Qoja Ahmet Iаsaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń botanıkalyq baǵynda qyzǵaldaq pen gúlderdiń 15 túri ósiriledi. Túrkistandyq ǵalymdar osy bastama arqyly qyzǵaldaqty jan-jaqty zerttep, suryptaryn jersindirýdi josparlap otyr.
Ýnıversıtet jylyjaıy aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń doktory, professor Amangeldi Apýshev jetekshilik etetin «Qazaqstanda qyzǵaldaqtyń bastapqy materıaldar kolleksııasyn jasaý, eksklıýzıvti túrleri men sorttaryn kóbeıtý men ósirýdiń ınnovasııalyq tehnologııasyn ázirlep qoldanysqa engizý» jobasy boıynsha salynǵan. Professordyń aıtýynsha, ǵylymı ortada qyzǵaldaq pen almanyń tarıhı Otany – Qazaqstan degen pikir bar. Sondyqtan qyzǵaldaqty zerttep, ósirý mańyzdy. «Qyzǵaldaqty brendimiz dep aıtqanymyzben, onyń kóbeıtý, seleksııalyq jumystaryn júzege asyrý boıynsha atqarylǵan is az. Qazir biz 15 surypty zerttep, ósirip jatyrmyz. Jergilikti aýa raıyna beıimderin jáne suranysqa ıelerin iriktep, arnaıy kóbeıtýdi josparlap otyrmyz», deıdi professor. Búginde ýnıversıtet jylyjaıynda qyzǵaldaqtyń 12 myń pııazshyǵy otyrǵyzylǵan. Onyń 3 myńy áıelderdiń halyqaralyq merekesi qarsańynda ósip, jetilip úlgergen. Merekege oraı arnaıy býylyp, ázirlenbek. Al qalǵan bólikteri Naýryz merekesinde elge usynylady. Sonymen birge oqý ordasy mańyna 3 myń túp qyzǵaldaq egilmek.
Botanıkalyq baqtyń jylyjaı keshenine arnaıy barǵan oblys ákimi Darhan Satybaldy qaraǵaı, órik, týıa jáne basqa da aǵashtardy ósirý tehnologııasymen tanysyp, ǵalymdarmen Túrkistandy kógaldandyrý, jasyl jelekke aınaldyrý, osy aımaqqa jersinetin túrlerin ósirý baǵytynda pikir almasty. Usynystaryn tyńdap, ǵylymı-zertteýlerdi jalǵastyrýdy tapsyrdy.
О́ńirde gúl sharýashylyǵymen aınalysatyn sharýalar qyzǵaldaq, raýshan, lalagúlderin arnaıy Naýryz merekesi qarsańynda baptap, saýdaǵa shyǵarýda. Tek Shymkentten ǵana emes Almaty, Astana syndy iri qalalardan satyp alýshylardyń qarasy qalyń. Mysaly, Saryaǵash aýdany Derbisek aýyldyq okrýgi aýmaǵynda ornalasqan «Kóktem» sharýa qojalyǵy 8 jyldan beri qyzǵaldaq gúlin ósirýmen aınalysady. Jylyjaı kólemi – 1,30 gektar. Qyzǵaldaqtyń gollandııalyq 10-nan astam túri ósiriledi. Qazirgi tańda 10 adam turaqty jumyspen qamtylǵan. Kásipker jylyna 120 000 - 130 000 túp qyzǵaldaq gúlin ósiretinin aıtýda. Sonymen qatar Derbisek aýyldyq okrýgindegi «Alııa» sharýa qojalyǵy raýshan, qara sıqyr jáne gollandııalyq frıdým túrlerin ósiredi. Jylyna 20 000 - 40 000 túp raýshan gúli egilip, satylymǵa shyǵarylady. Gúl ósirýmen 15 jyldan beri aınalysyp kele jatqan kásipker 10 adamdy turaqty jumyspen qamtyp otyr.
Túrkistan oblysy