Hanafı mázhaby – Ortalyq Azııanyń rýhanı murasy

Aqtóbe qalasyndaǵy ortalyq meshittiń ashylýyna oraı «Nur Otan» partııasy oblystyq fılıa­lynyń ǵımaratynda «Hanafı mázhaby – Ortalyq Azııanyń rýhanı murasy» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa ótkizildi. Atalǵan konferensııanyń maqsaty – qazirgi zamandaǵy Or­ta­lyq Azııa halyqtarynda qalyp­tasqan dástúrli dinı qaty­nastar men onyń ózekti másele­lerin talqylaý, Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy dinı ahýaldar damýynyń negizgi úr­disteri men tetikterin ashyp kór­setý, Hanafı mázhabynyń qo­ǵam­ǵa beretin rýhanı-ónegelik qun­dy­lyqtarynyń rólin dáripteý, dinı aǵartýshylyq jumystaryn júr­gizý arqyly ekstremızm men lań­kestiktiń aldyn alý, dinı salada týyndaǵan talas-tartys máse­le­lerin sheshý joldaryn izdestirý. Konferensııany oblys ákiminiń orynbasary Marat Taǵymov ashyp, júrgizip otyrdy. Ol óńirdegi dinı ahýal, Hanafı mázhaby týraly áńgimeledi. Din ókilderi, teolog ǵalymdar, úkimettik emes uıym­dar jetekshileri, joǵary oqý oryn­darynyń oqytýshy-ǵalym­dary jáne basqa zııaly qaýym ókilderi qatysqan alqaly jıynda Qazaqstan Din isteri agenttigi tóraǵasynyń orynbasary Ǵalym Shoıkın, Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan Maıamerov, Reseıdiń Múftıler keńesi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Damır hazret Muhetdınov, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıteti dintaný kafed­rasynyń professory, teologııa jáne fılosofııa ǵylym­dary­nyń doktory Dosaı Kenjetaı, Reseı Federasııasy Tatarstan Respýblıkasy Qazan qalasyndaǵy Reseı Islam ýnı­ver­sıtetiniń rektory Rafık Muha­metshın, Aqtóbe oblystyq din isteri basqarmasynyń basshysy Baýyrjan Esmahan Hana­fı mázhabynyń shyǵý tarıhy, onyń qoǵamdaǵy róli, qazir­gi tań­daǵy dinı aǵartýshylyq ju­mys­tar­dy júrgizýdiń jáıi men baǵyt­ta­ry, din men qoǵamnyń baılanysy, lań­kes­tik áreketterdiń aldyn alý, jas­tardyń jat aǵymdar­ǵa boı urýy­­­na qarsy kúres másele­leri ha­­qyn­­da baıandap, ózekti máse­le­ler­di sheshý týraly oılaryn ortaǵa saldy. Konferensııa barysynda eli­mizdegi azamattardyń dinı saýat­ty­lyǵyn jetildirý maqsatynda Reseı Federasııasy Tatarstan Res­pýb­­lıkasy Qazan qalasynda orna­lasqan Reseı Islam ýnı­ver­sıteti men Aqtóbe oblysy «Din isteri bas­qarmasy» memlekettik mekemesi janyndaǵy «Ańsar» aqparattyq tal­daý ortalyǵy» kommýnaldyq mem­­lekettik mekemesi arasynda qa­­shyq­tyqtan bilim berý boıynsha ekijaqty kelisimshartqa qol qoıyldy. Konferensııaǵa qatysýshylar «Pikirtalastan sheshimge», «Dinı sana jáne rýhanı azyq «Dinı aǵartýshylyq – ekstremızmniń al­dyn alý faktory» atty sek­sııa­­lar­ǵa bóli­nip, jumys istedi, kún tárti­bin­degi máseleni tereńirek tal­qylady. Sodan keıin olar Aqtóbe qala­syndaǵy 111 jyldyq tarıhy bar qalalyq ortalyq meshittiń saltanatty ashylý rásimine qatysty. Jalpy, bul meshittiń irgetasy 1901 jyly qalanyp, 1903 jyly paıdalanýǵa beril­gen eken. Araǵa 111 jyl salyp atalmysh meshit kúrdeli jón­deý­den ótip, 8 esege úlkeıtilip otyr. Kúr­­de­li jóndeýden degen aty ǵana, mu­ny tyń jerden salynǵan jańa me­­shit dese de bolady. Ǵımarat úsh qa­battan turady, qulshylyq etý zal­darynyń syıymdylyǵy 2800 adam­ǵa arnalǵan. Birinshi qa­batta 2300 adamdyq erler namaz­han­asy men ákimshilik bólmesi or­nalas­qan. Ekinshi qabatta 500 kisilik áıel adam­dar namazhanasy, neke zaly, oqy­tý­shylar bólmeleri men oqý aýdıtorııalary bar. Tómengi qa­bat­ta 150 adamǵa ashana, dáret alý oryn­dary ornalasqan. Kúrdeli jón­deý­d­en ótken eski meshit ǵımaraty bo­la­shaq­ta mýzeı bolady degen uıǵarym bar. Meshitti kúrdeli jóndeý-jańar­tý jumystaryna ultjandy azamat Esimhan Esenbaev basqaratyn «Ǵasyr nury» qoǵamdyq qory uıyt­qy boldy. Imandylyq úıiniń áshe­keıleý, árleý jáne bezendirý jaǵy­nyń sáýlettik jobasyn Qazan qala­syndaǵy «Qul-Sharıf» jáne Aqtóbe qalasyndaǵy «NurǴasyr» me­shit­teriniń avtory A.Sattarov jasa­dy. Jańa meshit qurylysyn, sony­men birge, eskisin jańǵyrtý jumys­taryn «Interstıl» JShS júr­giz­di. Seriktestik qurylys jumys­taryn eki jylda bitirdi. Aqtóbe qa­la­syn­daǵy ortalyq meshittiń jańa ǵımaratyn salýǵa jáne eskisin jań­ǵyrtýǵa 680 mıllıon teńgege jýyq qarjy jumsalǵan. Osynshama qar­jy­ny tek qana demeýshiler men mese­nattar salǵan kórinedi. Munda negi­z­i­nen sapaly qurylys materıal­dary paıdalanyldy. Altyn jalatqan jáne kórkemdelgen usaq arnaıy áınekter Italııadan, tutas jaıma kilemder Túrkııadan, sándi ári qymbat aspaly shamdar Chehııadan, kúmbezdi qaptaıtyn materıaldar Chelıabiden, granıtter Almatydan jetkizilgen. Kúrdeli jóndelip, jańartylǵan Aqtóbe qalasyndaǵy ortalyq me­shit­tiń ashylý saltanatynda sóz al­ǵan Qazaqstan Musylmandary di­nı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan Maıamerov qazir eli­mizde meshitterdiń kóptep saly­nyp jatqanyn, adamdardyń dinge bet bura bastaǵanyn atap óte ke­lip, munyń barlyǵy eli­miz­diń ege­mendigimen kelgen ıgilik­ter eke­nin eske saldy. Aqtóbe qala­sy­nyń ákimi Erhan Omarov ta bul sha­rýa­nyń jamıǵat úshin jasalyp jat­qanyn aıtyp ótti, ımandylyqqa uıı­tyn ul – qyzdarymyzdyń kóbeıe berýine tilektestigin bildirdi. Jańa meshitte quran oqylyp, jamıǵat juma namazyna jyǵyldy. Qazaqstan Musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı Erjan Maıamerov dinı ýaǵyz aıtyp, jınalǵandardy ıslam qaǵıdattaryna qanyqtyrdy. Satybaldy SÁÝIRBAI, «Egemen Qazaqstan». Aqtóbe oblysy.