Áleýmettik jaýapkershilik nátıjeleri nyǵaıa beredi

Jurtshylyqqa belgili, «Qazatomónerkásip» ulttyq atom kompanııasy» aksıonerlik qoǵamy ýran, sırek metaldar, atom elektr stansalary úshin ıadrolyq otyn, arnaıy jabdyqtar, tehnologııalar jáne ártúrli maqsattaǵy materıaldardyń ımporty-eksporty boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń ulttyq operatory bolyp tabylady. Búgingi tańda kompanııada 25 myńnan astam adam eńbek etedi. «Qazatomónerkásip»UAK» AQ ýran ken oryndaryn barlaý, óndirý, tasymaldaý jáne qaıta óńdeýmen aınalysatyn kásiporyndardy biriktiredi. Jalpy, Ulttyq atom kompanııa­sy bas­shylyǵynyń Ońtústik Qazaqstan obly­sy­nyń Sozaq, Otyrar, Báıdibek jáne Qyzyl­­orda oblysynyń Jańaqorǵan, Shıeli aýdan­daryndaǵy óndiristik nysandaryna issaparmen baryp, eńbek ujymdarymen, jergilikti tur­ǵyndar ókilderimen kezdesýi keıingi jyldary ıgi dástúrge aınalǵan. 16 maýsym kúni «Qazatomónerkásip» UAK» AQ basqarmasynyń tóraǵasy Vladımır Shkolnık bastaǵan arnaıy top Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Sozaq aýdanyn aralady. «Katko» birlesken kásiporny» jaýap­­­kershiligi shekteýli seriktestigindegi «Juld­yz­­dy qalashyq» dep atalatyn ýran óndirý­shi­lerdiń vahtalyq mekenjaıynda keleli keńes ótkizildi. Oǵan «Katko» BK» JShS, «Taýkent ken-hımııa kásiporny» JShS, «Volkovgeologııa» AQ, «Ýranenergo» JShS, «Qazatomónerkásip-Demeý» JShS basshylary, sondaı-aq, Ońtústik Qazaqstan oblysy men Sozaq aýdany ákimdikteri, jurtshylyq pen BAQ ókilderi qatysty. Vladımır Shkolnık jyl saıynǵy dástúrli sapar men dástúrli kezdesýlerdiń jalǵasa beretinin maǵlumdady. «Qazatomónerkásip» basshysynyń aıtýynsha, mundaı iskerlik jaǵdaıdaǵy jáne emin-erkin, ashyq suhbat retindegi júzdesýlerdiń berer nátıjesi barshylyq. Ulttyq atom kompanııasy ótken jyldy jáne bıylǵy jyldyń bes aıyn oıdaǵydaı kórsetkishtermen támamdaǵan. Ras, ýrannyń álemdik baǵasy arzandap ketti. Áli de tómendeýi bek múmkin. Tabys deńgeıi 3-4 ese azaıdy. Dúnıejúzilik rynokta ýran jónindegi basqa da kúrdeli jaǵdaılar joq emes. Osyndaı ahýaldarǵa baılanys­ty ulttyq kompanııa jáne onyń úlkendi-kishili kásiporyndary, barsha býyndary jumystaryn jan-jaqty shırata túsýge tıis. Tóraǵa qıyndyqtarǵa qaramastan, kóptegen kórsetkishter deńgeıiniń tómendeýine jol berilmegenin atap kórsetti. Memleket basshysynyń qoldaýymen aılyq jalaqy kóterildi. Investısııa kólemi arttyryldy. Áleýmettik salalardy nyǵaıtýǵa burynǵydan da kóbirek kóńil bólinýde. «Biz – áleýmettik baǵdardaǵy kompanııamyz», dedi Vladımır Shkolnık, elimizge salyqty kóbirek tóleýge, turǵyndardyń ál-aýqatyn arttyrýǵa basa nazar aýdaramyz. Shynynda da, áleýmettik sala, ıaǵnı ýran óndiriletin aımaqtardy damytý «Qazatom­ónerkásiptiń» basym baǵyty ekeni aıan. 2004 jyldan beri mamandandyrylǵan «Qazatom­ónerkásip-Demeý» JShS jumys isteıdi. Onyń maqsaty – áleýmettik ınfraqurylymdy jan-jaqty damytý, túrli salalar úshin mamandar daıarlaý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, densaýlyq saqtaý men bilim berý júıelerin, mádenıet pen sport salalaryn jetildire túsýge qoldaý kórsetý, eldi mekenderdi kórkeıtý men kógaldandyrý. «Qazatomónerkásiptiń» sheteldik áriptes­terimen, ıaǵnı Fransııa, Japonııa, Reseı sııaqty ózge de elder kompanııalarynyń qatysýymen qurǵan Jarǵylyq qory «Demeý­diń» negizgi qarjy kózin quraıdy. Atal­mysh qorǵa jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi kelisimshartta kórsetilgen min­detti áleýmettik tólemderden jáne basqa da erikti jarnalardan qarjy jınaq­­­talady. «Qazatomónerkásip-Demeý» qurylǵaly Ońtústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynyń 11 eldi mekeninde 9,9 mlrd. teńgeden asatyn jobalardy júzege asyrdy. 500 shaqyrym avtomobıl joly, 40 shaqyrym temirjol tóseldi. Kóptegen dárigerlik-sanıtarlyq bólimderi, feldsherlik-akýsherlik beketter, balabaqshalar salyndy. Alty mektep kompıýtermen jáne lıngafondarmen jabdyqtalyp, avtomobıl jáne eńbek synyptary ashyldy. Kóptegen shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndary paıda bolyp, aýdan adamdary úshin jańa jumys oryndary arta tústi. Mundaı mysaldar az emes. Sozaqta qazir mal jaıylymdary zerttelip, burynǵy qudyqtardyń basym kópshiligi jaramsyz bolyp qalǵany, basqa da jaǵdaılar anyqtalýda. «Qazatomónerkásip» kompanııasy jaıylymdar sapasyn jaqsartý, qudyq sýlaryn kóterý, jel, kún energııasyn paıdalaný arqyly mal sharýashylyǵyn órkendetýdiń naqtyly sharalaryn iske asyrýdy bastady. Oblys bıýdjetine túsetin qarjy da arta túsýde, dedi V.Shkolnık myrza, kompanııamyz oblys ákimdigimen memorandým túzip, oǵan ekijaqty qol qoıylǵan. Ýrannan túsken paıda jergilikti jurtshylyq ıgiligine barǵan saıyn kóbirek jumsalatyn bolady. Tıisti kadrlardyń, túrli salalardaǵy mamandardyń basym kópshiligi – Sozaq aýdanynyń turǵyndary. Jumysqa qabyldaý máselesi alqaly túrde sheshiledi. Aýdan ákimdigi, máslıhat, ardagerler keńesi, jastar uıymdary ókilderinen qurylǵan komıssııa bar. Senim telefondary jumys isteıdi. О́tinishter, aryz-shaǵymdar ýaqtyly qaralady. «Qazatomónerkásip» UAK» AQ óndiris jónindegi atqarýshy dırektory Asqar Qasabekov, «Taýkent ken-hımııa kásiporny» JShS bas dırektory Jumataı Markenbaev, «Qazatomónerkásip-Demeý» JShS bas dırektory Erbol Tólebaev, Taýkent taý-ken kombınatynyń dırektory Ordabek Jaıyn­baev, taǵy basqalar ótken jyldyń jáne bıylǵy bes aıdyń qorytyndylary týraly málimdedi. Máselen, Taýkent ken-hımııa kásiporny 2014 jyldyń bes aıynda jospardaǵy 391,6 tonnanyń ornyna 412,5 tonna ýran óndiripti. Qanjýǵan, Moıynqum, Qaınar, Ortalyq Moıynqum kenishterinde ýran úlesi josparlanǵan deńgeıde deý­ge bolady. Barlyq kásiporyndarda der­lik ınnovasııalyq tehnologııalar men óner­tapqyshtyq usynystardy endirý jaǵdaıy jaqsara túsýde. О́ndiriske jumsalatyn shyǵyndardyń barlyq túrlerin kemitýge qol jetkizilip keledi. Árıne, ártúrli salalarda sheshimin tabýdy qajet etetin ózekti máseleler de joq emes. Ońtústik Qazaqstan oblysy ákiminiń orynbasary Erbol Sadyr turǵyn úı máselesin kóterdi. Úı kezeginde turǵandar kóp. О́tken jylǵy surapyl daýyldan búlingen turǵyn úıler kúrdeli jóndeýdi, tipti, keıbireýleri jańadan salýdy qajet etedi. Keıbir kásiporyndar Alma­tynyń esebinde bolǵandyqtan, salyqt­aryn sonda tóleıdi. Qazir Sozaq aýdanynda sheshil­megen túıinder bar. Olardy oılasyp, tezirek túzeýge tıispiz, dedi ákimniń orynbasary. Kompanııa tóraǵasy, oblys basshylyǵy ókiliniń aıtqanyn óte durys dep esepteıtinin, keıbir úı-jaılardyń kúrdeli jaǵdaıy aýdıt arqyly qaıta tekserilip, naqtyly qorytyndy shyǵarylatynyn, biraz úılerdiń, ózge de qurylystardyń jańadan salynatynyn málimdedi. Oblys jáne aýdan ákimdikterimen memorandýmǵa sáıkes jumystardyń jandana túsetinine sendirdi. Sozaq aýdany ákiminiń orynbasary Álmaǵanbet Bekzat ınternetpen, IP telefon júıesimen qamtamasyz etetin jeliler ázirshe Taýkent pen Stepnoı kentterine tartylǵanyn, ózge eldi mekender turǵyndary asyǵa kútýli ekenin eske saldy. Aýdan jurtshylyǵy atynan Uly Otan soǵysynyń ardageri Myrzahmet Jylysbaev óziniń ómir boıy muǵalim bolǵanyn aıta otyryp, burynǵy mektep pen búgingi mektepti salystyrýǵa múlde kelmeıtinine mysaldar keltirdi. Qazirgi bilim berý uıalaryndaǵy tehnologııalyq jabdyqtarǵa, mektepterdiń zamanaýı kelbetine asa rıza ekenin áńgimelep, Vladımır Shkolnıktiń qolyn qaıta-qaıta qysqan ardager aqsaqal sozaqtyqtar atynan Elbasyǵa alǵys sezimin jetkizýdi ótindi. Ken-hımııa kásiporny kásipodaq komıtetiniń tóraǵasy, operator Edige Ábdihamıtov ta qatardaǵy qarapaıym eńbek ıeleri atynan sóz alyp, óziniń oı-pikirlerin ortaǵa saldy. «Qazatomónerkásip» syndy kompanııanyń jemisti jumystary jergilikti turǵyndar úshin úlken úılesimder ákele beretinine, aldaǵy ýaqytta da eńbek kórsetkishteri artatynyna, el birligi men yrys aldy – yntymaqtyń nyǵaıa túsetinine senim bildirdi. Osy kúni «Qazatomónerkásip» basshysy Vladımır Shkolnık «Stepnoe BK» JShS negizinde jerasty siltisizdendirý eritindilerin qaıta óńdeıtin birinshi mobıldi keshen jumysyn iske qosty. Mobıldi keshen otandyq Joǵary tehnologııalar ınstıtýtynyń bir top ǵalymdary jasaǵan biregeı ázirleme bolyp tabylady. Bul qondyrǵy qaıta óńdeý keshenderinen jyraqta jatqan shaǵyn ýran kenishterindegi geologııalyq kendi ónerkásiptik óńdeýden ótkizý maqsatyna arnalǵan. Jobanyń óndiristik qýaty saǵatyna 100 tekshe metr. Bul jumystyń maýsymdyq kezeńine shaqqanda 20-25 tonnaǵa jýyq. Joǵary tehnologııalar ınstıtýtynyń bas dırektory Serik Qojahmetovtiń aıtýyna qaraǵanda, atalmysh keshender tolyqqandy sehtar qurylysyn salý tıimsiz sanalatyn ken oryndary úshin óte-móte paıdaly kórinedi. Jobanyń negizgi erekshelikteri retinde qondyrǵylardyń shaǵyndyǵyn, keshenderdiń kóp aýmaq almaıtynyn, energııa az jumsalatynyn, barlyq úderisterdegi júrgizýge qajetti reagentter jı­yn­tyǵy az mólsherde ekenin, syzbalyq tehnolo­gııasy óte qarapaıym bolǵandyqtan ónim­niń ózindik quny da azaıa­tynyn ataýǵa bolady. Áńgimelenip otyrǵan jabdyqtyń daıyn ónimi – ýranmen qanyqtyrylǵan shaıyr. Qurastyrý men tasymaldaýdy jeńildete túsý maqsatynda tehnologııalyq qondyrǵy jınamaly túrde jasalǵan. Qosalqy jabdyqtar men turmystyq bólmeler tasymaldyq konteınerlerde ornalasqan. «Qazatomónerkásip» qadamdary qaryshty. Sońǵy úsh jyldyń ishinde bes birdeı ınves­tısııalyq joba iske asyryldy. Olardyń jalpy quny 896,3mln. dollardy quraıdy. BAQ ókilderimen ótkizilgen brıfıng kezinde V.Shkolnık Eýrazııalyq odaq ákeletin áıdik nátıjelerge de toqtaldy. Ulttyq atom kompanııa­synyń eń iri ınvestısııalyq jobasy «Ýran baıy­tý ortalyǵy» JAQ Qazaqstan-Reseı birlesken kásipornynyń «Ýral elektroteh­nologııalyq kombınaty» AAQ-nyń 25 paıyz + 1 aksııalaryn satyp alýy boldy. Bul qadam strategııalyq mańyzdylyǵymen aıryqshalanady. Birte-birte, ıaǵnı 2020 jylǵa qaraı «Qazatom­ónerkásip» ulttyq atom kompanııasy álemdik atom energııasy kóshbasshylarynyń biregeıine aınalatyn bolady. Iаdrolyq otyn sıkliniń kúlli kezeńderin júıeleıtin ultaralyq ártaraptandyrylǵan kompanııa, árıne, árqashan da tutynýshyǵa baǵyttalǵan maqsat-mindetin basty arqaý etetini belgili. Álbette, áleýmettik jaýapkershilik nátıjeleri barǵan saıyn nyǵaıa bermek. Marhabat BAIǴUT, «Egemen Qazaqstan». Ońtústik Qazaqstan oblysy.