Abaıdyń oqýǵa zerektigin baıqap, bala kúninen óleń-jyrǵa shyńdap, bolashaǵyna úlken áser etken zerdeli Zere áje, qazaq folklorynyń nebir asyl úlgilerin, injý-marjandaryn sanasyna sińirip, Shoqannyń zerek te oıshyl bolyp ósýine zor yqpal etken ájesi Aıǵanym Tastumsyq aýylynyń týmasy Meıirhanmen áńgimeleskende oıǵa oralǵan-dy.
Nemereleriniń tárbıesine erekshe mán bergen asyl ájeler ul men qyzdyń ǵana baǵbany emes, ulttyń da uıytqysy bola bilgen. Bala ataýly telefonǵa táýeldi bolǵan búgingi zamanda dúnıege kelgen sábıdi besik jyrymen áldılep, es bilgende ertegi-jyrlarymen sýsyndatatyn ájelerdiń áli de bar ekeni qýantady.
Iá, aıtaıyn degenimiz 68 myń kitap oqyp, 10 til meńgergen Meıirhanǵa bilimdilik úlken jetistikke jetkizetinin uqtyrǵan naǵashy ájesi Jumash bolatyn. Al Salıha ájesi birneshe jyl zeınetaqysyn jınap, Reseıden myń dana kitapqa tapsyrys berip aldyrǵan. Túlkibas aýdany Tastumsyq aýylynyń týmasy Meıirhan Topanbaıdy búginde búkil elge tanytqan da kóp oqyp, kóp til bilýge degen qushtarlyǵy, osy maqsattaǵy izdenimpazdyǵy men eńbekqorlyǵy. Bes jasar nemeresiniń kitapqa degen qushtarlyǵyn ańǵarǵan ájesi oǵan Reshad Nýrı Gıýntekınniń «Boztorǵaı» kitabyn syılapty. Marqum naǵashy ájesi «júıkeń tynyshtalady», dep shulyq toqýdy da úıretken. Búginde qolóner jumystary da Meıirhannyń turaqty hobbıi. «Boztorǵaı» men Shyńǵys Aıtmatovtyń «Atadan qalǵan tuıaq» atty shyǵarmasyn bir kezeńde bastap, birdeı aıaqtaǵan. Bala Meıirhannyń alǵashqy kitap oqýy osylaı bastalǵan. Keıin Reshad Nýrı Gıýntekınniń «Ánshi qus» kitabyn oqyp júrip kóp tildi meńgersem degen oı keledi.
«Kóp tildi meńgerýime túrtki bolǵan Shyńǵys Aıtmatov pen Reshad Nýrı Gıýntekın boldy. Bes jasymda eki kitapty oqyp bitirip, úsh tildi meńgerdim. Kishkentaıymnan bilimge qushtarlyǵymdy oıatqan naǵashy ájem ekenin aıtýdan jalyqpaımyn. Sebebi sal aýrýyna shaldyqqan bala bolǵandyqtan, únemi ájemmen birge bolýǵa týra keletin. Ekeýmiz oqyǵan kitaptarymyzdy talqylap, uzaǵynan otyryp túrli taqyrypta áńgime-dúken quratynbyz», deıdi Meıirhan.
Anasy Ulbosyn Ábenova da kitap oqýǵa qushtar jandardyń biri. Shet tilderi pániniń muǵalimi ulynyń densaýlyǵyn oılap, jumystan shyǵyp bar ýaqytyn bala tárbıesine arnaǵan. Al Meıirhannyń bilimge qyzyǵýshylyǵyn ári qaraı jetildire, shyńdaı túsken – ustazy Janna Botabaeva. Fılologııa ǵylymdarynyń doktory, 20 jyldan beri sal aýrýyna shaldyqqan balalarǵa til úıretip júrgen ustaz. Janna Botabaeva Shymkenttegi akademık Á.Qýatbekov atyndaǵy Halyqtar dostyǵy ýnıversıtetinde eki birdeı joǵary bilim alǵan Meıirhanǵa orys tilinen dáris berdi. Qazir J.Táshenov ýnıversıtetiniń fılologııa kafedrasynyń meńgerýshisi qyzmetin atqaryp júrgen ustaz shákirtine bir aptada 14 kitap oqýdyń jolyn kórsetken. Oqýmen qatar qysqasha taldaý jasap otyrǵan. Bir aptada 17 kitap oqyǵan kezderi de bolypty. Jas jigittiń 68 myń kitap oqyǵanyna kúmándana qaraıtyndar da tabylar. Bul oraıda Meıirhan kitap oqýdaǵy óz ádisin de jasyrmaıdy. «Osynshama kitaptyń bir betin jibermeı oqý múmkin emes, árıne. Ol kitaptyń barlyǵyn qolyma alǵanmyn, oqyǵanmyn. Biraq ishinen kerek jerin túrtip alamyn. Mysaly, «Qarash-qarash oqıǵasy» povesin qarastyrsaq, jalpy kitapty sholyp shyǵyp, ishindegi kerek qajetti jerlerin, óleńderdi qaǵazǵa túrtip alamyn. Mazmunyn tolyq zertteımin. Sonymen kitap oqyldy dep esepteımin. Onyń metodıkasy sondaı. Keıin ýaqyt óte kele sol kitaptardy qaıta oqýǵa nemese aýdıo kitap túrindegi úlgisin tyńdap turýǵa tyrysamyn. Bir kúnimniń 18-19 saǵatyn kitap oqýǵa arnaımyn. Basqa jumys istep otyrsam da, kitaptyń aýdıonusqasyn qosyp qoıamyn. Ony tyńdaý arqyly qaıta eske túsiremin. Muny men daǵdyǵa aınaldyrǵanmyn. Qaıta oqyp, tyńdap eske túsirip turmasam, ol kitap umyt bolatyny anyq. Taǵy da osy tusta ájem týraly aıtpasam bolmas. Sebebi bul jaqsy qasıetti de boıyma sińirgen naǵashy ájem. Men braıl kitaptardy da kóp oqydym. Braıl kitap kádýilgi kitaptarǵa qaraǵanda jeńilirek. Braıl álippesi – zaǵıptar álippesi. Saýsaqtyń ushy arqyly oqylatyn kitap. Qazaqstanǵa alǵash kelgen qazaqsha braıl álippesiniń atasy – Aqan Qasymov. Bul álippeniń paıdaly tusy da bar. Ol kózge salmaq túsirmeıdi jáne qarapaıym kitaptan áripteri kishkentaı bolyp keledi. Iá, 68 myń kitap oqý múmkin emes dep sanaıtyndar bar. Biraq ol – múmkin! Adamnyń jan tynysyn ashatyn dúnıedegi jalǵyz nárse – kitap. Kitapty eshteńe almastyra almaıdy. Adamzattyń negizgi muraty – adam bolý bolsa, sol muratqa jetkizetin kitap», deıdi Meıirhan.
Kitapqa qushtarlyǵy til úırenýge sebep bolǵan Meıirhan 10 tilde erkin sóıleı alady. Ár sózdiń maǵynasyna bala kezden mán bere qarap, ár tildegi eń ǵajap degen sózderdi úırenýdi ádetke aınaldyrǵan. Ana tilimizden keıin júregine jaqyny – túrik, ıspan, fransýz tilderi. Bul shet tilderinde ana tilindeı erkin sóıleı alady. Túrik tilin bala kezden ana tilimen qatar úırengen. Túrik tiline degen qyzyǵýshylyǵy grek tilin úırenýine túrtki boldy. Al ıspan tiline degen qyzyǵýshylyǵy erekshe. Jalpy, sol eldiń tarıhyna, mádenıetine, salt-dástúri men ádebıetine degen qyzyǵýshylyǵy til úırenýge jetelegen. Fransýz tilin mektepte úırengen ol qazir ıtalııan tilin meńgerýde. Nemis, parsy, polıak jáne tájik tilderin ońaı meńgergen oǵan aǵylshyn tili qıyndaý bolǵan. О́zi biletin tilderge arnaıy ýaqyt bólip, óleń oqýdy ádetke aınaldyrǵan ol qoıyn kitapshasyna qazaqshalap jazý arqyly jadyn jattyqtyryp, kókjıegin keńeıtedi. Bos ýaqytynda shetel avtorlarynyń shyǵarmalaryn qazaq tiline aýdarady. «Tildi meńgerý arqyly kóptegen dos taptym. О́zimdi taptym. Til arqyly jolymda jaqsy adamdar kez boldy. Úlken-úlken esikter ashyla bastady. Tildiń kıesin uǵyndym», deıdi keıipkerimiz.
Aýylda kitaphanashy bolyp jumys isteıtin birinshi toptaǵy múmkindigi shekteýli 28 jastaǵy jigittiń aıtary kóp. Joǵary oqý ornynda orys tili men ádebıeti pániniń muǵalimi mamandyǵyn alǵan ony kitapqa degen qumarlyq eriksiz kitaphanaǵa jetelegen. «Meniń bar baılyǵym – kitap pen kitaphanadan tapqan dostarym, áriptesterim. Jalǵyz bolsam, men eshteńege qol jetkizbes edim. Tájikterde «Sen qadam jasaýdy bastamasań, bulaqqa da, baqqa da jetpeısiń» degen sóz bar. Júrip-turýdan bólek, adamdardyń kózqarasynyń ózi de aýyr tıedi. Kedergiler de jıi kezigedi. Adamdar áli bizdi tolyq qabyldaýǵa daıyn emes. Daıyn emes dep otyra berýge de bolmaıdy. Bar ekenimizdi kórsetýimiz kerek dep oılaımyn. Bizdiń qoǵam múgedektigi bar azamattarǵa aıanyshty halmen nemese masyl dep qaraıdy. Sonymen birge kópshiligi olardy jumysqa alýdan qashady», deıdi Meıirhan ishki jan dúnıesindegi arpalysty sezdirip. Iá, múgedek janǵa kútimnen bólek otbasynyń senimi, ortanyń meıirimi aýadaı kerek. Ata-anasynyń qoldaýymen qıyndyqtardan ótkenin aıtqan ol, aıaqkıimimniń baýyn áli kúnge deıin anasy baılap beretinin de jasyrmady. «Barlyq synaqty ájem men anam úsheýmiz kórip kelemiz. Talma aýrýynan kózimniń kórý qabileti kemigen kezde de úsheýmiz synaqtan shyǵýdyń jolyn izdedik. Anam meni orta jastan asqanda ómirge ákelgen. Úsh aılyǵymda sal aýrýyna shaldyqqanymdy bilipti. Anam erteńimdi oılap, negizgi jumysynan shyǵyp, ómir boıyna meniń kútimimmen aınalysty. Balqarlarda: «Tirlik etpegenniń ómirge bereri joq» degen ádemi esti sóz bar. Mendegi ómirlik maqsat – adamǵa masyl bolmaý. Úıde jatyp, ózimniń talantymdy tunshyqtyryp, bolmysyma qııanat etkim kelmeıdi. Janymdy jadyratar bir jaqsylyq bolsa, ol – jumys isteýim. Sebebi eger jumys istemesem, kúndelikti qoldanatyn dárimdi anam men ákem zeınetaqysynan áperer edi. Meniń aldymda eki tańdaý boldy. Birinshisi – múgedektigime moıynsynyp, qarańǵy bólmede otyrý. Ekinshisi – múmkindigimniń shekteýli bolǵanyna qaramastan, álemde adamzatqa berilgen qanshama múmkindiktiń bar ekenine kóz jetkizý. Aınalamda bolyp jatqan ǵajaıyptardy, tirshilikti jan-tánimmen seziný. Oqý. Bilim alý. Osy arqyly óz qajettiligimdi ózim qamtamasyz etý. Álemdi taný, ǵajaıyptardy seziný meniń qolymnan keldi. Al osynyń barlyǵyn isteýime otbasymnyń qoldaýy myqty boldy», deıdi Meıirhan. Ákesi Meırambek ulyn emdetemin dep 75 jasqa deıin kúzetshi bolyp jumys istegen. Bul jaıt janyna qatty batqan Meıirhan ákesi beınetiniń zeınetin kórgenin qalap, jumysqa aralasqan. Búginde ózi týyp-ósken aýylda kitaphanashy bolyp júrgen jas jigit osy jolda ózine úlken qoldaý kórsetip, jumysqa qabyldanýyna kómektesken aýdandyq mádenıet bóliminiń basshysy M.Amanovqa, aýdandyq ortalyqtandyrylǵan kitaphanalar júıesiniń basshysy Qamar Mekembaıqyzyna rızashylyǵyn bildirdi.
Aıta ketelik, Meıirhan Meırambekuly Shymkent qalalyq jasóspirimder kitaphanasynyń jáne Túlkibas aýdanynyń jyl úzdikteri tańdalǵan tusta «Úzdik oqyrman – 2021» atanǵan. Sol kezde oqyǵan kitaptarynyń tizimi arnaıy hattamaǵa engizilip, usynylǵan eken. Iаǵnı sol jylǵy sanaq boıynsha onyń ýnıversıtet kitaphanasynan 3 987 kitap, arnaıy kitaphanadan 29 536 aýdıo jáne braıl kitap, aýdandyq kitaphanadan – 27 777, Jaskeshý aýyldyq kitaphanasynan – 404, Tastumsyq aýyldyq kitaphanasynan 198 kitap oqyǵany belgili bolǵan. Odan bergi ýaqytta Meırambek 3 myńnan asa kitap, 4 100 braıl jáne 400-ge jýyq aýdıo kitap oqypty.
Túrkistan oblysy