О́kinishke qaraı, aımaq mektepterinde túrli qylmystyq sıpattaǵy is-áreket áli de azaımaı otyr. Ásirese álimjettik, qorlaý, zorlaý, sabaý, tonaý, qorqytyp-úrkitý syndy adamı qaǵıdattardy mansuqtap, qatygezdikke jelikkenderden zábir kórgender de, tipti sońy qaıǵyly jaǵdaılarmen aıaqtalǵan oqıǵalar da joq emes.
Ony kúni keshe Petropavl qalasyndaǵy jantúrshigerlik oqıǵadan kórdik. Dúıim jurtty dúr silkindirgen bul jaǵdaı quzyrly mınıstrlikti beıjaı qaldyrǵan joq. Oqý-aǵartý mınıstri Ǵ.Beısembaev qylmystyq oqıǵaǵa qatysty komıssııa quryp, respýblıka boıynsha barlyq deńgeıdegi bilim basqarmalary men bólimderine jalpy bilim beretin mektepterde qaýipsizdikti tekserýdi tapsyrdy.
Bul oqıǵa Mańǵystaý oblysyndaǵy mektepterde qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtýge sep boldy. Oblystyq bilim basqarmasynyń habarlaýynsha, óńirdiń oqý oryndarynda lısenzııalanǵan kúzet agenttikteriniń qyzmetkerleri men oqytýshylar quramy kezekshilik jasap, barlyq mektepte muǵalimderdiń kezekshiligi uıymdastyrylyp, oqytýshylarmen de, oqýshylarmen de túsindirý jumystary júrgizilýde.
– Barlyq mektepte oqýshylardyń mektepke barýyn esepke alatyn arnaıy kúzet bar. Polısııa men qaýipsizdik agenttikteriniń jedel basqarý ortalyqtaryna qosylǵan dabyl túımeleri jumys isteıdi. О́tken jyly ýákiletti organdar oqý is-sharalary men túsindirý jumystaryn júrgizdi. Bul baǵyttaǵy jumys bıyl da jalǵasady, – deıdi oblystyq bilim basqarmasy adamgershilik-rýhanı tárbıe jáne ózin-ózi taný bóliminiń basshysy Quralaı Ǵazımova.
Jasyratyny joq, mektepter men lagerlerdegi, túrli uıymdaǵy álimjettik, kisi ólimi bizde kezdespeı júrgen, bolmaı jatqan qylmystar emes. Jýyrda Aqtaý mektepteriniń birinde 4-synyp oqıtyn qyzdyń synyptasyn boqtap: «Sen kimsiń..? Meniń ákem bilim bóliminiń basshysy, men seni otbasyńmen birge qaladan qýyp jibere alamyn, túsindiń be?! Men sotqa eshqashan berilmeımin, ákem bárin sheship qoıǵan, sebebi meniń ákem qaladaǵy eń baı adam» dep qoqan-loqy kórsetken aýdıojazbasy tarady. Aýzynan ana súti keppegen, basynda bantıgi jelbirep oınap júretin, mıynda sabaqtan basqa másele bolmaıtyn búldirshinge bul kókirek, bul astamdyq, bul irilik qaıdan keldi? О́zi aıtqandaı, bilim bólimi basshysynyń, ıaǵnı muǵalimniń qyzy bolsa otbasylyq tárbıe qaıda?
Taǵy bir másele, qazir balabaqsha jasyndaǵy balalardan bastap qaǵaz kótermeıtin sózderdi aıtatyn bolǵan. Oınap júrip te bir-birine boqtyq sózderdiń neshe túrin qusa jóneletin balalarǵa nege áke-shesheden tyıym joq? Qalam ustaıtyn balǵyn qolyna qarý alyp, mekteptiń tabaldyryǵynan bilim alý úshin emes, qylmys jasaý úshin attaıtyn buzyq oqýshylar qaıdan shyqty? Jas býyn sanasynyń daǵdarýyna, aqyl-oıynyń shatasýyna ne sebep? Osynsha kóp suraqtyń jaýabyn tabý múmkin emes.
Áıtse de, ınternettiń shyrmaýy, otbasylyq tárbıeniń kemdigi der edik. Muǵalim, mektep – balaǵa bilim beretin oryn, al tárbıe otbasynan bastalady jáne ol úshin ata-ana úzdiksiz, múltiksiz mindetti. Otbasynan jetkilikti tárbıe almaǵandyqtan mektepke kelip qıǵylyq salatyn oqýshyǵa «shydamynyń sheginen shyǵyp» tili men qolyn batyrsa, ata-ananyń shabýylyna ushyrap, sotqa súıreletin, jazalanatyn oqytýshy qazir eki ottyń ortasynda. Árıne, tárbıe máselesinde muǵalim men mekteptiń ornyn joqqa shyǵarmaımyz, óskeleń jasty qalyptastyrý – ekijaqty birlesken jumys, biraq basymdyq otbasyna túsetinin umytpaǵan jón. Bul týraly bala tárbıesinde qatelespegen babalarymyzdyń «Uıada ne kórseń, ushqanda sony ilesiń» degeni ras-aý.
Mańǵystaý oblysy