Medısınalyq týrızm kenjelep tur

Shetel medısınasyna senim joǵary

Tek keıingi jyldary Úkimet tarapynan arnaıy baǵdarlama qabyldandy. Bul baǵdarlamada Qazaqstannyń týrızm salasyndaǵy áleýeti ábden saraptaldy. Sol saraptaýdy qarap otyrsaq, «qolda bar altynnyń qadirin ábden qashyrǵan» ekenbiz...

Álem elderi týrızmniń túr-túrin taldap, árqaısynan ájeptáýir tabys taýyp otyr. Eń aıaǵy, densaýlyqqa qajetti aýa men sýdan taýar jasap alǵan. Túrli em-domyn da tabysqa aınaldyrǵan. Muny ózderi medısınalyq-shıpajaılyq týrızm deıdi. Basy aýyryp, baltyry syzdamaıtyn pende joq. Shybyn janyn shúberekke túıip, shekara asyp ketip te jatady.

Bul oraıda búginde Ońtústik Koreıa, Túrkııa, Qytaı, Germanııa, Ulybrıtanııa, Izraıl, BAÁ, Shyǵys Eýropa sııaqty elder aldyna jan salmaı tur. Zertteýler Qazaqstan «týrıstik donor» qyzmetin atqarady deıdi. Shıpa izdep sharq urǵan jurt solaı qaraı aǵylady. О́ıtkeni eldegi medısınalyq-shıpajaılyq týrızmniń ózgeniń básekesine tótep berer pármeni joq.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev muny óziniń saılaýaldy tuǵyrnamasynda da atap ótken edi. «Azamattarymyz shet­eldik klınıkalarǵa amalsyz baryp em­delip júrgen medısına túrlerine erekshe nazar aýdarylady. Import almastyrý men Qazaqstanda medısınalyq týrızmdi da­mytý densaýlyq saqtaý júıesin jetil­dirý­diń basty mindetine aınalady», dedi Prezıdent.

Jalpy, el ishinde medısınalyq týrızmniń mesheý qalýyna klınıkalardyń menedjmenti men servısi deń­geıiniń tómendigi, halyqtyń jetkilikti qulaǵdar bolmaýy, medısına júıesine halyq seni­miniń azdyǵy sebep degen ýájder bar. Máselen, atyn ataýdy quptamaǵan qara­ǵandylyq azamat búırek transplatasııa­syn Túrkııaǵa baryp jasatqan. Sebebi – bireý ol otandyq dárigerlerge senbeıdi.

– Qazaqstanda donorlyq transplantasııa turalap qalǵan. Bul salada damý joq. Osydan on shaqty jyl buryn túrli operasııalar jasalyp, bul baǵytta ilgerileý bar sııaqty edi. Qazir donor da joq, onymen aınalysa qoıatyn dáriger de joq. Sondyqtan operasııany Túrkııanyń klınıkasyna baryp jasattym. Biraz qarajat kerek boldy. «Kóp túkirse – kól» deıdi ǵoı, aǵaıyn-týys, jora-joldas, halyq bolyp qajetti somany jınaýǵa kómektesti. Solaısha búırek aýystyrý operasııasy jasaldy. Dárigerler sátti ótti dedi. Jalpy, áý bas­­ta olar ope­ra­sııanyń sátti ótetinine, búı­rektiń aǵzaǵa sińisip ketetinine 97% kepildik ber­gen, deıdi turǵyn.

Alaıda quzyrly oryndardyń aıtýynsha, Qazaqstan medısınalyq, son­daı-aq saýyqtyrý týrızmin damytý úshin aıtarlyqtaı áleýetke ıe. Bul – As­tana qalasynda joǵary tehnologııaly medısınalyq qyzmetter kórsetetin zamanaýı medısınalyq klasterdiń bolýy, zamanaýı medısınalyq klınıkalardyń, stomatologııalyq, kosmetologııalyq jáne EKO-ortalyqtardyń damyǵan jelisi jáne t.b. Qazaqstannyń jeti klınıkasyn JCI (JointCommissionInternational) halyqaralyq akkredıtasııalyq komıssııa­sy sertıfıkattaǵan. Bul – medısınalyq qyzmetter men pasıentter qaýipsizdiginiń altyn standarty. Taǵy bir klınıkany EFQM – Eýropalyq sapa menedjmenti uıymy sertıfıkattaǵan. Desek te, halyq syrtqa aǵylady. Nege? Senim tómen. Na­ryq júıesiz. Klınıkalardyń sany shek­teýli. Buǵan qosa medısınalyq týrızmge mamandanǵan sheteldik klınıkalardyń qalyptasqan marketıngtik saıasatymen básekelese almaıtynyn da jasyrmaıdy málimetter.

Negizi, Qazaqstanda sapasy shetel­dikpen birdeı medısınalyq qyzmetter bar. Qa­raǵandy qalasynyń №3 kópbeıindi aýrýha­­nasynyń ambýlatorııalyq-em­hana­­lyq qyzmet basshysy Anatolıı Kras­­nojen jaman aýrýdy emdeýdegi hat­tama shetelde de, bizde de birdeı ekenin aı­tady. «Jalpy, onkologııany emdeý dúnıe­ júzinde birdeı. Biz súıenetin halyq­aralyq hattamaǵa Japonııa da, AQSh-ta súıenedi», deıdi ol.

Áleýet zor, qareket kem

Mınıstrliktiń derekterine súıensek, saýyqtyrý týrızmin damytý úshin Qazaq­stan aýmaǵynda alýan túrli týrıstik-rekreasııalyq resýrstar bar. Qazaqstanda 20 kýrorttyq aımaq tirkelgen. Onyń negizgi bóligine barlaý jasalǵan. 500-den asa emdik mıneraldy sý kózderi, 78 bal­shyq kóli, 50 klımattyq jer sııaqty tabıǵı emdik faktorlary bar kýrorttyq aımaq­tar Qazaqstanda rekreasııalyq-saýyq­tyrý týrızmin damytýǵa múmkindik beredi.

Deı turǵanymen, keıingi jyldarda shıpajaıdyń qatary múldem tolyqpaǵan, 66 nysan shamasynda. Oǵan kelýshilerdiń sany keıingi kezde kemimese, kóbeımegen. Buǵan shıpajaılardyń materıaldyq-tehnıkalyq ahýaly men suranys ıelen­beýi yqpal etetinin de joqqa shyǵara almaımyz. Joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, bul sala – memlekettik qoldaýdan ma­qurym qalǵan sala.

Al bile-bilsek, osydan birer ǵasyr buryn qazaq jerinde reseılikter, shet­eldikter arnaıy kelip emdelgen. Nemen? Qymyzben. Qazaq dalasynyń saf aýasymen. Qymyzben emdeý shıpajaılary óte-móte tanymal bolǵan desek, senesiz be? Má­selen, «Búgingi tańda osy qymyzben emdeý shıpajaılary nege jandanbaıdy?» degen saýal kókiregimizde kópten keptelip júr. Osyndaı jobalar medısınalyq týrızmniń tynysyn ashar ma edi?

Qymyzben emdeıtin shıpajaı Jam­byl oblysynda bir kezderi ashylǵanyn bilemiz. Osylaısha belgili bir sharýa­shylyq qu­rylym qymyzben emdeý ke­shenin tur­ǵyzdy. Dál osyndaı joba Qara­ǵandy aı­maǵynda suranyp turǵany anyq. Qa­raǵandy óńirinde kóktem shyǵa bıe baı­lap, qymyz ishpeıtin aýyl kemde-kem. Iаǵnı áleýet shash etekten, múmkindik mol.

Qymyzdyń emdik qasıetin bilgen Reseı dárigerleri sonaý HIH ǵasyrdyń ózinde qymyzben emdeý shıpajaılaryn Reseıde kóptep asha bastady. Máselen, Samarada Nester Postnıkovtyń alǵashqy qy­myzben emdeý shıpajaıyn 1858 jyly ashqany tarıhtan málim. Budan keıin bul baǵytty professor A.Rýbel jal­ǵastyrǵan. Onyń Andreev qymyzben emdeý emhanasy bolǵany belgili. Al 1909 jyldyń ózinde Reseıdiń ár túkpirinde 40-qa jýyq osyndaı emdeý oryndary emdelýshilerdi qabyldaǵan. Kókshetaýda reseılik ǵalym balasyn emdeýge ákelip, sonda qymyzdyń shıpajaıyn ashqany belgili. Ony qoıyńyzshy, keńes odaǵy kezinde, tipti, qymyzben emdeýdiń jelisi qanat jaıǵan. Osydan-aq qymyzben emdeý jobalarynyń ekonomıkalyq qana emes, áleýmettik saldaryn baǵamdaýǵa bolady.

Bir jyldary Bashqurt prezıdenti Rústem Hamıtovtyń Qazaqstanǵa birlese otyryp, qymyzben emdeý uıymdaryn ashý týraly usynysyn eskeretin kez keldi. Qazirgi ýaqytta qymyz óndirisi men onymen emdeýdi Belarýs, Bashqurt, Reseı elderi jolǵa qoıýda. Naqtyraq aıtsaq, derekterde osy kúni Reseı balaǵa arnalǵan taǵam shyǵaryp otyr. Iаkýtııada qymyz týraly arnaıy zań qabyldanǵan. Munyń syrtynda AQSh, Reseı, Qytaı jylqynyń basyn kóbeıtip álek.

Qymyzben emdeý jobalaryn batyl usynyp, ony memlekettik qoldaý sharalarymen qamtıtyn kezeń – osy. Iri qara, qoı fermalaryn ǵana emes, jylqy fermalaryn, sonyń negizinde qymyzben emdeý shıpajaılaryn ashý – aımaqtyń týrıstik tartymdylyǵyn jaqsartatyny daýsyz. О́ıtkeni qazir búkil álemniń aýzynda qy­myz júr. Sondyqtan da sheteldikter úıi­rimen jylqy aıdap, bıe baılaýǵa kóshti. Bardyń qadirin bile almaı kelemiz. О́kinishti-aq.

Qaraǵandy oblysy