Kún tártibinde – kókeıkesti máseleler

Otyrysta alǵash qaralǵan másele – «Qazaqstan Respýblı­kasy­nyń keıbir zańnamalyq aktilerine turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy. Qujatta kondomınıým nysanyn basqarýdyń jeke úlgisi – tikeleı birlesip basqarýdy qalyptastyrý qarastyrylǵan. Sondaı-aq aýylda óz qyzmetkerleri úshin turǵyn úı salatyn jumys berýshilerdiń shyǵyn­daryn sýbsıdııalaý máselesi engiziledi. Bul norma Memleket basshysynyń tapsyrmasy bo­ıynsha ázirlendi. Senatorlar zań jobasyndaǵy jańashyldyqtar­dy tujyrymdamalyq turǵydan qoldaı otyryp, onyń jekelegen erejelerine birqatar tolyqtyrý engizýdi usyndy. Osylaısha, Senat depýtattary qujatty jańa redaksııasymen maquldady.

«Zań kóppáterli turǵyn úıler­di basqarý tetigin jaqsartýǵa já­ne turǵyn úı qatynastary sýbek­tileriniń keıbir fýnksııala­ryn naqtylaýǵa, kondomınıým obektilerin basqarý jáne kú­tip ustaý jónindegi qyzmette ashyq­tyqty qamtamasyz etýge jáne osy úderiske páter ıele­rin, turǵyn emes úı-jaı­lar­dy bel­sen­di tartýǵa baǵyttalǵan. Búgin­gi tańda elimizde kóppáterli tur­ǵyn úılerdiń turǵyndary aldyn­da birqatar problema bar: tur­ǵyn jáne turǵyn emes úı-jaı­lar ıeleriniń belsendiliginiń tómen deńgeıi, kondomınıým obek­ti­lerin tirkeýdegi máseleler, ser­vıstik kompanııalarmen sharttar jáne basqa da kemshilikter», dedi qujat jóninde baıandama jasaǵan senator Baýyrjan Qanıev.

Onyń aıtýynsha, 2019 jyly qabyldanǵan múlik menshik ıeleriniń birlestigine kóshý jónindegi normalar áli tolyq kólemde iske asyrylmaǵan. Basqarýdyń jańa nysandaryna kóshý reformasy aıasynda kóppáterli turǵyn úılerdiń 85 paıyzy jaı seriktestik nysanyna kóshti, al múliktiń menshik ıeleri birlestigin nebári 11,5 pa­ıyzy tańdady. Sonymen qatar 1436 kóppáterli turǵyn úı áli kúnge deıin basqarýdyń eshqandaı túrin tańdaǵan joq.

Zań jobasynda kondomınıým obek­tisin basqarýdyń jeke nysanyn – tikeleı birlesip basqarý nysanyn qurý kózdeledi. Bul nysan páterler sany on altydan aspaıtyn turǵyn úıge qatysty qoldanylady. Jaı seriktestik qurý úshin de páterler sanyn shekteý usynylady. Ol otyz páterden aspaıtyn turǵyn úılerde qurylýy múmkin. Qalǵan kóppáterli turǵyn úıler úshin múliktiń menshik ıeleri birlestigi nysany qoldanylýǵa tıis.

«Osyǵan oraıda qujatta qarapaıym seriktestik qurý kezinde páterler sany boıynsha 30 páterge deıin shekteý engizý eskerilgen. Budan basqa, respýblıka boıynsha shamamen 10 211 az páterli úı bar. Mundaı úılerde páterlerdiń sanynyń az bolýy sebepti múliktiń menshik ıeleri birlestigine nemese qarapaıym serik­testikke tıimsiz. Bul turǵyda basqarýdyń jańa nysanyn, ıaǵnı tikeleı birlesip bas­qarý usynylady. Bul nysandy páterler sany 16-ǵa deıingi úıler úshin jasaýǵa bolady», dedi B.Qanıev.

О́z sózinde Palata spıkeri Senat engiz­gen negizgi ózgeristerge toqtalyp ótti. Bul qa­tarda kólik qoıatyn oryndardyń jáne qoıma ıeleriniń múddelerin qorǵaı­tyn, olardy qoldanýdyń sharttaryn aıqyn­daı­tyn normalar bar. Sonymen birge bıýd­jet qarajaty esebinen kóppáterli úıde lıftini aýystyrýdy nemese jón­deýdi qarjylandyrý erejeleri bekitildi. Osy saladaǵy ýákiletti organ­nyń quzy­ret­teri jáne kóppáterli tur­ǵyn úıdi salý­shynyń mindetteri naqty­landy. Sondaı-aq jınalystyń, úı keńesi­niń jáne revızııalyq komıssııanyń múshe­lerine qatysty talaptar belgilendi.

«Bul zań Parlament depýatat­tary­nyń bastamashy bolýymen ázir­lendi. Ol turǵyn úı qaty­nas­tary jáne turǵyn úı-kom­mýnaldyq sharýashylyq salasy bo­ıynsha qoldanystaǵy zańnamany jetil­dirý­di kózdeıdi. Jalpy, maquldan­ǵan zań kóppáterli turǵyn úılerdi qolaıly jáne tıimdi basqarý úshin quqyqtyq negiz qa­lyptastyrady», dedi Máýlen Áshimbaev.

Sonymen qatar senatorlar «Áskerı polısııa organdary týra­ly» jáne «Qazaqstan Respýb­lıka­synyń keıbir zańnamalyq aktilerine áskerı polısııa organdary jáne qorǵanysty uıymdastyrý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobalaryna birqatar túzetý engizip, olardy maquldady. Bul zańdar áskerı polısııanyń mártebesi men qyzmetin aıqyndaý úshin ázirlendi.

«Osy zańdar arqyly áskerı polısııa organdarynyń quzyreti men ókilettikteri belgilenedi. Áskerı qyzmetshilerdiń quqyqtyq jaǵdaıy, olardy qarjylyq jáne materıaldyq qamtamasyz etý máseleleri de retteledi. Aldaǵy ýaqytta bul zańdar qoǵamdyq qaýipsizdikti nyǵaıtýǵa, áskerı qyzmetshilerdiń áleý­mettik-quqyqtyq qorǵalýyn qamta­masyz etýge oń áserin tıgizedi dep senemiz», dedi Máýlen Áshimbaev.

Budan basqa, otyrys barysynda senatorlar «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da min­detti tólemder týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń Kodeksine (Salyq kodeksi) jáne «Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da min­det­ti tólemder týraly» Qazaqstan Respýb­lıkasynyń Kodeksin (Salyq kodeksi) qoldanysqa engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańyna ózgerister men tolyq­tyrý­lar engizý týraly» zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

Talqylaý kezinde Salyq kodeksine engizilgen túzetýler qazaqstandyqtardyń ózekti qarjylyq máselelerin sheshýge arnalǵany aıtyldy. Máýlen Áshimbaev qaryzyn qaıtara almaıtyn azamattarǵa kepilsiz nesıe berýdi shekteýdi usyndy. Senat tóraǵasy jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly zań osy jyldyń naýryz aıynda tolyq kúshine enýge tıis ekenin atap ótti. Ol ómirde qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan boryshkerler­ge memleket tarapynan kómek kórsetýge baǵyt­talyp otyr. Spıker bolashaqta bankrot­tyq jaǵdaıdyń kóbeımeýi úshin qar­jy uıymdaryna qaryz alýshylar­dyń tólem qabilettiligin tekserýge jaýapker­shilikpen qaraý mańyzdy ekenin aıtty.

«Biz tutynýshylardyń qaryz­dary kóbeıip kele jatqanyn kórip otyrmyz. О́tken jyldyń qory­tyndysy boıynsha nesıe berý 25%-ǵa artyp, onyń kólemi 7,7 trln teńgege jetti. Bul jerde sóz bızneske emes, tutynýshylarǵa nesıe berý jóninde bolyp otyr. Sondyqtan bolashaqta bank­ter kepilsiz nesıe alatyn tutyný­shylardy muqııat tekserýi úshin zańnamany qatańdatý máselesi týyndaıdy. Eger biz osy baǵytta naqty qadamdar jasamasaq, tuty­ný­shylarǵa nesıe berý kóbeıip, odan týyndaıtyn ekonomıkalyq jáne áleýmettik jaǵdaıdyń saldarynan bankrotqa ushyraýshylardyń qatary da arta beredi», dedi M.Áshimbaev.

Palata otyrysynda birqatar depý­tat­tyq saýal da joldandy. Senator Ernur Áıtkenov ma­man­­dandyrylǵan kásip­oryn­dar­dyń materıaldyq-tehnıka­lyq bazasynyń álsiz bolýyna baılanysty óńirlerde sýmen jabdyqtaý men sý burý baǵyttary boıynsha júıeli problemalar týyndaǵanyn atap ótti. Osyǵan baılanysty respýblıkalyq deńgeıde jeliler men jergilikti sý qubyrlaryna qyzmet kórsetetin biryńǵaı operator qurý usynyldy.

Depýtat aýyldy sýmen jab­dyqtaý júıesi men sý qubyr­larynyń quryly­syna qaramastan, problemalyq másele­lerdiń biri – olarǵa qyzmet kórsetý boıynsha mamandandyrylǵan kásip­oryn­dardyń joqtyǵy jáne is júzinde salynǵan sý qubyrlary ákimdikterdiń esebinde qala­ty­ny nemese bilikti mamandary men mamandandyrylǵan tehnıkasy joq salaǵa qatysty emes kásiporyndarǵa beriletini týraly atap ótti.

«603 aýylda sýmen jabdyqtaý jelisine tán emes saladaǵy kásip­oryn­dar qyzmet kórsetedi nemese sý qubyrlary ákimdikterdiń qara­ma­ǵynda bolady. Durys emes jáne sapasyz tehnıkalyq qyz­met kórsetýdiń saldarynan membra­nalyq sýdy tazartý jabdyqtary únemi isten shyǵady jáne synyp qalady. Bul – sýdy tazartý júıesiniń tolyq qurýyna alyp keledi. Mundaı qyzmet kórsetýden keıin osy sý qubyrlary birneshe jylda tolyǵymen isten shyǵady. Sal­darynan tazartylǵan sýdyń orny­na halyq qaıtadan tazar­tyl­maǵan sý ishedi. Iаǵnı halyqty taza aýyz sýmen qamtamasyz etý baǵdar­lamasy óz mánin joǵaltady jáne bólingen bıýdjet qarjysy bostan bos joıylyp ketedi», dedi senator.

Aqmaral Álnazarova Baı­qońyr qalasyndaǵy ahýalǵa alań­daý­shylyq bildirdi. Onda myń­daǵan qazaqstandyq zeınetker elimizdiń Eńbek jáne halyqty áleý­mettik qorǵaý mınıstrliginiń aqpa­rattyq bazalarynda ózderi týra­ly derekterdiń bolmaýyna baı­lanysty MÁMS aıasynda tegin me­dı­sınalyq kómek ala almaı otyr.

Depýtattyń aıtýynsha, eli­mizdiń 4 myńǵa jýyq Reseı azamaty zańnamasynyń erejeleri bo­ıynsha onyń ishinde 1996 jylǵy úkimetaralyq kelisimge sáıkes zeınetaqy alady. Al qazir bul adamdar mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý aıasynda tegin medısınalyq kómek ala almaı júr. Sebebi olar týraly derekter elimizdiń Eńbek mınıstrliginiń aqparattyq bazasynda joq.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń osy sanattaǵy azamattary medısı­nalyq kómekti tek qazaq­stan­dyq medısınalyq uıymda tegin medı­sı­nalyq kómektiń kepildik be­ril­gen kólemi aıasynda jáne Re­seı Fe­de­rasııasy uıymynda shu­­ǵyl kómek ala alady. 2022 jyly 2 myń­­nan astam naýqas kon­sýl­ta­sııa­lyq-dıagnostıkalyq kó­mek, 600-ge jýyq naýqas jospar­ly sta­­­sıo­narlyq kómek, onyń ishin­de ko­r­o­narografııalyq jáne of­tal­­­mo­­hırýrgııa kómegine qol jet­kize al­maı otyr», dedi Aqmaral Álnazarova.

2016 jyldan bastap qalada Baıqońyr qalasynyń, son­daı-aq Tóretam jáne Aqaı aýyl­darynyń turǵyndary tirkel­gen qazaqstandyq aýrýhana ju­mys isteıdi. Alaıda bul aýrýhana qajetti kólemde tegin medısı­nalyq qyzmetterdi Qazaqstannyń saqta­ndyrylǵan azamattaryna ǵana kórsetedi.

«Qarttarǵa qatysty memleket­tik saıasattyń negizgi erejelerin jáne atalǵan problemanyń erekshe áleý­met­tik mańyzdylyǵyn eskere otyryp, osy azamattardy elimizdiń aqparat júıe­sine engizý, tıisti qarjylandyrý máse­le­sin sheshýdi jáne memlekettik jarna tóleı­tin adamdardyń jeńildetilgen sana­tynda bolýyn qamtamasyz etýin qaras­tyrýdy suraımyz», dedi Aqmaral Álnazarova.

Evgenıı Bolgert gosagro.kz aqparat­tyq júıesindegi tehnı­kalyq aqaýlarǵa qatysty máselege nazar aýdaryp, osyǵan baılanysty qazir sharýalar sýbsıdııa alýǵa ótinish bere almaı otyrǵanyn jet­kizdi. Depýtattyń aıtýynsha, qoldau.kz platformasyna qaı­ta oralý arqyly bul problemany ýaqytsha bolsa da sheshýge múm­kindik bar. Zakırjan Kýzıev óz saýa­lynda tuqym sharýashylyǵyna qatys­ty problemalardy kóterdi. Ol suryptaý saıasatyndaǵy mem­le­kettik retteý tetikteriniń joıylýy agroónerkásiptik keshen­derge keri áserin tıgizetinin atap ótti. Osyǵan oraı depýtat selek­sııalyq jetistikter men tuqym sharýashylyǵyn retteýge jáne qorǵaýǵa qatysty zańnamaǵa ózgerister engizýdi usyndy.