Qulannan shyqqan jampozdar

Taıaýda Ermahan Ybyraıy­movpen suhbat­tasý­dyń reti keldi. Sol kezde osy jaıtty baıandaǵan edim. Tórt Olımpıada júldegeri týraly. Dańqty boksshy meniń qate­ligimdi dereý túzedi. «Biz tór­teý emespiz, biz – beseýmiz!» dep ezý tartty. «Besinshisi kim?» dep men ań-tańmyn. Ermahan «Besin­shisi – Absent!» dep áńgimeni qys­qa qaıyrdy

Ermahan

Qulannan shyqqan sań­laqtar arasynan Olımpııa oıyn­darynda jeńis tuǵyryna alǵashqy bolyp kóterilgen Jaq­sylyq aýylynyń týmasy Erma­han Ybyraıymovty barsha jurt jaqsy biledi. 1996 jyly Atlantadaǵy jarysta jartylaı fınalǵa de­ıin qarsylastaryn qoǵadaı japyrǵan Ermahan dál sol mejege jetkende kýba­lyq Alfredo Dıývergelge ese jiberdi. Nátıjesinde, qola medaldi moınyna ildi. Ol kezde qandasymyzǵa úshinshi orynǵa turaqtaýdyń ózi orasan zor tabys edi. Sebebi kezinde jap-jaq­sy óner kórsetken Ermahan 90-jyl­dardyń basynda úlken sport­tan qol úzip, bilikti bapker Tur­synǵalı Edilovtiń yqpa­ly­men sharshy alańǵa qaıta oraldy.

Sóıtip, Olımpıadaǵa myqtap daıarlana bastaǵanyna bar-joǵy eki jyldaı ǵana ýaqyt bolǵan-dy. Sol sebepti de kópshilik ta­­ra­pynan onyń Atlantadaǵy qola­sy «altynǵa bergisiz» dep baǵa­landy.

Arada tórt jyl ótkennen soń ǵasyrlar toǵysynda Sıdneıde ke­­zekti Olımpııa oıyndarynyń alaýy tutandy. Sol jarysta Er­mahannyń asqan sheberligine tánti boldyq. Bastapqy báse­ke­lerde sırııalyq Iýsýf Massas pen venesýellalyq Hellı Iаnesti uryp jyqqan ol shırek fınalda Hýan Ernandespen kúsh synasty. Kýba boksshysynyń Olımpııa oıyndarynyń eki dúrkin kúmis júldegeri, tórt dúr­kin álem chempıony, eki dúrkin Pa­namerıka oıyndarynyń jeńimpazy degen ataqtary bar. Sol dúleı kúsh ıesiniń ózi qazaqtyń qaısar uly­nyń qarqynyna shydaı almady. Bul báseke 16:9 esebimen Yby­raıymovtyń paıdasyna she­shildi. Jartylaı fınalda keıinnen ká­sipqoı bokstyń shoq juldyzyna aınalǵan álem­niń absolıýtti chempıony, ame­rı­­ka­lyq Djermeın Teı­lor­dy tór­tinshi raýndta esinen tan­dyr­ǵan Ermahan fınalda At­lanta Olım­pıadasynyń qola júl­degeri, álem chempıony, rý­my­nııalyq Marıan Sımonǵa san soq­tyryp, Olım­pıada chempıony atandy.

Ermahan Ybyraıymovtyń odan bólek, álem chempıonatynyń kú­mis jáne qola júldegeri, Azııa oıyn­darynyń jeńimpazy, Azııa­nyń eki dúrkin chempıony degen ataqtary taǵy bar. Ol basqa da kóptegen asa iri halyqaralyq ja­rystarda jeńis tu­ǵyryna kó­terildi. Eki birdeı Olımpııa oıyndarynyń ashylý saltanatynda Qazaq eliniń kók baıraǵyn ustap shyǵý qurmetine bólendi. Sporttyq mansabyn aıaqtaǵannan keıin Qazaqstan ulttyq qura­masynyń bas bapkeri boldy. Qa­zirgi kezde Olımpıadalyq daıar­laý ortalyǵy dırektorynyń orynbasary, Almaty qalalyq máslıhatynyń depýtaty.

Islam

Dál sol Sıdneı Olımpıada­synda Turar Rysqulov aýda­nynyń Kamenka aýylynda dú­nıege kelgen Islam Baı­ra­­mý­kovtyń da baq juldyzy jar­­­qy­rady. Bala kezinen erkin kú­reske den qoıǵan otandasymyz ýaqyt oza respýblıkamyzdyń myqty balýanyna aınaldy. 1993-2001 jyldar aralyǵynda Baıramýkov Azııa chempıonatynda 1 altyn, 3 kúmis jáne 1 qola medaldi ıe­len­di. Azııa oıyndarynyń qola me­dalin moınynda jarqyratty. Ortalyq Azııa men Shyǵys Azııa oıyndarynda bas júldeni oljalady.

Islam úsh Olımpıadaǵa qatysty. 1996 jyly Atlanta men 2004 jyly Afınada asyǵy alshysynan tús­pedi. Esesine 2000 jyly Sıdneıde jeńis tuǵyryna kóterilip, sporttyq mansabyndaǵy eń zor tabysyna qol jetkizdi. Sol jarysqa kere­met daıar­lyqpen barǵan otandasy­myz ataqtary alysqa jaıylǵan apaı­tósterdi ary da, beri de laq­tyryp, aqtyq synǵa deıin al­qynbaı jetti. Fınalda onyń joly Reseıdiń dúldúli Sagıt Murtazalıevpen qıysty. Ol kezde daǵystandyq balýannyń dańqy dúrkirep turǵan. 1999 jyly Sa­gıt álem chempıony atansa, 2000 jyly Eýropa birinshiliginde bas júl­deni ıelendi. Odan bólek, Izgi nıet oıyndary men Ivan Iаry­gınniń týrnırin utqany taǵy bar. Fınalda Murtazalıevten je­ńilgen jerlesimiz jasyl qur­lyqtaǵy úlken dodadan kúmis medalmen oraldy.

Úlken sporttan qol úzgennen keıin Islam Baıramýkov ult­tyq komandanyń bapkerler quramynda boldy. Jalpy, ony «segiz qyrly, bir syrly jigit» dep aıtsaq ta bolady. Islam Ilııa­s­uly kúrespen ǵana shektelip qalǵan joq. Ol Almaty qalalyq máslıhatynyń depýtaty retinde qoǵamdyq jumystarǵa da belsene aralasty. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń janyndaǵy qarashaı-balqar «Birlik» qoǵam­dyq birlestigi tóraǵasynyń oryn­basary qyzmetin atqardy. So­nymen qatar Islam Baıra­mý­kovty atbegi jáne sport kom­men­tatory retinde de jurt jaq­sy biledi.

Aqjúrek

2012 jyly London Olımpıa­da­synda Aqjúrek Tańatarovtyń tu­ǵyry bıik boldy. Qumarlyq aýy­lynda jaryq dúnıege kelgen ol erkin kúrespen shuǵyldanyp, bozbala shaǵynda-aq talantymen daralandy. Qysqa ǵana mer­zim aralyǵynda aýdan, oblys jáne respýblıkalyq jarys­tarda qarsylas shydatpaı, ult­tyq qurama komandasynyń sapyna qabyldandy. Biraq Aq­júrektiń úlken sporttaǵy joly óte aýyr boldy. Elishilik doda­larda qazaq balýany eshkimge bet qaratpaǵanymen, baıraqty básekelerden talaıynan shet qaldy. Onyń ornyna basqalar bardy. Tańatarov Beıjiń Olım­pıadasy men birneshe álem chempıonatynan tys qalyp, sol bá­sekelerdi teledıdar arqyly ta­ma­shalaýǵa májbúr boldy.

Desek te óziniń jankeshtiligi men tabandylyǵynyń arqasynda Aqjúrek kózdegen maqsatyna qol jetkizdi. Ol London Olım­pıa­­dasynda qola medaldi ıe­lendi. Eger jartylaı fınalda jolyqqan úndistandyq Sýshıl Kýmar qulaǵyn tistep almaǵanda, altyn tuǵyrǵa da kóterilýi ábden múmkin edi. Ol oqıǵany keıipkerimizdiń ózi bylaı dep eske alady: «Sonyń aldynda ǵana men Kýmardy Astanadaǵy týrnırde utqan edim. Osy joly da jeńetinime senimdi boldym. Alaıda álem jáne Azııa chempıony, Beıjiń Olımpıadasy men Azııa oıyndarynyń qola júldegeri degen ataǵy bar Ún­distannyń ókili meni ábden zerttep kelgen eken. Ekeýmiz biraz tirestik. Birinshi kezeńdi ol óz paıdasyna sheshse, ekinshisinde meniń mysym basym boldy. Úshinshi kezeńde 3:0 esebimen alda kele jattym. Básekeniń aıaqtalýyna nebári 49 sekýnd qalǵanda ol aramza áreketke bardy. Aldynda kózimdi shuqyǵany azdaı, qulaǵymdy ońdyrmaı tistedi. Men biraz kibirtiktep qaldym. Sol sátti paıdalanǵan ol artyma shyqty da, kilemniń ústinde aınaldyryp, bes-alty upaı oljalap úlgerdi. Men qansyraǵan qulaǵymdy kórsetip, tóreshige shaǵymdandym. Ol eshteńe bolmaǵandaı syńaı tanytty. Qaptaldaǵy tóreshiler de únsiz qaldy. Sonyń barlyǵyn bizdiń dókeıler de kórdi. Biraq eshqaısysy lám-mım demedi. Eger olar julqynyp shyǵyp, ádildikti talap etkende men fınalǵa shyǵatyn edim. Al aqtyq saıysta japonııalyq Tasýhıro Enemısýdy eńseretinime esh kúmánim joq edi».

2017 jyly Parıjde ótken álem chempıonatynda Tańatarov qola medaldi moınyna ildi. Azııa chempıony jáne basqa da ha­lyqaralyq týrnırlerde top jardy. Qazirgi kezde Aqjúrek Dos­tyquly Jambyl oblysy or­ta­lyǵyndaǵy sport mektebiniń dı­rek­tory.

Eldos

Qulan óńirinen shyqqan taǵy bir dúldúl – Eldos Sme­tov. Jal­­­paq­saz aýylynda dúnıe esi­gin ashqan Eldos aldymen Ah­met Jumaǵulovtan ba­lýan­dyq óner­diń qyr-syryn úı­rense, bul kúnderi Ǵalymjan Jyl­­kel­­dıevtiń qol astynda jat­ty­ǵady. Jasóspirimder men jas­tar arasyndaǵy jarystardy te­gisteı utqannan soń ol eresekter dýyna qosyldy. Bul rette de Sme­tov qalyń toptyń arasynda qalyp qoıǵan joq. Birden tórge um­ty­lyp, dzıýdo kúresindegi asa je­ńil salmaqtyń tizginin myqtap óz qolyna aldy.

2016 jyly Brazılııanyń Rıo-de-Janeıro qalasynda ótken Olımpııa oıyndarynda Eldos lıvııalyq El­kabısa Muhammed Elhadı, uly­brı­tanııalyq Esh­lı Makkenzı, ózbek­standyq Dıor­­bek Ýrazboev jáne ázer­baı­­jandyq Orhan Safarov syn­dy sańlaqtarǵa san soqtyrdy. Fınalda Reseıdiń týy astynda óner kórsetken kabardın ji­giti, álem jáne Eýropanyń eki dúrkin chempıony, Eýropa oıyn­da­rynyń jeńimpazy Beslan Mýdra­novpen joly qıysty. Asa tar­tysty ótken beldesýdiń negizgi ýaqytynda jeńimpaz anyqtalǵan joq. «Golden skorda» Smetov aıaǵyn berip qoıyp, sonyń saldarynan jeńilistiń kermek dámin tatty. Sóıtip, Ońtústik Amerıka qurlyǵy saparynan qazaq dzıýdoshysy kúmis medalmen oraldy.

2021 jyly Tokıo Olımpıa­dasynda Smetovtiń bas júldeni oljalaýǵa jaqsy múmkindigi boldy. Bastapqy báse­ke­lerde Túr­kııanyń tarlany Aq­­qus Mıhraj ben Ońtústik Koreıa­nyń oǵylany Kım Von Djın­nyń aıaǵyn kók­ten keltirgen qandasymyz jar­tylaı fınalda úsh dúrkin álem chempıony, japonııalyq Nao­hısa Takatodan qosymsha ýaqyt­ta utyl­dy. Al odan keıin Nı­der­landtyń ókili Tornıke Sakad­joe­ni oısyrata utyp, qola me­daldi moınyna ildi.

Olımpııa oıyndarynda eki ret jeńis tuǵyryna kóterilgen Eldos Smetovtiń basqa da aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetis­tik­teri jeterlik. Ol – 2015 jyl­ǵy álem chempıony, 2019 jáne 2022 jyldardaǵy álem chem­pıo­natynyń qola júldegeri, 2014 jylǵy Azııa oıyndarynyń je­ńimpazy jáne 2016 jylǵy Azııa chempıony, Sondaı-aq qazaq dzıýdoshysy Grand-Slem men Gran-prı jarystarynda san már­te oljaǵa keneldi. Eldos áli de sporttyq babynda, tatamıde ter tógip júr.

Absent

Mine, bir ǵana Turar Rysqulov aýdanynan Olımpııa oıyndarynda atoı salyp, jeńis tuǵyryna kóterilgen tórt sańlaq shyqty. Sol dúldúlder tórtjyldyqtyń basty dodalarynda alty júlde aldy. Atap aıtsaq, Ermahan – bir altyn men bir qola, Is­lam bir kúmis, Aqjúrek – bir qola, Eldos – bir kúmis pen bir qola medaldi oljalady. Iаǵnı Qulan óńiriniń enshisinde Olım­pıadanyń bir altyny, eki kúmisi, úsh qolasy, barlyǵy alty medali bar. Rasynda da, bul – keremet kórsetkish!

Taıaýda Ermahan Ybyraıy­movpen suhbattasýdyń reti keldi. Sol kezde osy jaıtty baıandaǵan edim. Tórt Olımpıada júldegeri týraly. Dańqty boksshy meniń qate­ligimdi dereý túzedi. «Biz tór­teý emespiz, biz – beseýmiz!» dep ezý tartty. «Besinshisi kim?» dep men ań-tańmyn. Ermahan «Besin­shisi – Absent!» dep áńgimeni qys­qa qaıyrdy.

Rasynda da, qalaı esten shy­ǵar­ǵan ekenmin. Absent – 1952 jyly Jam­byl oblysynyń Lý­govoı (qazirgi Qulan aýyly) asyl tuqymdy at zaýytynda tý­ǵan taza qandy aqalteke tuqym­das sáıgúlik. 1956 jyly ol KSRO ha­lyqtary spartakıadasy men 1958 jyly Búkilodaqtyq aýyl sharýashylyǵy kórmesine qa­tysty. Máskeýde oǵan belgili sha­bandoz Ser­geı Fılatovtyń kózi tústi. Sodan qaýyrt jumys, ty­nymsyz jattyǵý bastaldy. Aqyry eren eńbek esh ketken joq. 1960 jyly Rımde alaýy tu­tanǵan Olımpııa oıyndarynda Absentti tizgindegen Fılatov bas júldeni oljalady. Bul – KSRO-nyń at sporty tarıhyndaǵy Olım­­pıadanyń tuńǵysh altyny edi. 1964 jyly Tokıo Olım­­pıadasynda olar eki qola medaldi ıelendi. 1968 jyly Mehıkoda Absent komandalyq saıysta kú­mis medaldi enshiledi. Mek­sıka­nyń astanasynda ótken ja­rys­tyń shabandozy Ivan Kalıta edi. Al Absenttiń bas bapkeri Ekinshi dú­nıejúzilik soǵystyń ardageri, áskerı kóp­sa­ıystan KSRO chempıony, Qa­zaq­stannyń eńbek sińirgen jat­­tyqtyrýshysy, Qyzyl tý orde­­niniń ıegeri Kárim Ásenov eke­nin bireý bilse, bireý bilmeýi de múmkin. Mine, Qulan óńiriniń sport­taǵy jetistikteri osyndaı!