«Ajaryń ashyq eken atqan tańdaı,Nurly eken eki kóziń jaqqan shamdaı.Anańnan seni tapqan aınalaıynKúlim kóz, oımaq aýyz, jazyq mańdaı».Jarty ǵasyr buryn kórermenge jol tartqan «Gaýhartas» fılminiń syrly sazyna, názik únine aınalǵan halyq áni tuńǵysh ret teatr sahnasynda shyrqaldy. Astana qalasy ákimdiginiń Mýzykalyq jas kórermen teatry Dýlat Isabekovtiń «Gaýhartas» mýzykalyq dramasynyń premerasyn kórermenge úsh kún qatarynan usyndy.
Týyndy avtory Qazaqstannyń Eńbek Eri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, jazýshy, dramatýrg Dýlat Isabekov ekinshi kúni premeraǵa ózi kelip, qoıylymǵa oń baǵasyn bergen. Spektakldi jyly qabyldaǵan dramatýrg: «Shynymdy aıtsam, alǵashynda kúdikpen qaradym, qatty qobaljydym da. Búgin premeraǵa da qaýiptenip kelgenimdi jasyrmaımyn. Kópten beri óz-ózime rıza bolmaı júrgen edim. Osy joly rıza bolǵan sııaqtymyn», dep shynaıy yqylasyn bildirdi.
– Spektakldi kórip otyryp kózime qansha ret jas aldym. Ssenarııdi oqyp shyqqannan keıin qalaı shyǵar eken dep oıladym. Jazý degen bir basqa, sahnaǵa shyǵarý degen bir basqa. Qoıylymdaǵy hor, án – bári óte oryndy. Rejısser bárin oryn-ornymen paıdalanǵan. Orkestrdiń ózi maǵan qatty unady. Typ-tynysh, salıqaly, jaı ǵana óner kórsetti. Saltanattyń róli maǵan erekshe áser etti. Birde-bir akter bos júrgen joq. Ásirese Qaıyrkendi oınaǵan akter rólge kirip ketip, tolyǵymen shyǵarmamdaǵy Qaıyrkenge aınaldy. Bútindeı alǵanda, spektakl óte joǵary dárejede shyqty, – dedi jazýshy-dramatýrg Dýlat Isabekov.
Sahna tórinde sóz alǵan avtor shyǵarmanyń ómirge kelý tarıhyna da az-kem toqtaldy. Jazýshynyń aıtýynsha, «Gaýhartas» – Dýlat Isabekovtiń 25 jasynda Máskeý túbinde áskerde júrip jazǵan tyrnaqaldy týyndysy. Al povestiń jazylýyna sol jaqta júrip radıodan estigen Bıbigúl Tólegenovanyń oryndaýyndaǵy halyq áni túrtki bolǵan.
– Aldyna qoıǵan kez kelgen tapsyrma men mindetti ilip alyp ketetin adamdar bolady. Al spektaklde osynyń barlyǵyn arqalaıtyn adam ol – rejısser. Ashat Maemırov izdenetin, izdengende ony tappaı qoımaıtyn rejısser ekenin búgin taǵy dáleldedi.
Jalyndy jastarymyz ósip kele jatyr. Qoıylym boıy qatty súısinip otyrdym. Aınalaıyn, joldaryń ashyq bolsyn, bastaryńa baqyt qusy uıa salsyn. Ony eshkim úrkitpesin! Baq bersin, Alla ony baıandy etip bersin, – degen avtor sóziniń sońyn teatr ujymyna bergen aq batasymen aıaqtady.
Mýzykalyq dramanyń qoıýshy rejısseri jáne sahnalyq nusqasyn jasaǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Ashat Maemırov fılm arqyly kórermenniń kózaıymyna aınalǵan prozanyń teatrlyq formasyn tabý óte qıynǵa soqqanyn jasyrmady.
– Avtor óziniń oń baǵasyn berip, spektakldi jyly qabyldady. Alaıda prozany teatr tilinde sóıletip, teatrlyq formasyn tabý óte qıyn. Degenmen, osy qoıylymdy sahnalaý barysynda kompozıtorlar bar, ssenograf bar alty aıdaı jumys istedik. О́ıtkeni túrli qıyndyqtar boldy. Árıne, 1975 jyly shyqqan «Gaýhartas» fılmin aǵa býyn, orta býyn ókilderi jaqsy biledi.
Qoıylymǵa biz qazaq qoǵamyndaǵy otbasy, rýhanı qundylyqtardy arqaý ettik. Ásirese otbasyndaǵy ananyń róli, ákeniń orny qandaı bolady degen suraqqa jaýap izdedik. Qazaqtyń qarapaıym otbasysynyń ómiri arqyly adamdardyń jan dúnıesin kórsettik. Bul spektakldiń basty ıdeıasy – shańyraqtyń baqytyn, mahabbatyn qyzǵyshtaı qorǵaý, – dedi mýzykalyq drama qoıylymnyń rejısseri.
«Gaýhartas» povesiniń sahnalyq nusqasynyń ssenografııa jáne kostıým sýretshisi Alma Syrbaeva, rejısserdiń assıstentteri Baýyrjan Nurbaı men Orazaly Igilik, qoıýshy-hormeıster Mádenıet salasynyń úzdigi Ǵalymjan Berekeshov, qoıýshy-horeograf Ýálıtbek Sııazbek, jaryq qoıý sýretshisi Aıdyn Dosaev, dybys rejısseri Sabına Ilıasova, rejısserdiń kómekshileri Gúldana Ábdisadyq jáne Nuraı Rysbekova, mýzykamen súıemeldeýshi – teatr ansambli.
Jas kelinniń rólinde oınaǵan Inabat Rızabekova «Saltanat – jany óte názik, ómirge ǵashyq jan. Sahnada sol náziktikti barynsha berýge tyrystym», deıdi. Bir aıta keterligi Saltanattyń kúıeýi, shopan Tastannyń obrazyn shynaıy alyp shyqqan teatr akteri Orazaly Igilik pen Inabat Rızabekova shynaıy ómirde de erli-zaıypty jandar.
Jetpisinshi jyldary qoı baǵyp, qarapaıym tirshilik keshken shaǵyn otbasynyń ómiri arqaý bolǵan shyǵarma rýhanı qundylyqtardy dáriptep, jar qadirin uǵyný, mahabbat pen baqyt, shynaıy sezimdi baǵalaýǵa shaqyrady. Oqıǵa jelisi aqynjandy Qaıyrkenniń baıandaýy arqyly órbip otyrady. Al Saltanattyń qaınysyn keremet oınaǵan akter – «Daryn» memlekettik jastar syılyǵynyń laýreaty Asylhan Tólepov «Gaýhartas» premerasyn «teatrdyń tarıhı sáti» dep atap ótti.
– Lyq tolǵan zal, kórermenniń shynaıy túrli emosııasy, birazǵa deıin soǵylǵan dý qol shapalaq, sahna syrtyndaǵy qobaljý, sózben jetkizýge kelmeıtin, sol sáttegi bólek energetıka… Mine, osynyń barlyǵy bizge, ártisterge shabyt beredi.
Spektaklge atsalysqan teatr ujymyn shyn júrekten quttyqtaımyn. Qoıylym rejısseri ári ustazym Ashat Maksımulyna artqan senimi úshin alǵys bildiremin. Týyndy talǵampaz kórermenniń kóńilinen shyqqany anyq – naýryz aıynda ótetin seanstarda da anshlag. Shyny kerek, qatty qobaljydym. Dýlat atamyzdyń aldynda óziniń keıipkerin oınap shyǵý ońaıǵa soqpady. Degenmen, spektakl sońynda «Aınalaıyn, meniń Qaıyrkenim» dep qushaǵyna alǵanda qýanysh boıymdy bıledi. Uıqysyz túnder, daıyndyqta ótken saǵattar, jattalǵan paraq-paraq mátinder, jiberilgen qatelikterdiń arqasynda dúnıege kelgen keıipkerler kórermenin uzaq ýaqyt qýantary sózsiz, – dedi Asylhan Tólepov.
Biz kórgen «Gaýhartastyń» da sony qyrlary, akterlerdiń, rejısserdiń ózindik izdenisteri júrekke jyly tıdi. Sondaı-aq Mýzykalyq jas kórermen teatry jastarynyń oıyndary naǵyz akterlik sheberliktiń úlgisin tanytty. Keńes kezinde de aldymen ádebıetsúıer qaýymnyń, keıinnen kórermenniń ystyq yqylasyna bólengen «Gaýhartas» – sahnada. Tyń baǵyt, jańa janrdaǵy kórkem shyǵarma teatr arqyly qaıtadan qalyń jurtshylyqqa jol tartty.