Elde zańsyz berilgen jer telimderi men zańǵa qaıshy salynǵan qurylys nysandarynyń aınalasynda daýly másele az emes. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń: «Jer qoınaýy – ulttyń baılyǵy. Ony paıdalanýǵa berýdi ońasha kabınetterde «barmaq basty, kóz qystymen» sheshý zańsyz dep tabylýǵa tıis» degen pármeninen keıin ár óńirde mundaı shıkilikterdiń sheti shyǵyp, tıisti sharalar qabyldanyp jatyr.
О́tken jyldyń sońynda osy máselege qatysty jıyn ótkizgen komıssııa Almaty qalasynda jer zańnamasyn buzýdyń 33 deregi anyqtalǵanyn alǵa tartty. Eń qyzyǵy jerge qatysty bul shıkiliktiń 31 deregi memlekettik organdarǵa tıesili kórinedi. Komıssııa atap ótkendeı, Almaty ákimdigi tarapynan – 11, qalalyq Jer qatynastary basqarmasy – 15, «Azamattarǵa arnalǵan Úkimet» korporasııasynan 5 zań buzýshylyq anyqtalǵan. Osy zańsyzdyqtarǵa qatysty úsh adam ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, aıyppul arqalaǵan. Osylaısha jer telimderin zańsyz berý máselesine júrgizilgen tekserýler nátıjesinde, megapolıste jalpy kólemi 17,3 gektardy quraıtyn 23 jer telimi memleket menshigine qaıtarylǵan.
Bir zańsyz sheshim birneshe keleńsiz jaıdyń týyndaýyna ákelýi múmkin. Sońǵy ýaqytta zańsyzdyqtardyń aldyn alýǵa turǵyndar men qoǵam belsendileri ún qosyp júr. Ásirese, turǵyndar óz úıleriniń aınalasynda boı kótere bastaǵan qurylys nysandarynyń zań talabyna saı ekenin, qalanyń bas josparymen salystyra otyryp anyqtaıtyn bolǵan. Belsendiler dabyl qaqqannan keıin shahardaǵy birneshe qurylys nysanyna qatysty zańsyzdyq áshkerelendi.
Almaty qalalyq ákimdiginiń málimetinshe, megapolıste ótken jyly ruqsat qaǵazynsyz salynǵan 9 turǵyn úı anyqtalǵan. Jaýapty organ byltyr «Medeý» memlekettik óńirlik tabıǵı parki aýmaǵynan jeke qosalqy sharýashylyq júrgizý maqsatynda 4,8 gektar jer ýchaskesin zańsyz berý faktisi boıynsha tekserý júrgizgen. Tekserý nátıjesinen keıin departament shyǵarǵan uıǵarymdy oryndaý maqsatynda Almaty qalasynyń Jer qatynastary basqarmasy megapolıstiń Medeý aýdandyq sotyna muragerlik kýálikti jáne satyp alý-satý shartyn jaramsyz dep taný týraly talap-aryzben júgingen.
Qazir joǵaryda kórsetilgen is sotta qaralyp jatyr. Eki aı buryn «Jer amanaty» komıssııasynyń Almaty qalasyna jumys sapary kezinde kóterilgen taǵy bir másele – sharýa qojalyq ıesi Hamraevtardyń aryzy. Shaǵymdanýshylardyń ótinishteri negizinde departament tekseris júrgizip, nátıjesinde Almaty qalasy ákimdigi men Jer qatynastary basqarmasy tarapynan jer zańnamasyndaǵy 1-baptyń buzylǵany belgili bolǵan. Tekseris kórsetkendeı, atalǵan jer telimin demalys úıin salý úshin «Horizon.kz» JShS bergen. Zańsyz berilgen jerdiń aýmaǵy – 4,036 gektar. Osyǵan oraı basqarmaǵa qatysty anyqtalǵan zań buzýshylyqtardy joıý týraly uıǵarym shyǵarylyp, qaýly negizinde jer telimin paıdalaný quqyǵy toqtatylǵan.
Aıta bersek, Almatyda mundaı mysaldar jetip artylady. Máselen, Almaty qalasy men Almaty oblysy aýmaǵyndaǵy quıqaly jerge qumartqandardyń deni laýazymdy sheneýnikterdiń týystary ekeni tıisti vedomstvo tarapynan aıtylyp, zańsyz berilgen jer telimderi memleket menshigine qaıtqan bolatyn. Aıtalyq Almaty qalalyq soty 1997-2004 jyldar aralyǵynda qala ákimi bolǵan Vıktor Hrapýnov pen kásipker Tımýr Qulybaev arasynda jasalǵan feldsherlik-akýsherlik pýnkttiń ýchaskesin satyp alý-satý shartyn jaramsyz dep tanydy. Jýyrda Memlekettik basqarýdy damytý jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl jónindegi respýblıkalyq qoǵamdyq keńestiń ókili iri kásipker Bolat Nazarbaevtyń enshiles kompanııalaryna tıesili jerler memleketke qaıtarylǵanyn málimdegen edi. Málimdemede aıtylǵandaı, bas prokýratýra atalǵan kásipkerge tıesili Astana, Almaty, Talǵar qalalary, Qaskeleń eldi mekeni, Túrkistan oblysynyń eń shuraıly jerlerinde ornalasqan 244 gektar bolatyn 59 jer telimin anyqtaǵan.
Kúni keshe kópten beri qoǵamdy alańdatqan Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń aýmaǵyna tıesili jer telimine qatysty daýly máseleniń túıini tarqady. Shaǵym negizinde departament Ál-Farabı atyndaǵy QazUÝ aýmaǵynyń bir bóligin ıelikten shyǵarýdyń zańdylyǵyn tekserdi.
«Tekserý qorytyndysy boıynsha Almaty qalasy ákimdigi qoldanystaǵy zańnama talaptaryn buza otyryp, jalpy aýdany 0,7494 gektardy quraıtyn ýnıversıtettiń jer teliminiń bir bóligin ıelikten shyǵarý týraly zańsyz qaýlylar qabyldaǵany anyqtaldy. Ýnıversıtettiń ıeliginen zańsyz shyǵarylǵan jer telimderi jónindegi talap aryzdy qaraǵan sot shaǵymdy qanaǵattandyrdy. Sot sheshimi zańdy kúshine endi. Jer memleketke qaıtaryldy», dedi kómıssııa múshesi.
Jyl basynda Aýyl sharýashylyǵy mınıstri el aýmaǵy boıynsha paıdalanylmaı jatqan 5 mıllıon gektardan astam jer memleketke qaıtarylǵanyn habarlady. Deıturǵanmen Almaty, Atyraý, Túrkistan, Qyzylorda oblystarynda jaıylym tapshylyǵy áli de ózekti. Sondyqtan memleket tarapynan bos jatqan jerlerdi qaıtarý bıyl da qarqyndy jalǵaspaq.
«2022 jyly paıdalanylmaı jatqan 5,2 mıllıon gektar jer memleketke qaıtarylǵan bolsa, qazir onyń 1,8 mıllıon gektaryn sharýalar ıgerip jatyr. Bıyl taǵy 5 mıllıon gektar jer qaıtarylady. Atalǵan aýmaqtardyń qandaı qojalyqtarǵa tıesili bolǵany týraly aqparatty jerkarta.gharysh.kz geoservısinen bilýge bolady. Jerdi jalǵa alǵan sharýalar tekseristen ótip jatyr. Aldymen, qojalyqtarda tirkelgen mal sanyn esepteıdi. Eger mal sany az, jerdiń kólemi úlken bolsa, sharýa ıesine artyq jerdi memleketke qaıtarý usynylady. Ekinshi joly zańǵa qaıshy joldarmen berilgen faktiler anyqtalatyn bolsa, onda ol jerdi de mindetti túrde qaıtaramyz», degen edi Úkimet otyrysynda sóılegen sózinde Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev.
Ádilet bolmasa, ábiger kóp. Prezıdent bastamasymen elimizdiń ár óńirinde jer telimine, zańsyz qurylystarǵa qatysty kópten beri qordalanǵan jaılar ońtaıly sheshimin taýyp keledi. «Kóseýi uzynnyń qoly kúımeıdi», dep zańdy belsheden basýdyń sońy sorlatatyny talaılarǵa sabaq bolyp jatyr. Bul – Ádiletti Qazaqstan ustanymynyń júıeli júzege asa bastaǵanynyń dáleli.
ALMATY