Jergilikti jurt Aıǵojanyń Qaratuzy dep atap ketken erekshe kól Jangeldın aýdanyndaǵy Aqkól aýylynan 22 shaqyrym jerde jatyr. Bir ǵajaby, jazda Qaratuz alystan kádimgi appaq qar sııaqty bolyp saǵymdanyp kórinedi. Aqkól turǵyndarynyń aıtýynsha, kóldiń aýmaǵy shamamen jeti júz gektardaı bolady. Tereńdigin bireýler 550 metr, endi bireýler 18 metr dep boljaıdy.
El aýzyndaǵy áńgimeler kóldegi tuzdyń qoryn 6,5 - 7 mlrd tonnaǵa deıin jetkizedi. Jazda qabyrshyqtanyp muz sııaqty bolyp qatyp jatatyn tuzdyń beti kez kelgen aýyr tehnıkany kóteredi.
Kóldiń ár jerinde aýmaǵy ártúrli bolyp keletin úlkendi-kishili shuńqyr kóp. Kádimgi tabıǵı vanna sııaqty. Kelgen jurt osy shuńqyrlardaǵy tuzdy sýǵa shomylyp emdeledi. Qysymy joǵary bolǵandyqtan, sýǵa túsken adam batpaıdy. Qaratuzdyń basyna jylyna shamamen 5 myńdaı adam kelip, aptalap jatyp em alyp, demalyp ketedi eken.
– Investor izdep jatqanymyzǵa biraz jyl boldy. Kelgisi keletin kásipkerler bar, biraq kóbi joldyń shalǵaılyǵynan, ınfraqurylymnyń joqtyǵynan taısaqtaıdy. Kóldiń tuzyn aıtpaǵanda, sýynyń ózi teri aýrýlaryna, jaraǵa, túrli dertke tıgizer shıpasy mol. Byltyrdan beri Aqkólge qaraı jol salyna bastady. Jol qurylysy bıyl da jalǵasady degen úmittemiz. Bul shalǵaı aýyl úshin eń mańyzdy nárse ǵoı. Aqkólge 11 shaqyrym jetpeı shıpaly ystyq sýymyz bar. Arǵy jaǵynda da tarıhı kóne eskertkishter kóp. Ult ustazy Ahmet Baıtursynuly kesenesiniń ózi nege turady? Osynyń báriniń basyn qosyp josyqty joba jasap, tarıh tunǵan óńirde agrotýrızmdi damytar bolsaq, sol jergilikti jerdiń ónimi ótedi. Kelgen adamdar osy eldiń buqpasyn, etin, baýyrsaǵyn jep, qymyzyn ishedi. Solar turǵyzǵan úıge jatyp demalady, – deıdi aýdandyq kásipkerlikti damytý bóliminiń basshysy Sáýle Baqytjanqyzy.
Kezinde Qaratuzdy birneshe márte zerttep, saraptama júrgizgen geolog mamandar kólge ıodtalǵan daıyn taza tuz tunyp jatyr degen qorytyndyǵa kelgen. Jurttyń aıtýynsha, kóldiń tuzy toqsanynshy jyldarǵa deıin mal sharýashylyǵyna da paıdalanylǵan. Tuzshylar ár malshyǵa bir-bir mashınadan aparyp aýdaryp beredi eken. Malshy ony qystaı maldyń aldyna qoıady. Tuzdyń qotyrǵa, aýsylǵa, neshe túrli aýrýǵa em-shıpasy bar.
Keıin Qostanaıdan kelgen kásiporyn qaratuzdyń basynda 5 jyldaı tuz óndiripti. Biraq jer – shalǵaı, tuz – aýyr, logıstıka qymbat bolǵandyqtan óndiris orny jabylyp qalǵan.
Jergilikti turǵyndar atalarymyz kezinde Qaratuzǵa túıe shógerip qotyryn jazady eken, sona, shybynnan qashqan jylqy da osy kóldiń ústine kelip turady deıdi.
– Qaratuzǵa ásirese koronovırýs indeti órship ketken kezde jurt qaptap ketti. Aldyńǵy jyly kólge jaqyn jerde shóp shaýyp júr edim. Tómengi Taǵyldan eki otbasy kelip jatyr eken. Biri – orys, ekinshisi – saha ultynyń ókilderi eken. Kún janyp tur, ber jaǵyndaǵy sýǵa túsip alyp, jandaryna bardym. Álgi azamattar sonaý myń-myń jarym shaqyrym jerden jyl saıyn kelip turady eken. 10 kún osynda bolamyz deıdi. Aıaǵy aýyrǵan eken, osy bizdiń ystyq sýymyz ben tuzymyzdan jazylypty. О́zimniń bilýimshe, bul tuzdyń entikpege, tamaq aýrýlaryna shıpasy mol. Qaratuzdyń bir túıirin qurt sııaqty sorsań, tamaqtaǵy neshe túrli aýrýdy joq qylady. Muny endi bilmeı otyr ǵoı. Áıtpese, osy kóldiń basyna talaı dárigerler de kelip-ketip júr ǵoı. Bul – Orqashtyń tuzynan da sapaly. Aldaǵy ýaqytta kóldiń ıgiligin bútin el bolyp kóretin kún týatynyna senimdimin, deıdi Aqkól aýylynyń turǵyny Manat Ýálın.
Qostanaı oblysy