Áıgili aqyn Shal Qulekeuly: «Alladan shynymenen jarlyq kelse, Juldyz da jerge túser aspandaǵy» demep me edi? Sol aıtqandaı, Qazaqstannyń batys ólkesine belgili eńbek ardageri, asyl jar, abzal áke, ardaqty dos, aǵa, áriptes Ádıet Ǵabdoshulynyń fánıden baqıǵa ozǵanyna da, mine, bir jyldan asypty.
Ádekeń tulǵasyn úsh sıpat erekshelendiredi. Birinshiden, ol – Batys Qazaqstan, Aqtóbe, Qaraǵandy oblystary orman sharýashylyǵyn damytýǵa eńbegi sińgen kásibı maman. Osy salanyń uıymdastyrýshy-qaıratkeri. Ekinshiden, ol – qoǵam qaınaýyn ishinen sezingen, aınalasyna, ortasyna izgilikti jol, tálimdi ónege kórsete bilgen el aǵasy. Úshinshiden, ol – parasatty otaǵasy, áýlettiń ıesi. Kúndiz-túni jumys istep, arasynda bilimin jetildirip, rýhanı máselelerden shet qalmaı, ul-qyzdaryn jaqsy isterge baýlyǵan azamat.
Bizdińshe, Memleket basshysy aıtqandaı, jańa da ádiletti Qazaqstanǵa osyndaı eńbekqor, kásibı mamandar men otbasyna jaýapty jandar aýadaı qajet. Ádekeńdeı kisiler az boldy dep aıta almaımyz, biraq qazir sırep te qalǵany ras.
Ádıet Ǵabdoshuly Batys Qazaqstan oblysy Tasqala aýdanynyń Taldybulaq aýylynda dúnıege kelipti. Bul 30-jyldardyń ashtyq qyrǵynynan keıin turalaǵan ýaqyt edi. Ákesi Ǵabdosh qolynan kelgenshe baý-baqsha ósirip, sonyń jemisin aǵaıyn-týysqa úlestirip, septesken eken. Densaýlyǵyna baılanysty Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysa almasa da, áskerdegi azamattarǵa jer emip tapqan nápaqasymen járdemdesipti. Qyryq jyl «Qaırat» ujymsharynda baý-baqsha, kókónis ósirip, alma alqabyn baptap, ónimin tutas aýdan turǵyndaryna jetkizip, zor abyroıǵa bólenipti. Imandylyǵy da bir basyna jetedi eken. Onyń syrtynda aýyzsha taraǵan shejireni jınaqtaǵany da bar. Ádekeńniń anasy Saǵıra Júsipqalıqyzy da tekti atalardan bata alǵan, kóregendi jerdiń perzenti desedi.
Halqymyz «Jemisi kóp aǵashtyń butaǵy tómen» demeı me, qarapaıym ǵana aýyl aqsaqaly sonaý Máskeýdiń aýyl sharýashylyǵy kórmesine ónimderin aparyp, eki márte dıplom alǵanyn aýdan jurty ańyz etip aıtatyn. El ishindegi «Tasqalanyń Mıchýrıni» degen laqap atynyń ózi ne turady!..
Osyndaı eńbekqor áke men shesheniń mańdaı teri men adamshylyǵyn jasynan sińirip ósken, óliara kezdiń opasyn kózimen kórgen Ádıet mektepte oqyp júrgende-aq bolashaq mamandyǵyn tańdap qoıǵan edi. Mektepti úzdik aıaqtaǵan soń sátimen emtıhan tapsyryp, Qazaq memlekettik aýyl sharýashylyq ınstıtýtynyń orman sharýashylyǵy fakýltetine oqýǵa tústi. 1956 jyly tańdaǵan mamandyǵyn qyzyl dıplommen támamdaǵan armany asqaq jigit «orman sharýashylyǵy ınjeneri» mamandyǵyn alyp, alǵashqy eńbek jolyn Batys Qazaqstan oblysynyń «Býdarıno» orman sharýashylyǵynda bastady.
Ákesi Ádıetke júıeli úsh aqyl aıtypty: «Eshqashan keýdeńdi kótermeı, qıyndyqtan qoryqpaı eńbek et, ádil sheshim shyǵarý úshin óziń ádil júr, ómirden oqyp-toqýdy toqtatpa!».
Jas orman ınjeneri eńbeksúıgishtigi men batyldyǵynyń arqasynda arada 5 jyl ótkende, ıaǵnı 1961 jyly bas ormanshy qyzmetine kóteriledi. Úzilissiz biligi men tynbaı jınaǵan tájirıbesi onyń bedelin arttyrady.
Ádekeń qýań jáne shóleıt jerlerge beıimdi aǵash ósirýdiń amal-tásilderin meńgeredi. Sonymen birge ormandy alqapty «demaldyrýdyń», aǵash kóshetteri tamyryn qýattandyrýdyń jańa tehnologııasyn úırenedi. Osynyń arqasynda 1963 jyly Aqtóbe oblysy Mártók orman sharýashylyǵynyń dırektory bolyp taǵaıyndaldy.
Mamandyǵy men kásibine sáıkes tapsyrylǵan qaı isti bolsyn yntasymen atqarady. Orman sharýashylyǵyn damytýǵa kúsh-jiger jumsaıdy. О́z isiniń sheber uıymdastyrýshysy retinde Ádekeń «Býdarıno» orman sharýashylyǵy dırektorlyǵyna shaqyrylady. Osy sharýashylyq Ádıet Ǵabdoshulynyń basshylyǵymen myńdaǵan gektar orman aǵashtaryn ósirip, halyq sharýashylyǵyna qajetti óndiristik pen qurylys-jóndeý materıaldaryn shyǵarady.
Ádekeńdi jaı basshy deý azdyq etedi, ol sózi men isi jańylyspaıtyn, batyl minezdi, baısaldy azamat deńgeıine kóterile bildi. Sondyqtan da shyǵar, elimizdiń batys ólkesindegi orman sharýashylyǵynyń tabysy, tájirıbesi endi Ortalyq Qazaqstanǵa da qajet boldy. El men sala basshylyǵy 1972 jyly Ádıet Ǵabdoshulyn Qaraǵandy oblystyq orman sharýashylyǵy men orman qorǵaý basqarmasynyń basshysy etip taǵaıyndady. Al 1975 jyly osy oblystyń orman basqarmasy basshysy laýazymyna kóterildi. Arqa da arqasynan qaqty. Bylaısha aıtqanda, Ádekeń úsh oblystyń tájirıbesin sabaqtastyrǵan basshy bola bildi.
Ádıet Ǵabdoshulynyń bolmysy ustaz, tálimger bolatyn. Ol barlyq iske shyǵarmashylyqpen, jan-jaqty qarap, orman isiniń jańa býyn mamandaryn ázirleýge kóńil bóldi. «Orman – elimizdiń tynysyn ashatyn ókpesi. Ár tal, ár kóshet – eldiń taǵdyry» deýshi edi jaryqtyq.
Ormanshy qyzmeti qanshalyqty mazasyz bolsa da, soǵurlym mártebeli ekenin dáleldegen Ádekeń osy mamandyqqa súıispenshilik pen jaýapkershilikti bıik deńgeıge kóterdi. Qaramaǵyndaǵy qarapaıym qyzmetshige deıin bas-kóz bolyp, isten nátıje shyǵarýdy úıretýden talmady. Qyzmeti barysynda qandaı da bir kúrmeýi qıyn máseleni shesherde únemi aınalasyndaǵy áriptesteriniń pikirimen sanasyp, usynysyn eskerýshi edi.
Orman salasynyń áleýetti uıymdastyrýshysy Ádıet Ǵabdoshuly úshin qyzmetiniń basty qaǵıdaty adamdarǵa senimmen qaraý, izdengish azamattardyń bastamasyn qoldaý bolatyn. Degenmen qatań bolatyn jerde qaǵıdatshyl-tyn. Teris nátıje úshin, sharýadaǵy keleńsizdik úshin jaýapty adamdardy ádil synaı da bildi, synnan qorytyndy jasata da aldy.
Bilikti basshy orman daqyldary men tuqymdyqty ósirý tehnologııalaryn jaqsartý jáne ormandy jónimen tutyný, orman óndirisin tıimdi paıdalaný baǵytynda edáýir jumys atqardy. Jas ormanshy-maman basynda úlken isten júregi shaılyǵyp tursa, tájirıbeli Ádıet Ǵabdoshuly olardy áp-sátte jigerlendire alatyn. Keıin solardyń kóbi osy salanyń bilikti, kásibı mamany atandy.
Ádekeń eńbek jolynda ekologııalyq apatty aımaqtarda orman sharýashylyǵy jumystaryn tıimdi júrgizýge kóńil bólýshi edi. Buǵan Shalqar aýdanynda ósirilgen qara sekseýil alqaby dálel bola alady. Jaıylymdardy qorǵaý úshin otyrǵyzylǵan qara sekseýil ýaqyt óte kele ekologııalyq ahýaldy jaqsartyp, Shalqar aýdany qoı sharýashylyǵynyń damýyna oń áserin berdi. Aqtóbe oblysynda Ádekeńniń basshylyǵymen orman alqaby 39 myń gektarǵa ulǵaıtylyp, munda 2 mln-nan asa san alýan aǵash túri ósirildi. Bul – aıtqanǵa ǵana ońaı is. Tógilgen terdi sala mamandary jaqsy túsinedi.
90-jyldardaǵy ekonomıkalyq qıyndyq kezinen bastalǵan orman sharýashylyǵyna degen nemquraıdy kózqaras Ádıet Ǵabdoshulyn qatty mazalaıtyn. Iá, orman sharýashylyǵyna qarjy jetkilikti mólsherde bólinbedi, tehnıkany jóndeý múldem aýyzǵa alynbady. Otynnan taryqqan halyq orman aǵashtaryn da otaı bastady. Biraq ormanshylar kásipke adaldyǵyn tanytyp, az qarjymen bardy uqsatýǵa tyrysty. Týǵan jeriniń tabıǵatyn súıip ósken Ádekeń zeınetke shyqsa da, orman sharýashylyǵynan qol úzbeı, bilimi men biligin shaý tartqansha atqardy. Sóıtip, ózin naǵyz ormanshy ekenin moıyndata bildi. Aqsaqal jasynda da izbasarlaryna aqyl qosyp, keńes berip júretin.
Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵyna eńbek sińirgen qaıratker, «Eren eńbegi úshin», «Eńbek ardageri» marapattarynyń ıesi Ádıet Ǵabdoshuly eli men jeri úshin shynaıy peıilimen qyzmet etti. Áriptesteri ol kisini «orman sharýashylyǵynyń sardary» deýshi edi.
El syılaǵan ákesi Ǵabdosh aqsaqal qıyn jyldary aýyl-aımaqty qalaı eńbegimen baǵyp-qaqsa, kásibı maman, bilikti basshy Ádekeń de 90-jyldardaǵy qıyndyqta áriptesterine, et jaqyndaryna sondaı járdem kórsete aldy. Aldyna kóldeneń kelgendi kóz qıyǵymen-aq sabasyna túsiretin orman sharýashylyǵy basshysynyń júregi jumsaq, peıili keń edi. О́zinen keıingi áriptesterine úlgi bolsyn dep, «Bes qaryz», «Shejire» atty eńbekter jazyp, jarııalaǵany da – adamı paryz ben zııalylyqtyń ólshemi.
Ol otbasynda da ónegeli otaǵasy boldy. Jubaıy Baǵıla Saǵıqyzy ekeýi búginde elge eńbek sińirip júrgen ulyqty ul, qylyqty qyz tárbıelep ósirdi. Perzentteriniń aldy – keshegi Lenıngrad mádenıet ınstıtýty men Novosibir ýnıversıtetiniń túlekteri. Ishinde ǵylym doktory, professory da bar. Bári – ata-ana armanyna laıyqty eline adal qyzmet etip júrgen azamattar. Bulardan taraǵan nemere-jıenderdiń ózi – bir qaýym jurt.
Seksennen seńgirine moıymaı kóterilip, toqsannyń tórine shyǵar tusta baqıǵa ozǵan Ádıet Ǵabdoshuly týraly aıtylar taǵylymdy áńgime taýsylmaıdy. Sebebi elge taban aqy, mańdaı terin aıamaǵan eńbek adamy qashanda halqymen birge jasaı beredi.
Esimhan QURMANǴAZIN,
orman sharýashylyǵynyń ardageri,
Aqtóbe oblysynyń qurmetti azamaty