Prezıdent bastamasymen elimizde «Jaıly mektep» ulttyq jobasy qolǵa alynǵany belgili. Oqýshynyń sapaly bilim alyp, jan-jaqty damýyna jaǵdaı jasaıtyn joba aıasynda aldaǵy úsh jylda 401 jańa mektep salynbaq. Mundaǵy «Jaıly mektep» qandaı mektep? Onyń qazirgi qoldanystaǵy bilim ordalarynan qandaı aıyrmashylyǵy bar?
Oryn tapshylyǵyn ońtaıly retteý
О́tken aptada «Samuryq-Qazyna» qory «Jaıly mektep» jobasyn qoǵamdyq talqylaýǵa shyǵardy. Soǵan oraı qordyń qoǵamdyq keńesiniń otyrysy ótti. Qoǵamdyq keńes músheleri, memlekettik mekemelerdiń, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń jáne túrli qaýymdastyqtardyń ókilderi, sarapshylar men qoǵam belsendileri qatysqan jıynda ulttyq jobanyń jaı-japsary sóz boldy.
Áýelgi suraq: ulttyq jobaǵa «Samuryq-Qazynanyń» qandaı qatysy bar? Sóıtsek, «jaıly mektepterdiń» qurylysyn úılestirýshi retinde qordyń enshiles uıymy – Samruk-Kazyna Construction kompanııasy tańdalǵan eken. Tıisinshe, joba aıasyndaǵy qurylys jumystaryna osy kompanııa jaýapty. Dálirek aıtsaq, Samruk-Kazyna Construction qurylys jumystarynyń belgilengen merzim men talaptarǵa sáıkes salynýyn baqylaıdy, merdigerlerdi tańdaýdyń ashyqtyǵy men tıimdiligin qamtamasyz etedi, nysannyń sapasy men ýaqtyly qoldanysqa berilýin qadaǵalaıdy.
«Samruk-Kazyna Construction» AQ basqarma tóraǵasy Máýlen Aımanbetovtiń aıtýynsha, kompanııa qurylystyń egjeı-tegjeıli josparyn daıyndaǵan. Bilim ordalary negizinen qazirgi ýaqytta oryn tapshylyǵy qatty sezilip otyrǵan aımaqtarda salynady. Olar – Almaty (63 mektep), Túrkistan (63) jáne Mańǵystaý (24) oblystary, sondaı-aq Shymkent (25), Astana (24) jáne Almaty (22) qalalary. Bul rette 218 mektep – qalada, 183 mektep aýyldyq jerde boı kóteredi. 2023-2024 jyldary – 226 mektep, 2024-2025 jyldary 175 mektep salynady degen jospar bar.
– Ulttyq joba aıasynda 2025 jylǵa deıin elimizde 401 jańa mektep salý qarastyrylyp otyr. Zamanǵa saı salynatyn bul mektepter 842 myń oqýshyǵa shaqtalǵan. Osynyń nátıjesinde, eldegi úsh aýysymdy oqý úderisinen qutylýǵa múmkindik bar. Máselen, Almaty oblysynda salynatyn 63 jańa mektepte 136 myńǵa jýyq bala oqıtyn bolady. Al elordadaǵy 24 jańa mektep 88 myń oqýshyny qabyldaýǵa qaýqarly, – dedi M.Aımanbetov.
Jobanyń jalpy bıýdjeti – 2,6 trln teńge. Onyń 1 trln 960 mlrd teńgesi respýblıkalyq bıýdjetten, 646,5 mlrd teńgesi Ulttyq qordan bólinedi. Bıyl 499,9 mlrd teńgeni, 2024 jyly – 1 trln 038,3 mlrd teńgeni, 2025 jyly 1 trln 068,2 mlrd teńgeni ıgerý josparlanyp otyr. Bul rette bólingen qarjynyń 2 trln 36 mlrd teńgesi mektepterdiń qurylysyna, al 243 mlrd teńgesi paıdalanýǵa berilgen bilim ordalaryn kútip ustaýǵa jumsalady.
Qurylystaǵy qoǵamdyq baqylaý
M.Aımanbetov merdigerlerge qatań talaptar qoıylatynyn aıtty. Jobalardy baǵalaý kezinde qoldanystaǵy standarttar, el Úkimeti bekitken tehnıkalyq tapsyrma, sondaı-aq ozyq halyqaralyq tájirıbe eskeriledi. Qurylysta otandyq óndiris materıaldaryn paıdalanýǵa basymdyq berilmek.
– Jańa mektepter 300, 600, 900, 1 200, 1 500, 2 000 nemese 2 500 oryndyq dep belgilengen jeti túrli nusqanyń birine saı salynýy qajet. Olardyń árqaısysynda robottehnıka kabıneti, birneshe zerthana, aýdany 88 sharshy metr bolatyn horeografııa zaly, úsh kovorkıng alańy (bastaýysh synyp oqýshylary, orta synyptar jáne muǵalimder úshin) bolýy kerek. Sondaı-aq mektepterde bastaýysh synyptary (9h18m) men orta býyn, joǵarǵy synyp oqýshylaryna (36h18m) bólek sport zaldary bolady. Ár synypta ınteraktıvti taqta jáne muǵalimge arnalǵan kompıýter qoıylady. Jańa mektepterde erekshe balalar úshin kedergisiz orta qurylýy kerek: arnaıy pandýstar, lıftiler, dárethanalar, ınklıýzıvti bilim berý bólmesi daıyndalady. Sonymen qatar ınterer dızaınynyń birqatar elementi men arhıtektýralyq sheshimderi ulttyq naqyshta jasalýǵa tıis, – dedi kompanııanyń basqarma tóraǵasy.
Ulttyq jobany júzege asyrý barysynda Samruk-Kazyna Construction is-sharalardyń ashyqtyǵy men qoǵamdyq baqylaýǵa erekshe kóńil bólmek. 2023 jylǵy 10 aqpanda Samruk-Kazyna Construction-nyń https://skcn.qaz.network/ jańa onlaın platformasynda jobalaý men mektepti tolyqtaı salyp, jóndeý boıynsha keshendi qyzmet kórsetýshilerdi tańdaýdyń baıqaý qujattaryn aldyn ala talqylaý bastaldy. Kez kelgen azamat qujattardy qarap, óz usynysy men eskertýin bildire alady.
– Aldaǵy 20 aqpanda ashyq resýrstarda baıqaý týraly habarlandyrý jarııalaý josparlanyp otyr. Qurylysty qadaǵalaý ınjenerlik qyzmetteri de ashyq konkýrstyq negizde satyp alynady, bul qosymsha ashyqtyqty qamtamasyz etedi. Barlyq satyp alý Samruk-Kazyna Construction-nyń satyp alýǵa arnalǵan onlaın platformasynda júzege asyrylady. Baıqaý komıssııasynyń quramyna Samruk-Kazyna Construction kompanııasynyń ókilderi ǵana emes, «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasy, ákimdikter, «Samuryq-Qazyna» qoǵamdyq keńesi men Oqý-aǵartý mınıstrliginiń sarapshylary da kiredi, – dep naqtylady Máýlen Aımanbetov.
Qurylys kezinde jalpy jaǵdaıdy baqylaıtyn aqparattyq sıfrly platforma jumys isteıtin bolady. Aqparattyq júıe alǵash ret osyndaı iri ulttyq jobada qoldanylmaq. Elektrondy júıe qurylystyń barlyq kezeńin ashyq baqylaýǵa múmkindik beredi. Júıeniń ereksheligi – tapsyrys berýshi, qurylysshylar, ákimdikterdiń birneshe basqarmasy, mınıstrlikter, tehnıkalyq baqylaý sarapshylary jáne basqalary birlesip jumys istep, birge tapsyrma berip, ony baqylap, másele týyndasa sol boıda bıýrokratııasyz, ýaqtyly sheship otyrady.
Bizdiń elde qurylystyń keıde ýaqytynan keshiktirilip tapsyrylatyny bar. Mundaı táýekel «Jaıly mektep» jobasynda da aldan shyǵýy múmkin. Alaıda M.Aımanbetov bul jobada qurylystyń belgilengen kesteden keshigý táýekeli óte tómen dep sendirdi.
– О́ıtkeni kelisimshartta naqty merzimder kórsetiledi. Eger qurylystyń keshigýi tirkelse, 15 kún ishinde kelisimshartty buzyp, basqa kompanııany tańdaýǵa múmkindik bar. Sondyqtan merdigerler adal jumys isteıdi jáne «qara tizimge» enbeý úshin jumys kestesin qatań saqtaıdy degen senimimiz bar. Árbir nysanda tehnıkalyq qadaǵalaý júrgizetin 3-5 sarapshy bekitiledi. Olar únemi qurylys basynda bolýǵa mindetti. Qatań baqylaý degenimiz – osy, – deıdi kompanııa basshysy.
Aıtaqshy, merdiger kompanııalarǵa qoıylatyn talap ta qatań. Bul jobaǵa keshe ashylyp, búgin maıly jiliktiń basyn ustap otyratyn bir kúndik fırmalar qatysa almaıdy. Kompanııanyń birinshi sanatty lısenzııa boıynsha jumys tájirıbesi 10 jyldy, ekinshi sanatty lısenzııa boıynsha – 5 jyldy, úshinshi sanatty lısenzııa boıynsha 3 jyldy quraýǵa tıis. Sonymen qatar sońǵy bes jyl ishinde tólengen salyq somasy da eskeriledi. Erejeler jergilikti kompanııalarǵa jeńildikter usynatynyn da aıta keteıik. Iаǵnı mektep Mańǵystaýda salynsa, sol óńirdiń kompanııalaryna belgili bir deńgeıde jeńildikter qarastyrylady.
Muǵalimder qatań irikteýden ótedi
Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri Sholpan Qarınovanyń málimetinshe, qazir elimizde 3,7 mln oqýshy bar jáne mektepterinde 240 myń oqýshy orny tapshy. Eger jańa mektepter salynbasa, 2025 jylǵa qaraı atalǵan tapshylyq 1,2 mln orynǵa jetýi yqtımal. Sondyqtan «Jaıly mektep» ulttyq jobasyna artylǵan jaýapkershilik júgi de salmaqty.
– Elimizde paıdalanýǵa berilgenine 50-70 jyldan asqan 500-den astam mektep bar. Árıne, olardyń bárin aýystyrý kerek. Sonymen qatar úsh aýysymdy jáne apatty jaǵdaıda jumys istep turǵan mektepter bar. Qazir el boıynsha 148 mektep úsh aýysymda bala oqytyp jatyr. Bul bala týý kórsetkishiniń artýymen baılanysty. Iаǵnı bala týý oń dınamıkany kórsetip otyr. Byltyr el aýmaǵynda 247 mektep salynyp, 135 myń oqýshy orny paıda boldy, – dedi Sh.Qarınova.
Onyń aıtýynsha, sońǵy 20 jylda elimizde 1 myńnan astam mektep salynǵan. Al Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev saılaýaldy baǵdarlamasynda aldaǵy birneshe jylda 1,5 mln oqýshy ornymen qamtamasyz etýdi tapsyrdy. Joǵaryda aıtqanymyzdaı, onyń 842 myńy «Jaıly mektep» jobasy aıasynda sheshimin tappaq.
– Jańadan salynatyn «jaıly mektepter» quzyrettilik ortalyǵyna aınalady dep josparlap otyrmyz. О́ıtkeni el boıynsha salynatyn 401 mektep az kórsetkish emes. Olardyń qýaty óte joǵary. «Jaıly mektepterdiń» dırektorynan bastap, muǵalimderine deıin arnaıy tártippen qabyldanady. Olar tıisti oqýdan ótedi. Sondaı-aq beriletin bilim sapasyn baqylaýǵa qatysty úlken jumys júrgizemiz. Mektep biliminiń mazmuny jasaqtalǵan jáne muǵalim ony baǵalaıdy. Onyń ishinde formatıvtik, sýmmatıvtik baǵalaý túrleri bar. Odan bólek, mektepishilik baqylaý júrgiziledi. «Jaıly mektepterde» syrtqy baǵalaý júıesi de engiziledi. Qazaqstanda ulttyq baǵalaý júıesi qurylǵanyn bilemiz. Syrtqy baǵalaý arqyly bilim berý deńgeıin zerttep, zerdelep otyramyz. Sonda oqýshyǵa tek muǵalim qoıǵan baǵamen ǵana emes, syrtqy baǵalaý arqyly da bilim sapasy anyqtalady, – dedi Oqý-aǵartý birinshi vıse-mınıstri.
«Jaıly mektep» ulttyq jobasyn iske asyrý nátıjesinde, eki jyldan keıin elimizde 100 myńnan astam jańa jumys orny qurylatynyn da umytpaıyq.
Aıtpaqshy, ulttyq jobanyń otandyq ekonomıkaǵa degen áseri de aıtarlyqtaı joǵary bolmaq. О́ıtkeni mektepke qajetti jıhazdardyń 95 paıyzyn otandyq óndirýshiler daıyndaıdy. Qural-jabdyqtardyń 60 paıyzy ózimizdiń ishki naryqtan alynady. Sondaı-aq qurylys materıaldarynyń 65 paıyzy otandyq ónimnen turady. Demek eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynda ulttyq jobanyń alar orny aıyryqsha bolmaq.