Dala tarıhy – myńjyldyq shejireni ishine búkken tylsym tarıh, tuǵyrly jylnama. Qoınaýy kenish, alaby aıqasqa eskertkishke tolǵan uly dalanyń ashylmaǵan jady, aıtylmaǵan sózi orasan. Beıbarys sultan esimi – sol qudiretti ulaǵattyń tasqa tańbalanǵan bir kórinisi.
Ańyzǵa aınalǵan kemeńger bıleýshi, jaýjúrek batyr Beıbarys sultannyń 800 jyldyǵyna oraı L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde «Beıbarys sultan jáne onyń Túrki tarıhyndaǵy orny» taqyrybyndaǵy halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótti. Is-sharany L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń rektory Erlan Sydyqov júrgizip otyrdy.
Birinshi kezekte Parlament Senatynyń tóraǵasy Máýlen Áshimbaevtyń arnaıy quttyqtaý sózi oqyldy.
– Qurmetti konferensııaǵa qatysýshylar! Deshti Qypshaq dalasynan shyǵyp, Mysyrdy bılegen áıgili babamyz Beıbarys sultannyń týǵanyna 800 jyl tolýy tarıhymyz úshin mańyzy zor oqıǵa. Beıbarys sultan memleket basqarý isinde dana sheshimderimen daralanǵan tulǵa. Ol meshit, medresseler saldyrý arqyly eldiń rýhanı únimen birge ǵylym-bilimdi qatar ıgerýine jol ashty. Mámlúkter memleketin órkendetý, Kaırdy gúldendirý jolynda aıqyn qoltańbasyn qaldyrdy. Búginge deıin jetken Mysyr astanasyndaǵy tarıhı nysandar sonyń jarqyn dáleli. Dańqty babamyz erjúrek kóshbasshylyǵymen de tarıhtyń tórinen oryn aldy. Ol jahannyń damýyna yqpal etken iri shaıqastarda jeńiske jetý arqyly álemdik shejirege esimin máńgilikke jazyp ketti. Beıbarys sultan tek qazaq halqy emes, tutas Túrki dúnıesi maqtan tutatyn tarıhı tulǵa», – delingen Senat tóraǵasynyń quttyqtaý sózinde.
Munan soń Mádenıet jáne sport mınıstri Ashat Oralov sóz alyp, álqıssany EUÝ ýnıversıtetniń ustazdaryna alǵys aıtýdan bastap, baba jolyna sholý jasady.
– Biz kıeli Deshti qypshaq dalasynda dúnıege kelip, myń muraly Mysyr jurtynda dańqty qolbasshyǵa aınalǵan, qýatty ımperııanyń áıgili bıleýshisi bolǵan Beıbarys sultannyń 800 jyldyq mereıtoıyna oraı arnaıy bas qosyp otyrmyz. Bul mereıtoıdyń kıiz týyrlyqty qazaq elimen qatar túbi bir túgel Túrki álemi úshin de mańyzy aıryqsha dep bilemin. О́zderińizge belgili ısi musylman jurty Beıbarys sultannyń dańqty esimin kóne Mysyrdaǵy mámlúk memleketiniń teńdessiz bıleýshisi ári onyń qaharman qorǵaýshysy retinde erekshe ardaq tutady. Jat elge jalshy bolyp aıdalyp quny suraýsyz quldyqqa satylsa da qandaǵy qaısar rýhyn jyqpaǵan, jigeri muqalmaǵan batyr babamyzdyń esimi óskeleń urpaq úshin qashan da úlgi-ónege bolýǵa tıis, – dedi mınıstr.
Sóz tizginin alǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli Túrki dalasynyń kıesi men onyń adamzat tarıhyndaǵy ornyn aıshyqtaı kele, qundy oılarmen bólisti.
– Eýrazııa apaıtósindegi qulan jortsa tuıaǵy tozatyn, quladyn ushsa qanaty talatyn eki muhıttyń arasyndaǵy Eýrazııa keńistigindegi uly tulǵaǵa arnalǵan ulaǵatty is-sharanyń Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetinde bastalýyn óte taǵylymdy dúnıe dep bilemiz. Biz de osy ýnıversıtette qyzmet atqardyq. Qara shańyraq retinde bilemiz, sondyqtan osynda sizdermen taǵy da jolyǵyp otyrǵanyma óte qýanyshtymyn. Sonymen qatar búgingi is-sharany uıymdastyrýshylarǵa rızashylyq bildiremiz, shyn máninde, myńdaǵan jyldyq álem tarıhynan Túrkiler tarıhyn alyp tastasaq, adamzat tarıhynan eshnárse de qalmaıdy. Túrkiler tek qana Eýrazııa keńistiginde órkenıetterdi jalǵaýshy, jasaýshy, jetkizýshi ǵana emes, ony jetildirýshi. Kóne zaman tarıhtaryna úńilsek Qytaı, Úndi, Iran, Mysyr jáne batys elderimen birge ıyq tiresken túrki órkenıetin kóremiz. Byltyr ǵana О́túken jerinde tabylǵan Elteris qaǵannyń keshenindegi tórt jazý sonyń aıqyn aıǵaǵy. Adamzat tarıhynda jazýdy alǵash qoldanǵan bir qoldyń saýsaǵymen sanarlyq ult bolsa, sonyń biri bizdiń babalarymyz. Olar tek jylqynyń jalyndaǵy jaýynger jurt qana emes, ári ǵylymdy, órkenıetti damytqan bolatyn. Álemdik órkenıetke zor úles qosqan sol babalarymyzben maqtanbaý múmkin emes. Sondaı tarıhta qalǵan tulǵanyń biri eshqandaı kúmánsiz – Beıbarys, – degen Darhan Qýandyquly odan ári Beıbarys sultan jóninde tyń derekterdi baıan etti.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek tarıhty bilmeý – máńgúrttik, adamdyqqa jat qylyq ekenin alǵa tartty.
– Biz qazirgi stýdentterdiń arasynda Beıbarys babamyzǵa qatysty kishigirim saýalnama júrgizdik. Olardan Beıbarys jóninde ne biletinin suradyq. Sonda jastardyń seksen paıyz bilimi keńes odaǵynyń eń sońǵy jyldarynda túsirilgen «Beıbarys sultan» degen kınodan alǵan bilim eken. Biz tarıhta qalǵan osyndaı babalarymyzdyń ómirin naqty zerttep, túsindire bilýimiz kerek. Parsylarda jaqsy maqal bar: «Túrkiler tarıhty jasaıdy, sony kórip parsylar ańyz jazady, basqa elder tyńdaýǵa qumar» deıdi. Dıdro túrkiler týraly «adamzat tarıhynda eń kóp tarıhtyń aǵymyna áser teken alpaýyt ımperııalar qaldyrǵan túrkiler bolǵan, biraq jazbasha mol derekter qaldyrmaǵan jaýynger halyq» degen eken. Sondyqtan babalarymyzdy bilip, túsinip, bir-birimizdi tanyp júreıik, – dedi mınıstr.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Mysyr Arab Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Qaırat Qaıyrbekuly tarıhı sananyń berik bolýy bolashaq úshin mańyzdy ekenin aıtyp ótti.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óziniń «Táýelsizdik bárinen qymbat» atty tarıhı maqalasynda keler urpaqqa qandaı eldi amanattaımyz dep saýal qoıyp, jas upaqtyń tarıhı sanasy aıqyn ári berik bolýyna zor mán berdi. Prezıdentimiz tarıhymyzdyń aqtańdaq betteri áli kúnge jan-jaqty zerttelmegenin, ala-qula derekter jáne onyń sebep saldary jaıly ártúrli kózqarastar qoǵamdy adastyratynyna basa nazar aýdardy. Keshegi ótken handar men qaǵandardyń dáýiri búgingi tarıhqa aınalyp, ǵasyrlar saıyn alystap bara jatqanyn sóz etip, tıisti tarıhı qujattardy asa muqııat zerdeleý qajettigin tapsyrdy. Sondaı-aq Prezıdentimiz «árbir halyq óziniń arǵy-bergi tarıhyn ózi jazýǵa tıis, ulttyq múdde turǵysynan jazylǵan shejire urpaqtyń sanasyn oıatyp, ulttyq jadyn jańǵyrtýǵa múmkindik beredi» dep naqyshtap aıtty, – degen ol sultan Beıbarystyń 800 jyldyq mereıtoıyna Mysyrdaǵy daıyndyq barysyna, birqatar mańyzdy jaıtqa toqtaldy.
Budan soń Palestına memleketiniń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Montaser Ábý Zeıd sóz alyp, Beıbarys sultan jóninde júrekjardy lebizin bilderse, Mysyr Arab Respýblıkasynyń Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi Manal Elsaıed Ehııa El-Shınnavı tarıhı tulǵanyń ómir-tarıhy jaıly derektermen bólisti.
Osy kúni altyn tarıhqa alyp erlikterimen óshpes ornyn bederlegen babamyz Beıbarys sultannyń esimine Astana qalasynda kóshe berildi. Urpaq júregine ulaǵatty esimdi oıyp jazýǵa birden-bir dáneker bolar osy is-sharada Mádenıet jáne sport mınıstr Ashat Oralov Mysyrdyń Kaır qalasynda Beıbarys sultan atynda arnaıy murajaı, meshit baryn, ondaǵy jóndeý jumystary aıaqtalǵan soń elimizden arnaıy delegasııa baryp, Qazaqstannyń mádenıetin tanytatyn teatrlyq qoıylym, galakonsert usynatynyn, eske alý sharalaryn uıymdastyratynyn aıtty. Sonymen birge Túrkııa, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstanda, elimizdiń barlyq óńirlerinde Beıbarys sultanǵa arnalǵan naqty is-sharalar ótetinin jetkizdi.
Beıbarys esimi – uran, qýat, asqaq senim men kúsh. Ulttyq rýhty kóterer birden-bir ustyn – qaharman babalar erligi. Túrki órkenıetimen qosa Islam tarıhynda kól-kósir iz qaldyrǵan Beıbarys sultan dańqy ǵasyrlar kóshine daýylpaz daýsyndaı jańǵyryp jeteri anyq.