Qysqametrajdy fılm jas rejısserler shyǵarmashylyǵynyń ózegi ispetti. Jarty saǵattyń aınalasynda kórermenniń júregine jol salý ári alǵashqy aıaqalysy arqyly óz qoltańbasynan habar berý tájirıbesi mol kásibı sheberdiń ózine de ońaı emes. Bir sózben túıindegende, qysqametrajdy fılm «men kınoǵa keldim» degen habarshy. Buǵan deıin «Shý-Chý» atty fılm túsirgen ánshi, kompozıtor, prodıýser, akter Jantemir Baımuhametov jaqynda «Egeýquıryq» atty ekinshi fılmin kórermenge tartý etti. О́zin rejısser retinde dáleldegisi kelgen óner adamynyń salmaqty jumysyna nazar aýdarmaý múmkin emes.
Fılm sıýjeti túrmede jazasyn ótep qaıtqan mýzykanttyń bostandyqqa shyqqannan keıingi ómirin sýretteıdi. Kelse, keńes odaǵy joq, qalanyń bári úlken bazarlarǵa aınalyp ketken, sartyldap jumys istep turǵan óndiris oshaqtarynyń úni óshken. Bastalǵan sátinen toqsanynshy jyldardyń toqyraýyna súırep áketetin fılmde sol kezeńge tán barlyq shyndyq saqtalǵan. Talǵammen ekshelip alǵan ár detaldyń dálme-dál kórinis tabýy jalpy fılmniń shynaıy shyǵýyna áser etken. Fılm oqıǵasy keshegi qylmyskerge tegin berilgen bir bólmeniń ishinde ótip jatyr. Tereze gazetpen búrkemelengen, ústel ústinde dastarqan ornyna gazet jaıylǵan. Otbasynan aıyrylǵan, jumyssyz, bolashaǵy bulyńǵyr, jalpy, erteńgi kúninen úmiti joq keshegi qylmysker qurǵaq otyny shytyrlaı janǵan býrjýı peshtiń túbinde shalqasynan jatyp gıtara shertkennen ǵana jany jaı, jylý tabady. Erteli-kesh gıtarasyn sabalaǵannan basqa ermegi joq. Gıtara áýeni estilgende, eki qabatty eski úıdiń edenin tesip in jasap alǵan egeýquıryq jyltyńdap tóbesin kórsetedi. «Sottalǵan» degen jaqsy at emes, syrtpen baılanysy úzilgen, jalǵyzdyqtan jany kúızelip jatqan beıbaqtyń tyshqannan ózge jaqyny joq. Shekesinen shertpek túgili, arnaıylap án salyp berip, maqulyqty dos tutatyn bolǵan. Súıkimdi kemirgishke «Lıýsı» dep at qoıyp, aq tárelkege salyp aldyna as qoıǵan. Mine, ǵajap, gıtaranyń syńsyp salǵan sazy bólme ishine tógile bastaǵany sol edi, ininde jatqan kári tyshqan tumsyǵyna saryqulaq bir somdy túırep alyp, syrtqa bettep keledi. Qurym shaı, qara nannan ózge talǵajaý eter túgi joq burynǵy sottalýshy egeýquıryqtyń murtyna shanshylǵan aqshany kórgende kózi jaınap, kóńili ıip, alǵys esebine taǵy bir áýendi tógilte jóneledi. Tańerteń turyp qolyna taǵy da gıtarasyn alady. Basy qyltıyp egeýquıryq ininen shyǵyp keledi, tumsyǵynda 3 som... Erteńinde 5, arǵy kúni ottaı janǵan 10, odan arǵy kúnderi jaryq dúnıege jylt etken senimin oıatqan jap-jalpaq, kúlgin tústi 25 som, sodan keıin keńestik adamdarǵa kórinbeı ótken 50 som, kún saıyn egeýquıryq ákeletin aqshanyń esebinen jańylyp, shkaf sýyrmasyn kassaǵa aınaldyrǵan keıipkerdiń qýanyshynda shek joq. Boıynda jiger paıda bolyp, talaı jyl órmekshi torlap tastaǵan súńgilerdi súrtip, terezedegi kúndi kólegeılegen qaǵazdy sypyryp, bólmeni jýyp-shaıyp, taý qoparardaı qulshynyp júr. In astynan kelip jatqan belgisiz baılyq keıipkerdiń ómirin áp-sátte ózgertip jiberedi. Bir kúni ol kósheden keshegi kameralas dosyn keziktirip, úıine qonaqqa ertip keledi. «Ońbaǵannyń turmysynyń táýirin qaraı kór» deıdi qonaqúı ıesi as ázirlemekke syrtqa shyqqan boıda, qyzǵanyshpen jan-jaǵyn qyzyqtap, gıtarany qolyna alyp, dańǵyrlata bastaǵany sol edi, Lıýsı kórindi. Kórgen boıda, eki attap jetip baryp, jalpaq tabanymen janshydy da tastady. Kameralastar qyzylsheke bolyp tóbelesip, tyshqan úshin janyn berýge bar dosyn pyshaqtap tastap, jándikke jany ashyǵanyn túsinbegen kúıi jónine ketedi. Esin jıǵan keıipker «eden astyndaǵy egeýquıryq munshama aqshany qaıdan alady?» degen suraqty birinshi ret qoıyp, qolyna quralyn alyp shegelerdi sýyryp, bólmeni qoparǵanda, eki kózi atyzdaı bolady...
Eń qyzyǵy, kınodaǵy kompıýterlik grafıkanyń kómegine júginbeı, osynyń bárin tyshqan tirideı ózi oryndap júr. Arystan da, aıý da, totyqus ta úıretiledi, al úıretilgen tyshqandy jáne akter bolyp oınap júrgen tyshqandy alǵash ret kórgenderdiń tańdanysy alabóten. Rejısser oılaǵanynyń tolyqtaı oryndaýyn tapqanyna sheksiz rıza ekenin aıtyp, jabyq kórsetilimge tilshilerdi shaqyryp, qupııasyn jaıyp saldy.
«Bul – ómirde bolǵan oqıǵa. Adam men egeýquıryq dos bolǵan. Adam aıtsa nanǵysyz dostyq týraly baıandaǵan maqalany «Lenınskaıa smena» gazetiniń 1984 jylǵy bir sanynan anam maǵan oqyp bergennen keıin talaıǵa deıin áserinen aıyǵa almadym. Bul ıdeıany 4-synyptan bastap ishimde terbetip kelemin. Qyryq jyl boıy júregimde jasyrýly júretin shymyr ıdeıa aqyry fılm bolyp jaryqqa shyqty», deıdi el ishinde «Jantık» degen atpen tanylǵan shoýmen, rejısser Jantemir Baımuhametov.
Fılmde basty rólde mýzykant Sáken Moldahmetov oınaıdy. Rejısserge qazaqtyń Vasılıı Shýkshınin tabý ońaıǵa soqpaǵan, qylmyskerdiń rólin senimdi oınamasa, ıdeıa qanshalyqty mańyzdy bolsa da, kórermen tarapynan jalpy fılm qabyldanbaıdy. Osyndaı qıyndyǵyn eskergen J.Baımuhametov akterdi toqsanynshy jyldyń taýqymetin óz basynan ótkergen «el ishinen» izdeýdi jón sanaıdy. «Ondyqqa» dál tıgizgenine qaraǵanda, eńbegi dalaǵa ketken joq.
«Jantık meni basty rólde oınaýǵa shaqyrǵanda, tańǵaldym. Men kásibı akter emespin, tipti kınonyń mańynan júrmegen adammyn. Áp sátte boıymdy bir áýestik bılep ketti. «Oınasam, oınaıyn» dep sheshtim. Sóıtip, eshqashan akter bolýǵa umtylmaǵan adam aıaqastynan Shotlandııada úzdik róldiń ıesi atanyp shyǵa keledi. О́ńim be, túsim be, túsine almaımyn. Jantıkke rızamyn, alǵystan basqa ne aıtamyn?» deıdi Sáken Moldahmetov.
«Egeýquıryq» fılmi – monofılm. Sebebi jalǵyz adamnyń oıynynda aıtarlyqtaı talas-tartys, shı júgirtip shıelenistiretin shaıqas ta joq. Soǵan qaramastan baıaý bastalǵan sıýjet jelisi dramalyq damý shegine jetkenshe ekranǵa telmirtip, in ishinen aqsha tasyp júrgen tyshqannyń tirligi eliktire túsedi. О́zi qysqametrajdy bolǵanymen, pálsapalyq mazmunǵa ıe psıhologııalyq dramanyń qatpary qalyń. Tyshqandy kórgen boıda, túrme kórgen kánigi bandıt baýkespeligin istep, etigimen jiberip ursa da bolar edi, inin talqandap, ý seýip, aram qatyrsa da bolar edi. Tıispedi. Kerisinshe, qara tutyp, dos kórdi. «Otyryp» kelgen adamǵa tán qasıet emes, keıipkerdiń osy mineziniń ózi-aq qoǵamda «qylmysker» dep oqshaýlanǵan jannyń adam túgili, maqulyqtyń ózine kórsketken myna aıaýshylyǵy, meıirimi jan-júreginiń tereńinde áli qansha izgi mineziniń jasyrýly jatqanyna meńzep, adamnyń sheksiz álemin tanyp, úńile túsýge májbúrleıdi.
Tyshqan buǵan deıin tek anımasııa keıipkeri bolyp keldi, qysqametrajdy kórkem týyndyǵa alǵash ret túskeni óz aldyna, kórermenge tárbıelik máni bar oı tastady. Fılm rejısseri keshegi adamdardyń dilin, dúnıeni qabyldaýyn sol kezeńdegi ámirshildik ıdeologııa tańǵan asqaqtyqtan jáne búgingi ákimshilik kózboıaýlardan arshyp, osy ýaqyttaǵy zamandastyń kózqarasymen búkpesiz kórsetedi.
Buǵan deıin fılm Maltadaǵy halyqaralyq qysqametrajdy fılmderdiń mereıli 60-festıvaliniń Gran-prıin jeńip alǵan bolatyn. Báıgede 60 elden qatysqan 320 rejısserdiń týyndysy sarapqa salynǵanyn eskersek, Qazaqstan rejısseriniń top jarýy aıtýly jetistik. Izin ala halyqaralyq iri baıqaýlardyń birinen sanalatyn Brazılııadaǵy Sao Paulo International Film Festival forýmynyń basty syılyǵyn ıelendi. Reseıde ótetin «Kınomysh» halyqaralyq qysqametrajdy fılmder festıvaliniń bas júldesi de osy kınolentaǵa buıyrdy. Makaoda ótken halyqaralyq qysqametrajdy fılmder festıvalinde «Egeýquıryq» eń úzdik fılm atandy. Shotlandııanyń Glazgo qalasyn dúbirletken kınofestıvalde de «Egeýquıryq» úzdik úshtiktiń qatarynan kórindi. Eýropalyq Future of Film Awards kıno forýmy kartınany qurmetpen atap ótti.
Shyndyqty azappen, synaqpen tanyǵan adam janynyń shyryly, qaraıǵan júrek, buzylǵan nıetti qalpyna keltirgen eden astynan shyqqan shonjar egeýquıryqtyń izgi áreketi qarańǵyda janǵan shyraq sııaqty tamashalaǵan jannyń sanasyna jińishke sáýlesin túsirip, adamı bastaý-bulaǵyna shaqyratyny sózsiz.
ALMATY