Elimiz jańa saıası betburystyń aldynda tur. 19 naýryz kúni ótetin Parlament Májilisi jáne máslıhat depýtattarynyń kezekten tys saılaýy – osy baǵyttaǵy úlken qadam bolmaq. Saıası dodaǵa túsýge bel býǵan jeti partııa quryltaılaryn ótkizdi. Kandıdattar resmı tirkeldi. Naǵyz saıası tartys endi qyza túspek. Úgit-nasıhat kezeńi bastalysymen, úmitkerler jurttyń aldyna shyǵyp, saılaýaldy baǵdarlamalarymen tanystyryp jatyr. Iske sát!
Demokratııalyq negizderge baǵyttalǵan saılaý nátıjesi memleketimizdiń tuǵyryn nyǵaıtyp, halqymyzdyń ál-aýqatyn jańa deńgeıge kóterýge sep bolar degen senim mol. Sebebi halyq úlken ózgeristerden sapaly nátıje kútedi. «Bul án burynǵydan ózgerek» demekshi, bul saılaýdyń ereksheligi kóp. Saıası naýqan naǵyz Jańa Qazaqstannyń alǵashqy kórinisi deýge tolyq negiz bar. Sebebi endi halyq qalaýlylary proporsıonaldy-majorıtarlyq júıe boıynsha saılanady. Bul úrdis elimizde saıası básekelestik ortany qalyptastyryp, jańa tulǵalardyń saıasatqa aralasýyna jol ashatyny anyq. Eldiń bolashaǵyna beıjaı qaramaıtyn, saıası oqıǵalardy aqylmen saralaıtyn azamattar ózin-ózi usynyp, dodaǵa túsip jatyr.
Saıası tartys bastalyp ketti. Qaıda barsań da, eldiń aýzynda saılaý jaıly áńgime. Partııalyq tizimderin ótkizgen elimizdegi barlyq 7 partııa ár daýys úshin kúresýge nıetti. Jańadan tirkelip, saıası arenaǵa endi qadam basqan partııalardyń ózi halyqtyń ystyq yqylasyna, zor senimine ıe bolatynyn aıtyp, básekelestiktiń shoǵyn úrleı tústi. Jaqtastary kóp, buǵan deıingi saılaýlarda mol tájirıbe jınap úlgergen partııalar da qarap qalmasy anyq. Ne desek te, ár daýys aýadaı qajet. Ol úshin halyqtyń senimine ıe bolý mańyzdy.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń kezekti otyrysynda saıası naýqandaǵy mańyzdy máseleler talqylandy. OSK tóraǵasy Nurlan Ábdirov saılaý úderisterine eleýli qoǵamdyq qyzyǵýshylyq pen belsendilik, sondaı-aq aǵymdaǵy saılaý naýqanynda joǵary básekelestik azamattarǵa ózin ózi usynýǵa múmkindik beretin saılaý zańnamasynyń jańalyqtarymen erekshelenetinin atap ótti.
Parlament Májilisi men máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattardy birmandattyq okrýgter boıynsha tirkeý qorytyndylary týraly Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov baıandama jasady.
Ol 29 birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha Parlament Májilisiniń depýtattaryn saılaý boıynsha 609 kandıdat usynylǵanyn habarlady. Atap aıtqanda, 7 saıası partııadan 79 kandıdat, tórt qoǵamdyq birlestikten 5 kandıdat tirkeldi, al 525 úmitker nemese kandıttardyń 86,21%-y ózin-ózi usynýshylar boldy. 29 saılaý okrýgi boıynsha Parlament Májilisiniń depýtattyǵyna kandıdattardy tirkeý qorytyndylary kelesideı: 435 kandıdat tirkeldi, ıaǵnı bir mandatqa 15 adamnan keledi. Eń joǵary básekelestik Astana qalasynda, bir mandatqa 41 jáne 42 kandıdattan, sondaı-aq Almaty qalasynda bir mandat úshin 37, 33, 34 kandıdattan tirkelgen. Eń azy – Túrkistan oblysynyń №25 okrýginde tirkeldi, olardyń sany 5 kandıdat.
О́zin-ózi usyný tártibimen 359 kandıdat tirkeldi, bul jalpy tizimniń 82,53%-i, saıası partııalardan 76 kandıdat ótip, 17,47% boldy. Tirkelgen kandıdattardyń 350-i nemese 80,46%-y erler, 85-i nemese 19,54%-y áıelder. Ortasha jasy – 49,34 jas. Kandıdattar arasynda 10 etnostyń ókilderi bar.
Aýdandyq saılaý komıssııalary usynǵan málimetter negizinde usynylǵan 609 kandıdattyń 45-i tirkelgenge deıin jeke ótinishteri negizinde alynyp tastalǵany, 435 kandıdattyń tirkelgeni, 125 kandıdatqa tirkeýden bas tartylǵany jáne 4 kandıdattyń tirkelýi joıylǵany anyqtaldy.
Máslıhattar depýtattaryn saılaý jónindegi aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń málimetterine sáıkes bir mandatqa 10 288 kandıdat nemese 3-ten astam adam tirkeldi: oblystyq, respýblıkalyq mańyzy bar qalalardyń jáne Astananyń 334 birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha máslıhattarǵa úmitker bolyp 1 451 kandıdat tizimge endi, qalalyq máslıhattar depýtattaryn saılaý boıynsha 2 114 kandıdat, aýdandyq máslıhattarǵa 6 723 kandıdat tirkeldi. 6 359 kandıdat nemese 61,81% ózin-ózi usyný tártibimen, 3 929 kandıdat nemese 38,19% ártúrli saıası partııalar men basqa da qoǵamdyq birlestikter atynan saıası dodaǵa túsip otyr. Tirkelgen kandıdattardyń 7494 nemese 72,84%-y er adamdar, 2794 nemese 27,16%-y áıelder. Ortasha jasy – 42, 64 jas. Kandıdattar arasynda 39 etnostyń ókilderi bar.
Sondaı-aq otyrys sheńberinde aýmaqtyq saılaý komıssııalarynyń aǵymdaǵy naýqannyń barysy jáne birmandattyq aýmaqtyq saılaý okrýgteri boıynsha barlyq deńgeıdegi máslıhattar depýtattyǵyna kandıdattardy tirkeý qorytyndylary týraly esepteri tyńdaldy.
OSK tóraǵasy kandıdattardy tirkeý rásimderi konstıtýsııalyq normalarǵa sáıkes jarııalylyq jáne ashyqtyq qaǵıdattarynda júrgizilgenin atap ótti. Saılaý komıssııalary azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn iske asyrý úshin qajetti sharalar qabyldady.
Nurlan Ábdirov kún tártibindegi ekinshi másele Parlament Májilisi men máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattyń saılaý aldyndaǵy úgitti júrgizýge jumsaıtyn shyǵystarynyń mólsherin belgileýmen baılanysty ekenin aıtty.
Osy másele boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Sábıla Mustafına baıandama jasady. Ol «Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy saılaý týraly» Konstıtýsııalyq zańnyń 28-babynyń 3-tarmaǵyna sáıkes memleket kandıdattarǵa óz baǵdarlamalarymen shyǵý úshin qarajattyń teń bólinýine kepildik beretinin habarlady. Qarajat bólý tártibi men kólemin Ortalyq saılaý komıssııasy aıqyndaıdy.
Osylaısha, Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń depýtattyǵyna kandıdattar úshin partııalyq tizimder boıynsha kandıdattardan basqa shyǵystar mólsheri 950 myń teńge kóleminde belgilenedi. Onyń 450 myń teńgesi teledıdardan jáne radıodan baǵdarlamalarymen sóz sóıleýge, sondaı-aq merzimdi baspa nemese jelilik basylymdarynda 2 maqala jarııalaýǵa, 300 myń teńgesi saılaý aldyndaǵy jarııa is-sharalardy ótkizýge jáne úgit materıaldaryn shyǵarýǵa, 200 myń teńgesi kólik shyǵystaryna arnalǵan.
Oblystar, respýblıkalyq mańyzy bar qalalar jáne astana máslıhattarynyń depýtattyǵyna kandıdattar úshin partııalyq tizimder boıynsha kandıdattardan basqa 550 myń teńge kóleminde shyǵystar mólsheri belgilenedi. Onyń ishinde: 350 myń teńge – teledıdardan jáne radıodan baǵdarlamalaryn tanystyryp sóz sóıleýge, sondaı-aq merzimdi baspa nemese jelilik basylymdarynda 2 maqala jarııalaýǵa, 130 myń teńge – saılaý aldyndaǵy jarııa is-sharalardy ótkizý jáne úgit materıaldaryn shyǵarýǵa, 70 myń teńge – kólik shyǵystaryna jumsalady.
Qalalyq máslıhattardyń depýtattyǵyna kandıdattar úshin shyǵystar mólsheri 350 myń teńge kóleminde belgilenedi. Onyń ishinde: teledıdardan jáne radıodan baǵdarlamalarymen sóz sóıleýge, sondaı-aq merzimdi baspa nemese jelilik basylymdarynda 2 maqala jarııalaýǵa – 200 myń teńge, saılaý aldyndaǵy jarııa is-sharalardy ótkizý jáne úgit materıaldaryn shyǵarýǵa – 100 myń teńge jáne kólik shyǵystaryna – 50 myń teńge bólinedi.
Aýdandyq máslıhattardyń depýtattyǵyna kandıdattar úshin 350 myń teńge kóleminde shyǵystar mólsheri belgilenedi. Onyń ishinde: teledıdarda jáne radıoda baǵdarlamalarymen sóz sóıleýge, sondaı-aq merzimdi baspa nemese jelilik basylymdarynda 2 maqala jarııalaýǵa – 200 myń teńge, saılaý aldyndaǵy jarııa is-sharalardy ótkizý jáne úgit materıaldaryn shyǵarýǵa – 100 myń teńge jáne kólik shyǵystaryna – 50 myń teńge qarastyrylǵan.
Kún tártibindegi úshinshi másele boıynsha Ortalyq saılaý komıssııasynyń hatshysy Muhtar Erman sóz sóıledi.
Ol halyqaralyq baıqaý ınstıtýty ashylǵannan beri 10 shet memleket pen 3 halyqaralyq uıymnan 82 baıqaýshy akkredıttelgenin habarlady. Búgin akkredıtteýge 1 shet memleket pen 1 halyqaralyq uıymnan 15 baıqaýshynyń kandıdatýralary usynyldy. Olardyń arasynda Iran Islam Respýblıkasynan 1 baıqaýshy jáne Táýelsiz Memleketter Dostastyǵynyń baıqaýshylar mıssııasynan 14 kandıdatýra bar.