Árbir adam balasynyń kindik qany tamǵan meken onyń týǵan jeri. Týǵan jer, ósken orta sol sebepten de adamnyń túp qazyǵyna balanady. О́mirge degen ińkárligiń týyp-ósken topyraǵyńa degen ystyq sezimińmen ulasyp, tamyryńa qan júgirtedi. Sol arqyly bolashaqqa baǵyt alyp, bet túzeısiń. Qaı bıikke shyqsań da bala kezde kóz aldyńda qalǵan aýylyńnyń aqedil adamdary sanańnyń túkpirine qattalyp, oıyńnan ketpeıdi, jadyńda jańǵyryp tura beredi. Bul kez-kelgen adamnyń basynda bolatyn hál. «Árkimge óz týǵan jeri – mysyr shári» degen sóz osydan qalsa kerek. Týǵan jerdiń jyńǵyly men jýsany, qamysy men qaraǵaıy, oıy men qyraty, qaraqaty men búldirgeni, shubatylǵan ózeni, kerek bolsa qyrynda jatqan túıir tasyna deıin qymbat. Sol kishkentaı aýyldan bastaý alǵan balań sezim, tutas týǵan otandy súıýge jeteleıdi.
Týǵan jerdiń qadir qasıeti óskeleń urpaqtyń boıyndaǵy otanshyldyq, memleketshildik rýhyn oıatyp patrıot azamat bolyp qalyptasýyna jol ashatyny taǵy anyq. Bar qajyr-qaıratyn shákirt tárbıeleýge arnaǵan ustaz retinde búldirshinderdiń boıyna týǵan jerge degen asqaq mahabbattyń dánin egý biz úshin jaýapty mindet dep túsinem. Otbasynyń qadirin bilgen adam, Otannyń da parqyna jetedi. Otanyn súıgen adam – adamı izgiliktiń asyl nárin sińiredi. Keńdikti, kemeldikti, parasat pen paıymdy boıǵa tutady. Sondyqtan eń aldymen alǵysty kimge aıtý qajet degen saýal týyndaǵanda, eń áýeli Jaratýshy ıemizge, ata-anaǵa, odan keıin týǵan jer, ósken ortaǵa dep múdirmeı aıta alamyz.
Týǵan ólke tósinde kóńil shirkin kókjıekti sharlaıdy. Arman qýyp alysqa ketken aǵa-baýyr, dos-jarandar ájeniń aq qurty ańsatqanda aýyl jaıly tolǵanyp, tymyrsyq kúı keshetini bar. Munyń bári týǵan jerge degen rııasyz kóńilden týǵan saǵynysh alaýy shyǵar. Tirshilikte janyma tirek tutar bir qýanyshym – ómir boıy týǵan ólke topyraǵynan alystamaı, arman-ańsarymdy, maqsat-tilegimdi aýyl deıtin qazynaǵa tańǵanym.
Ushsa qustyń qanaty talatyn, shapsa tulpardyń tuıaǵy tozatyn keńbaıtaq qazaq dalasynyń shuraıly ólkesi Almaty oblysynyń Raıymbek aýdany meniń kindik kesken kıeli topyraǵym. Osy aýdanǵa qarasty Tekes aýylynda ómir esigin ashyp, alyp taýlar qorshaǵan Shálkóde aýylynyń kelini atandym. Qyzyr qonyp, bereke daryǵan aıadaı aýylda ómirimniń eń bir shýaqty jyldary ótti. Jar meıirimi, ana mahabbaty, dos-jaran syılastyǵynyń jarqyn sátteri, aýyl analarynyń úlgi ónegesi, qyzmettegi bederli jyldar bári-bári osynaý kıeli aýyldyń qushaǵynda órbidi. Búgingi zeınettik ómirdiń ónegesi de atamekenniń araıly aspanynda zor úmitpen alǵa umtylady.
Toqymdaı jerinde toqsan túrli shóp ósetin kók maısa mekenniń túıir qumy janyma medet. Ata qonys altyn mekenimde ótkizgen sátterdi oı elegine salsam, janym jadyrap, balalyq shaqtyń eń jarqyn shaqtaryna sapar shekkendeı kúı keshem. О́ıtkeni «aqqý kólin ańsaıdy, adam týǵan jerin ańsaıdy». Týǵan aýyldyń kóńilimizge óshpesteı iz qaldyratyny onda ótkizgen balalyq shaq pen esten ketpes estelikterdiń elesi. Asyr-salyp oınaǵan bal-bulaqtaı syńǵyrly, beıqam balalyq shaǵymyzdyń kýási – aýyl. Aýyl degende aıbyny asqaq áke, mańdaıymyzdan sıpaǵan asyl ana, qamqorlyǵyn aıamaǵan baýyrlar, taı-qulyndaı tebisken qurby-qurdastar basty keıipker bolyp boı kórsetedi. Týǵan jer sonysymen de ystyq, sonysymen de qadirli.
Bizdiń aımaqtyń tabıǵaty kóz baılardaı kórkem. Kóktem shyǵa aınala qulpyryp kók maısaǵa malynady. Aspanmen talasqan alyp taýlar ár balasyn bıiktikke shaqyratyndaı. Basqa da aýyl balalary sııaqty jasymyzdan eńbekke aralasyp, mal baǵyp, egin oryp, shynyǵyp óstik. Sonyń arqasynda ár nárseniń parqyn biletin azamat bolyp qalyptastyq. Bar men joqty tel emdik. Barǵa qanaǵat, joqqa sabyr qyldyq. Úlkenderdiń qas-qabaǵyn baǵyp, kóńiline qaradyq, qolymyzdan shalǵy túsken joq. Qoldaǵy birdi-ekili malymyzdyń qystyq azyǵyn qamdadyq. Arqaýy úzilmegen urpaq sabaqtastyǵy qarapaıym eńbek adamdarynyń tynymsyz tókken teri dep túsinem. Osylaısha ómir mektebiniń alǵashqy baspaldaqtary qasıetti topyraǵymyzda bizdi armanǵa qol sozdyryp, bolashaqqa ázirledi. Sol kezdegi birge oınap, dop qýalap asyr salǵan qyzyl sıraq qaradomalaqtar búginde bir áýlettiń bas ıesi atanyp úlgerdi. Aramyzdan alystap ketkenderi de qanshama.
Baqyt uǵymy meniń túsinigimde adamdy alǵa yntalandyratyn, ósip-jetildiretin, basqalarǵa moıyndatýǵa jeteleıtin keremet qundylyq. Adam baqytynyń ólshemine azamattyq, joldastyq, dostyq, urpaq jalǵastyrý sekildi maqsattar enedi. Al osylardyń barlyǵy eń aldymen týǵan jerge degen mahabbattan bastaý alady dep topshylaımyn.
Jumyr jerdiń betindegi judyryqtaı meken men úshin qasterli Shálkóde aýyly. Meniń búkil bolmysymnyń qalyby, baqytymnyń bastaýy, armanymnyń asqary osy qutty mekende jasyrynǵan. Ár estelik, ár oqıǵa janǵa jylylyq syılaǵan ińkár mekenge alyp ushatyndaı. Jyldar jyljyp, ýaqyt syrǵysa da týǵan jerge degen kóńilim sol baıaǵy bıiginen qulap kórgen emes. Qazirgi kezde jurt tegis shyrqap júrgen án mátinindegi «aýyldan adam kóshse de, adamnan aýyl kóshpeıdi» nemese «kóshemniń shańyn saǵyndym, sheshemniń shaıyn saǵyndym» degen joldar kıeli meken týǵan jerdiń qadirin asqaqtatady. Jer betinde armanǵa quryq salǵan jan bolsa, ol týǵan jer tósinde ósip-óngen, sol jerde turaqtap tamyryn tereńge jaıyp máýeli báıterekke aınalǵan adam dep aıtar edim. Dúnıeniń dámin tutas tatyp, búkil álemdi kezgen tanymal adamnan ómirińniń eń keremet kezeńi ne dep surasań, sózsiz týǵan aýylymda asyr salǵan bala kóktemim dep jaýap beredi. Sol kezeńge bir sátke bolsa da oralý úshin ol qolyndaǵy baryn berer edi. Ákem kúıeý bolǵan jer, anam kelin bolǵan jer, janyma súıeý bolǵan jan-jaryma máńgilik meken bolǵan qasıetti aýyl...
Rahmet saǵan, týǵan jer!
Tamara QALISYNOVA,
Shálkóde aýyldyq Analar keńesiniń tóraıymy