq tizim boıynsha «Qazaqstan Halyq partııasynan – 52, «Aq jol» demokratııalyq partııasynan – 52, «Jalpyulttyq sosıal-demokratııalyq» partııasynan – 19, «Baıtaq» jasyldar partııasynan – 18, «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasynan – 25, «Respublica» partııasynan – 25, «Amanat» partııasynan 90 kandıdat saıası dodaǵa túspek.
Saılaý naýqany aıasynda shet memleketter men halyqaralyq uıymdardan akkredıtteý boıynsha jáne Syrtqy ister mınıstrliginiń usynystar boıynsha akkredıtteý rásimi jalǵasyp jatyr. Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Muhtar Ermannyń aıtýynsha, 2023 jylǵy 20 qańtarda halyqaralyq baıqaý ınstıtýty ashylǵannan beri Ortalyq saılaý komıssııasy 1 shet memleket pen 2 halyqaralyq uıymnan 25 baıqaýshyny resmı tirkeýden ótkizgen. 2023 jylǵy 9 aqpandaǵy jaǵdaı boıynsha Syrtqy ister mınıstrliginen 2 shet memleketter men 1 halyqaralyq uıymynan 37 baıqaýshy tirkeýden ótýge usynylǵan. Qytaı Halyq Respýblıkasynan 2 kandıdatýra jáne Nıderland koroldiginen 3 kandıdat, al Demokratııalyq ınstıtýttar jáne adam quqyqtary jónindegi bıýrosynyń saılaýdy baıqaý jónindegi Mıssııasynan 32 baıqaýshy usynylyp otyr.