Mánin uqqan adamǵa memlekettik granttyń paıdasy kól-kósir. Ony aıtyp ta, jazyp ta júrmiz. Máselen, Jetisýda 750-ge jýyq adam kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq jobanyń qyzyǵyn kórip otyr. Olar kásiptiń kózin taýyp, ózin ǵana emes, ózgeni de jarylqap júr.
Oblys ákimi baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, osy baǵytta 26 851 jumys orny qurylǵan. Onyń 13 016-sy turaqty qyzmet kórsetip jatyr. Bul statıstıka – óteýsiz granttyń nátıjesinde qurylǵan sıfr. Demek óz kásibin kórkeıtip, basqany da baýyrǵa basqan azamattar elde jeterlik. Bular aldymen áleýmettiń áleýetin kóterip otyr.
Mysaly, tekelilik birinshi toptaǵy múgedek Mels Muratbekov jeke stomatologııa klınıkasyn qaıta iske qosty. Ol buǵan deıin densaýlyǵyna baılanysty 4 jyl tis emdeý kabınetin qulyptap qoıǵan edi. On jyldyq jumys ótili bar azamat úshin uzaq ýaqyttaǵy kidiris kóńil túsirgenimen, memlekettiń járdemi jarqyraýǵa jol ashyp bergendeı. 1 225 200 teńge kóleminde grant alyp, osy qarjyǵa tıisti zamanaýı qural-jabdyq satyp alǵan. Qudaı sátin salyp, búginde óz bıznesin shyr aınaldyryp otyr. Byltyr jazda jumysy qaıta júrip, monoqala turǵyndaryna kómek kórsetip keledi.
«Mamandyǵym – stomatolog-ortoped. Osy salada 90-jyldardan beri eńbek etemin. Árıne, qazir talaptar ózgerdi, jańa qural-jabdyqtar shyqty, sondyqtan ýaqyt talabyna ilesip jumys isteý kerek. Memlekettik grant arqyly keramıkany kúıdiretin stomatologııalyq vakýým elektr peshin satyp aldym. Onda metall-keramıka tisteri daıyndalady. Oǵan qosa bıznes júrgizýdiń jaı-japsaryn úırendim. Aıtpaqshy, osyndaı memlekettik baǵdarlama bar ekenin áleýmettik jeliden oqyp bildim. Odan keıin qalalyq jumyspen qamtý ortalyǵyna baryp, keńes aldym. Ekiniń biriniń nesıe alýǵa, ony qaıtarýǵa múmkindigi bola bermeıdi, onyń ústine ústemesimen qosyp qaıtarý bıznesin jańa bastaǵan adamǵa ońaı emes. Sondyqtan qaıtarymsyz grant memlekettik qoldaýdyń tıimdi túri dep esepteımin», deıdi M.Muratbekov.
Jalpy, kásipker jerlesterine jeńildik jasap, stomatologııa salasynda qyzmet túrin qoljetimdi baǵada usynýǵa basymdyq berip otyr. Munda mamandar terapevtik jáne ortopedııalyq qyzmet kórsetedi. Keıde tisi aýyryp, jany qysylyp kelgen pasıenttiń jaǵdaıyn túsinip, tisin tegin julyp beretin kezderi de bolady eken.
«Tekeli turǵyndarynyń tabysy sonshalyqty kóp emes, sondyqtan biz kórsetetin qyzmetterdiń barlyǵynyń quny barynsha qoljetimdi bolýyna mán beremiz. О́z tájirıbeme súıene otyryp, dıagnostıkadan bastap qajetti emge deıingi úderistiń bárin tolyq qadaǵalaımyn. Bizdiń mamandarymyz bilikti, olardyń turaqty klıentteri bar, ázirge eshqandaı shaǵym túsken joq. Menimen qosqanda tórt mamanbyz. Qatarymyzda jastar da bar. Jumys isteımin degen adamǵa kez kelgen ýaqytta múmkindik tabylady, tek nıet bolsa bolǵany», deıdi kásip ıesi.
Iá, qoldan kelse, qarap qalmaıtyn azamattyń qareketi kóńil qýantady. Basyna týǵan qıyndyqtan ezilmeı tizege turý – úlken erlik. Monoqalada mundaı jandar jeterlik. Sonyń biri – Jaına Qanatqyzy. Ol balalarǵa massaj jasaıtyn jáne damytatyn «Baby land» ortalyǵyn ashqan. Árıne, kásiptiń alǵashqy qadamyn memleket bergen qarjymen bastaǵan. Tıisinshe, «Bastaý Bıznes» jobasy boıynsha bilim alyp, bıznes-josparyn qorǵap shyqqan.
Ǵajaby sol, byltyr jyldyń sońynda ashylǵan ortalyqta logoped qyzmet kórsetedi. Damytý sabaqtary toppen jáne jeke de júrgiziledi. Sondaı-aq balalarǵa qajetti massajdyń barlyq túri jasalady. Tipti, qajet bolsa, mundaǵy mamandar bala kútýshiligine saǵattap qyzmet kórsetýden jalyqpaıdy.
«О́zim muǵalimdik mamandyqty oqyǵanmyn. Balalarǵa arnap bilim berý ortalyǵyn ashý týraly birazdan beri oılap júrgen edim. Bala kútimimen úıde otyrǵan kezimde balama massaj terapevtiniń qyzmetin tabý birshama qıyndyq týǵyzdy. Iаǵnı ol úshin Taldyqorǵanǵa barý kerek boldy, quny da arzan emes. Sondyqtan meniń ortalyǵymda mindetti túrde balalar massajynyń qyzmetteri kórsetilýi kerek dep sheshtim. Memlekettik qoldaýdyń nátıjesinde armanym shyndyqqa aınaldy», deıdi J.Qanatqyzy.
Onyń aıtýynsha, ortalyqta balalar massajymen 12 jyl tájirıbesi bar maman aınalysady. Munda negizinen bir jasqa deıingi sábılerdi ákeledi. Eger qandaı da bir medısınalyq kórsetilimi nemese naqty dıagnozy bolsa, 3-ten 5 jasqa deıingi balalardy da qabyldaıdy. Orta eseppen massajdyń 1 seansynyń quny 2 500 teńge men 3 500 teńgeniń aralyǵynda. Kásipkerdiń ózi de syrt qalmaı, balalarǵa arnalǵan túrli damytý sabaqtaryn júrgizedi. Ár topta bala sany sabaqtyń túri men maqsatyna qaraı 2-den 6 balaǵa deıin jetedi.
«Ortalyqty odan ári keńeıtý úshin bizge balalar psıhologi men defektolog qajet. Biraq ázirge taba almaı otyrmyz. Jalaqysy – shamamen 100 myń teńge. Bizde jumys isteýge nıeti bar adam bolsa, Jumyspen qamtý ortalyǵy arqyly júginýge bolady. Kóp uzamaı jaqsy mamandar tabamyz dep úmittenemin. Ázirge ǵımaratty jalǵa alyp otyrmyz, oǵan jóndeý jumystaryn júrgizip, jabdyqtar satyp aldyq. Eki aıdyń ishinde ortalyǵymyzdyń jumys isteıtinin jergilikti turǵyndar jaqsy bilip qaldy. Jerlesterimizge bizge senim bildirip, qoldaý tanytqany úshin shyn júrekten alǵys aıtamyz. Biz óz isimizge jaýapkershilikpen qaraımyz, óıtkeni balalardyń densaýlyǵy – eń mańyzdy másele», deıdi J.Qanatqyzy.
Tekeli qalasynyń jumyspen qamtý ortalyǵynyń dırektory Jasulan Qapalovtyń aıtýynsha, byltyr qala boıynsha kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba aıasynda 21 ótinim maquldanǵan. Oǵan óz kezeginde jalpy somasy 25 mln 725 myń teńge óteýsiz granttar berilgen. Onyń ishinde 10 grantty halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń ókilderine, 10 grantty jastarǵa buıyrypty. Baqsaq, iske asqan jobalar qatarynda sulýlyq salony, stomatologııa, balalar massajy ortalyǵy, avtoelektrık qyzmetteri, taǵy basqa túrli salaǵa tán qyzmetter el ıgiligine jarap otyr.
Jalpy, oblystyq Kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmasynyń deregi boıynsha óńirde 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq jobanyń basqa baǵyty sheńberinde óteýsiz memlekettik granttar men 5 mln teńgege deıin granttar beriledi. Sonyń nátıjesinde 595 mln teńge somasyna 125 joba maquldanyp, olarda 393 jumys orny qurylǵan.
Bul rette oblystyq jumyspen qamtýdy úılestirý jáne áleýmettik baǵdarlamalar basqarmasynyń habarlaýynsha, ótken jyldyń qorytyndysy boıynsha «Bastaý Bıznes» jobasy aıasynda barlyǵy 4 244 adam oqýǵa jiberilip, onlaın oqýǵa 1 512 adam baǵyttalǵan. Sonyń 2 990-y oqýdy aıaqtady, qalǵany endi bitiredi. Qaıtarymsyz grant alǵandar sany – 617 adam. Olarǵa jalpy somasy 740 mln teńge berilgen, sonyń nátıjesinde 700 jumys orny qurylǵan.
Jalpy, óńirde Ulttyq joba aıasynda 2023 jyldyń 1 qańtarǵa jumyspen qamtýdyń túrli sharasyna 32 myńǵa jýyq adam tartylǵan eken. Tıisinshe 24 myńnan asa adam jumysqa turǵan, sonyń ishinde 14 myńnan asa adamnyń turaqty jumysy bar.
Aıta keteıik, qazirgi kezde óńir ekonomıkasynyń 41 paıyzy shaǵyn jáne orta bıznestiń úlesine tıedi. Bul salada óńir halqynyń úshten biri eńbek etip júr. Kásibin kórkeıtken jetisýlyqtar kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Biz mysalǵa alǵan monoqala turǵyndarynyń birli-ekisi ǵana. Ondaı azamattar óńirdiń bedelin kótereri anyq.
Jetisý oblysy