Ýly kól máselesi ýshyǵyp tur

2013-2014 jyldary monıto­rıngtik, gıdrogeologııalyq, rekýl­tıvasııalyq, ekologııalyq, áleýmettik jáne basqa da usta­nymdar boıynsha ońtaıly jo­balyq sheshim ázirleý maq­sa­tynda «Mańǵystaý ǴО́O» bu­ryn júrgizilgen jumystar men zert­­teýlerdi taldaý negizinde «Qosh­qar ata qaldyq qoımasyn rekýltı­vasııalaý» atty teh­nı­kalyq-eko­nomıkalyq negiz­demesin ázir­legen edi. Negizdemede qalpyna keltirýdiń eki nus­qasy qaraldy. Teh­nıkalyq-eko­nomıkalyq ne­gizdemede kel­tirilgen nusqanyń biri – qalpyna keltirý jumystaryn eki túrli ádispen júrgizýdi kóz­deıdi: qal­dyq qoımanyń ortalyq-sol­tústik bóligine Kaspıı teńi­zinen sý berý arqyly jasandy toǵannyń betin mınýs 35 m bel­gige deıin jetkizý. Tehnıkalyq-ekonomıkalyq ne­giz­­demede kórse­tilgen qory­tyn­dy­larǵa sáıkes, iske asyrýǵa osy ekinshi nusqa tań­­dalǵan.

Mańǵystaý oblystyq Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıda­lanýdy retteý basqarmasy bas­shylyǵynyń aıtýynsha, ár­túrli sebepterge baılanysty bir bas­talyp, bir tastalyp, qujattary birese qysqartylyp, birese tolyq­tyrylyp myń túzetilgen Qoshqar ata ýly kólinde «qalpyna keltirý jumystary jalǵaspaq». Buǵan deıin túrli aqparattarda, esepterde «qolǵa alyndy, júrgizilýde» dep keletin qalpyna keltirý ju­mystary, sóıtsek «2023 jyldyń úshinshi toqsanynda qaıta jal­ǵasady» eken. Qashan bastalyp, qashan toqtap úlgergen? Aýqym­dy jumystyń kezeń-kezeńmen júr­giziletini belgili, áıtse de másele qu­jatqa qatysty.

Mańǵystaý oblystyq Tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy bas­shysynyń orynbasary Esenqos Ádilbaevtyń málimetinshe, osy­ǵan deıin jobalyq-smetalyq qu­jattarǵa túzetýler engizilgen. Iаǵnı buryn Qoshqar ata qaldyq qoımasynda qalpyna keltiriletin jer kólemi 4 279 gektar bolsa, jańa túzetýge sáıkes, 1 344 gek­tarǵa deıin qysqardy. Endi 2023 jyldyń 3-toqsanynda jańa nusqa boıynsha memlekettik saraptama qorytyndysy shyǵady, sodan keıin rekýltıvasııa jumystary jandanbaq.

– Qalpyna keltirý jumystary bizden táýelsiz sebepterge baılanysty toqtatyldy. Memlekettik saraptama jańa jobalyq-smetalyq qujattamany maquldaýǵa tıis. To­lyq qorytyndyny alǵannan keıin jumystar qaıta jalǵasady,  dedi E.Ádilbaev.

Mamandardyń aıtýynsha, qaı­ta qalpyna keltirýge bóli­ne­tin qarajattyń kólemin ulǵaı­tý jóninde jumys jobasyna qaı­ta túzetý engizý týraly she­shim qabyldanǵan. Jobany qar­jy­lan­dyrý respýblıkalyq jáne jer­gilikti bıýdjet esebinen 90/10 pro­porsııasy boıynsha birlesip júzege asady.

Jalpy, qalpyna keltirý ju­mystaryn 2025 jyly aıaqtaý jos­parlanǵan. On jyl boıy alaqandaı jerdi tumshalamaq túgil ártúrli jeleýmen kidirmelep júrý isti biraz sıyrquıymshaqtandyryp jibergen syndy. Ekologııasy máz emes Mańǵystaýda, shynyn aıtqanda, turǵyndar densaýlyǵy da nashar. Oblys ortalyǵy Aqtaý qalasy men Munaıly aýda­ny­nyń irgesindegi ýly kól qashan tumshalanary áli belgisiz, ýáde men josparlardy arqalaǵan jyldar jetkizbeı keledi.

Mańǵystaý oblysy