Aqpannyń basynda kún kúrt jylyp, erigen qar men tolassyz jaýǵan jaýynnan Túrkistan oblysyndaǵy birqatar eldi mekendi sý basyp qaldy. Arys ózeninen Syrdarııaǵa sekýndyna túsip turǵan 40 tekshe metr sý osy kúnderi 100-150 tekshe metrge jetti.
Túrkistanmen irgeles Qyzylorda oblysynda mundaı oqys jaǵdaı bola qoıǵan joq. Degenmen Shıeliden bastap Aralǵa deıin arnasyn siresken muz basqan darııa jaǵalaýyndaǵy el úshin bul qaýipti edi. Osyǵan baılanysty tıisti oryndar men jergilikti ákimdik usynysymen Shardaradan Syrdarııaǵa tastalyp jatqan sýdan Kóksaraıǵa bóliner úles kóbeıip, sý qoımasynan ózenge jiberiletin sý burynǵy deńgeıine tústi. Qazir ózen arnasy turaqty baqylaýǵa alynyp, Qyzylorda, Áıtek, Qazaly jáne Aqlaq sý toraptary tranzıttik rejimge kóshirildi.
Aral-Syrdarııa basseındik ınspeksııa basshysynyń mindetin atqarýshy Zeınolla Qaztoǵanovtyń aıtýynsha osy kúni Shardara sý qoımasyna joǵarydan sekýndyna 1 453 metr sý túsip jatyr. Qoımadaǵy sý kólemi – 4 633 mln tekshe metr. Odan tómenge 900 tekshe metr tastalyp, onyń 645 tekshe metri Qyzylorda oblysy shekarasyna jetip tur.
– Dál qazir alań bolardaı esh qaýip joq. Darııa arnasynda muz tolyq ustasty. Tek Jańaqorǵan aýdanyndaǵy Besaryq eldi mekeninen joǵary ala-qula bolyp turǵan tustar bar. Eń qaýiptisi de – osyndaı ıinder. Biraq jergilikti atqarýshy organdar, tótenshe jaǵdaılar departamenti jáne sý sharýashylyǵy mekemeleri ózendegi jaǵdaıǵa kúndelikti monıtorıng jasap otyr, – deıdi ol.
Oblysqa túsip turǵan 645 tekshe metr sýdyń birazy magıstraldy jáne sharýashylyqaralyq kanaldarǵa, kólder júıesine ketip jatyr. Qańtar aıynyń sońynda mamandar sol mańdaǵy jaǵdaıdy barlap qaıtty. «Qazsýshar» RMK Qyzylorda fılıalynyń sý sharýashylyǵy nysandaryn paıdalaný bóliminiń basshysy Aıdos Asanbaevtyń aıtýynsha, arnadaǵy artyq sýdy alyp jatqan iri sý aıdynynyń biri Bulaqtykól jartylaı tolyp tur. Kanaldar boıyndaǵy kólder júıesi de 60-70 paıyz tolǵan.
– Qyzylorda sý torabyna deıin sý deńgeıin tómendetý maqsatynda Jańaqorǵan, Shıeli aýdandary aýmaǵyndaǵy kanaldar arqyly sekýndyna 132, Qazaly sý torabyna deıin 55 tekshe metr sý alynyp jatyr, – deıdi ol.
Jýyrda oblysqa saparmen kelgen Úkimet apparaty basshysynyń birinshi orynbasary Ǵabıt Syzdyqbekov pen oblys ákimi Nurlybek Nálibaev tikushaqpen Syrdarııa ózeniniń Jańaqorǵan jáne Shıeli aýdandary aýmaǵyndaǵy deńgeıin baqylap, jaǵdaımen tanysty.
Arna boıynan 29 sý basý qaýpi joǵary aımaq anyqtalyp, olarǵa 366 arnaıy tehnıka men 1 137 adamy bar 138 jaýapty mekeme bekitildi. Oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamentiniń tarapynan da qajetti tehnıka men qaıyqtar, mamandar ázir tur. Sý tasqynyna qarsy is-sharalardy júrgizý úshin azamattyq qorǵaý qyzmetteriniń kúsh-quraldary daıyndyqqa keltirildi. Sý tasqyny bolǵan jaǵdaıda halyqty evakýasııalaý úshin 64 jınaqtaý jáne 78 qabyldaý pýnkti daıyndaldy.
Darııa tosyn minez tanyta qalardaı bolsa, qarsy turýǵa qaı qyzmet salasy da daıyn tur. Ásirese oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti mamandary aýdandardy aralap, jergilikti ákimdiktermen birge darııa boıyn jaǵalap júr. Oblystyń barlyq aýmaǵynda ózen boıynda táýlik boıy kezekshilik uıymdastyrylyp jatyr. Buǵan qosa úzdiksiz jumys isteıtin shtabqa kez kelgen ýaqytta habarlasyp, máselege baılanysty tolyq aqparat alýǵa bolady.
Qyzylorda qalasy men barlyq aýdan ákimdikterine, jaýapty mekemelerge tótenshe jaǵdaıdyń aldyn alý úshin tıisti tapsyrmalar berildi. Sý tasqynyna qarsy materıaldyq-tehnıkalyq qorlar boıynsha 141,9 tonna janar-jaǵarmaı jáne basqa da qajetti qural-jabdyqtarmen tolyq qamtylǵan.
Oblystaǵy jeti aýdan da osy darııa boıyn jaǵalaı ornalasqan. Solardyń ishinde Qazaly aýdanynda ıindi tus kóp. Aýdanǵa arnaıy jasaǵan saparymyzda Á.Tynybaev atyndaǵy sý torabynyń jaǵdaıyn kórdik. Ýchaske bastysy Bolatbek Áshirbaevtyń aıtýynsha, darııa etegindegi eki aýdannyń qajetine jarap otyrǵan sý torabynda bári qalypty. Qazirgi sý deńgeıi 68-belgini kórsetip tur. Ol 72-ge jetkende ǵana qaýipti sanalady.
– Az-kem kún ábigerge tússek te, bizge sýdyń mol bolǵany jaqsy. Erteńgi el nesibesi osy darııa deńgeıine tikeleı baılanysty. Byltyr muz ustasar mezgilde sekýndyna 40, artynsha 70 tekshe metr sý kelip edi, bıyl bizden 256 tekshe metr ótip tur, – deıdi ýchaske bastyǵy.
Qazaly aýdanyndaǵy bóligi 191 shaqyrymǵa jetetin darııa arnasynyń 11 tusy qaýipti sanalady. Ondaǵy bógetter nyǵaıtylyp, tıisti qurylymdarmen qatar aýyl ákimderi tikeleı baqylaýyna alyp otyr. Jalpy, kóktem men kúzde sý jaǵasyndaǵy jurttyń qada, qamysy daıyn turady. Bul joly da qajetti zat aldyn ala qamdaldy.
Kórshi oblys aýyldaryn sý basyp, abyr-sabyr bolyp jatqan sátte Túrkistanǵa taıaý Jańaqorǵan aýdany turǵyndary «qarǵyn sý bizdi de qapy qaldyryp júrmeı me?» dep alańdaǵan. Jergilikti ákimdikter men tótenshe jaǵdaılar departamenti tarapynan atqarylyp jatqan jumystar el kóńilindegi osy eleńdi seıiltetindeı.
Qyzylorda