Baǵa qymbatshylyǵy el turǵyndarynyń qaltasyna da, sanasyna da salmaq salyp tur. Qaıtsek óndiristik elge aınalamyz? Tyǵyryqtan shyǵar jol qaısy? Naryqtyq ekonomıkaǵa kóshý úshin bizge qandaı alǵysharttar kerek? Osy jáne ózge de mańyzdy máseleler dástúrli CFO SUMMIT alańynda talqylandy. Sarapshylardyń aıtýynsha, elimiz dál qazir táýekelder qyspaǵynda tur.
Spıkerlerdi Ulttyq qordyń da jaǵdaıy mazalaıdy. Sońǵy ýaqytta qordan aqsha alý jıilep ketti. Tipti qazir qordaǵy qarajat kólemi IJО́-niń 30 paıyzynan tómen. Sala mamandaryn ondaǵy aqshanyń óspeı jatqany alańdatady. Jaǵdaıdy jaqsartýdyń joldary da aıtyldy. Ol úshin salyq júıesine ózgerister qajet eken.
Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Tımýr Jaqsylyqov álemdik ekonomıka buryn-sońdy bolmaǵan joǵary ınflıasııaǵa, paıyzdyq mólsherlemelerdiń ósýine jáne jahandyq óndiris pen jetkizý tizbeginiń buzylýyna áser etkenin aıtty.
«Qıyndyqtarǵa qaramastan ekonomıkamyz turaqty jáne jańa jaǵdaılarǵa jaqsy beıimdeldi. El ekonomıkasy damýynyń oń dınamıkasy saqtaldy. 2022 jyly IJО́ naqty ósimi 3,2 paıyzdy qurady. Investısııalar men syrtqy saýda kóleminiń ósýi negizgi draıverler boldy», dedi T.Jaqsylyqov.
Onyń aıtýynsha, ınvestısııalyq ahýal eldiń kúshti jaqtarynyń biri bolyp sanalady. 2022 jyly negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 7,9 paıyzǵa ósip, 15,1 trln teńgeni qurady. О́tken jyldyń 9 aıynda tikeleı sheteldik ınvestısııa aǵyny shamamen 22,1 mlrd dollar boldy. Bul 2021 jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 17,8 paıyzǵa artyq.
«Birqatar sheteldik kásiporyndardy Qazaqstanǵa kóshirý jumystary júrip jatyr. Búginde bizdiń elge qonys aýdarýǵa nıettenip otyrǵan 62 kompanııanyń 19-y kóshirildi», dedi vıse-mınıstr.
2023 jylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha eldiń halyqaralyq rezervi – 90,8 mlrd dollar. Halyqaralyq sarapshylardyń pikirinshe, 2023 jyl ońaı bolmaıdy. Joǵary paıyzdyq mólsherlemeler, jahandyq ekonomıkanyń báseńdeýi, ınflıasııalyq úderister men sanksııalardy shekteý jahandyq boljamǵa qysym jasaýdy jalǵastyrady.
«El ekonomıkasy jańa jaǵdaılarǵa beıimdele bastady. Inflıasııalyq qysymdy beıtaraptandyrý úshin ınflıasııany baqylaý jáne tómendetý jónindegi is-sharalar keshenin iske asyrý jalǵasady. «Bıznestiń jol kartasy», «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamalary boıynsha memlekettik qarjylyq qoldaý ekonomıkalyq belsendilikke oń áser etedi. Munda ekonomıkanyń basym segmentteriniń biri retinde ShOB-qa úlken úles qosyldy. Salalyq mınıstrlikterdiń baǵalaýyn eskere otyryp, bıyl kóptegen salada oń dınamıka saqtalady. Sondyqtan osy jyly ekonomıkalyq ósý boljamyn 4 paıyz deńgeıinde saqtaýǵa múmkindik bar», dedi T.Jaqsylyqov.
Spıkerler sózinshe, álemdik ınflıasııanyń qazirgi jaǵdaıy elimiz úshin úlken múmkindik.
Kazakhstan Growth Forum tóraǵasy Eldar Ábdirazaqov Qazaqstan úshin negizgi júıeli táýekelderdi, sonyń ishinde sanksııalardy atap ótti. Ol geosaıası máselelerdiń kúsheıýi, sonyń ishinde Batys pen Shyǵys arasyndaǵy teketires Qazaqstan úshin de shekteýshi áreketterge alyp kelýi múmkin ekendigin de eskertip ótti.
«Búgingi kúni bultty tehnologııalarǵa qol jetkizýdiń úlken máselesi bar, óıtkeni sanksııalar, geosaıasat jaǵdaıynda bul úderis qıyndap barady. Bul tehnologııalarǵa qol jetkizýdi shekteıtin jaǵymsyz sıgnaldar barshylyq. Sondyqtan bul bizdi qatty alańdatady. О́ıtkeni elimiz úshin aımaqtyq básekege qabilettilik úshin búgingi kúni tehnologııaǵa qoljetimdilik óte mańyzdy», dedi Eldar Ábdirazaqov.
KASE basshysy Alına Aldambergen qarjy áleminde bolyp jatqan úrdister jáne sıfrlandyrýdyń qor naryǵyna áseri týraly aıtty. Onyń pikirinshe, sıfrlandyrý úrdisi qor bırjalaryna da áser etýi múmkin. Ol ınvestorlarǵa standartty quraldarǵa ǵana emes, sonymen qatar sıfrlyq quraldarǵa da ınvestısııalaý múmkindigin berý úshin qazirgi ýaqytta óte gıbrıdti júıeler paıda bolyp jatqanyn atap ótti.
«Biz de osy múmkindikterdi qarastyryp jatyrmyz, biraq sıfrlyq quraldardy iske qosqan jaǵdaıda sıfrlyq ınfraqurylymdy qalaı damytý kerektigin de muqııat zerttep jatyrmyz», dedi KASE basshysy.
Ol jalpy alǵanda, qarjy sektory men onyń qyzmetteri barǵan saıyn sıfrlyq sıpatqa ıe bolyp kele jatqanyn jáne bul úrdis qor naryqtaryn aınalyp ótpeıtinin aıtty. Spıker ESG tájirıbesin engizý tanymal bolyp kele jatqanyn jáne bul qor naryǵyna da áser etetinin basa aıtty.
Jıynda saýda aınalymy 32, eksport 40 paıyzǵa artqandyǵy da aıtyldy. Halyqaralyq valıýta qorynyń aqparatyna sensek, bıyl el ekonomıkasy 2,9 paıyzǵa ósti. Alaıda bul ótken jylǵa qaraǵanda kórsetkish tómen.
Halyk Bank basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetova jýrnalıstermen kezdesken kezde ekonomıkaǵa memleket aralaspaǵan jaǵdaıda ǵana básekelestik ornaıtynyn aıtty. Ekinshi deńgeıli bankterden bastap óndirýshi men servıstik kompanııalar da tutynýshy úshin baryn salady. Oǵan qosa memleket kómekti tańdap berý qajet. Ol sondaı-aq 3 naýryzdan bastap kúshine enetin jeke tulǵalardyń bankrottyǵy týraly jańa zań jobasyna qatysty pikir bildirdi.
«Jańa zańnyń áseri qandaı bolatynyn ázirge bilmeımiz. Bizge naqty problemalyq jaǵdaıǵa tap bolǵan qaryz alýshylardy qorǵaıtyn zańnama kerek shyǵar. Biraq ádette bankter olarmen birge qaıta qurylymdaý, uzartý jáne keıbir ózgerister men jeńildetýdi qarastyrady», deıdi Ú.Shaıahmetova.
Spıkerlerdi Ulttyq qordyń da jaǵdaıy mazalaıdy. Sońǵy ýaqytta qordan aqsha alý jıilep ketti. Tipti qazir qordaǵy qarajat kólemi IJО́-niń 30 paıyzynan tómen. Sala mamandaryn ondaǵy aqshanyń óspeı jatqany alańdatady. Jaǵdaıdy jaqsartýdyń joldary da aıtyldy. Ol úshin salyq júıesine ózgerister qajet eken.
Ekonomıst Almas Chýkın ekonomıkadaǵy ahýal týraly baıandama jasap, problemalardyń negizgi aýqymyn atap ótti.
«Halyqtyń naqty tabysy ósýi úshin ekonomıka ósýi qajet. Ekonomıka ósken saıyn jumys kúshine suranys artady. Jumys kúshine suranys ósse, kásipkerler jalaqyny kóbirek tóleıdi. Biraq jalaqyny kóterý ekonomıkanyń júgin jeńildete almaıdy», dep túsindiredi ekonomıst.
Almas Chýkınniń aıtýynsha, 2022 jyly IJО́-niń nomınaldy ósimi 100 trln teńgeden asqan, alaıda valıýtamen ólsheıtin bolsaq, 2004 jyldan bergi ósim nebári 2 ese ǵana. Onyń paıymdaýynsha, Úkimet el ekonomıkasyna shuǵyl túrde shetel qarjysyn tartýy qajet. Sarapshy aıtyp ótkendeı, bizdiń el naryqqa emes, áleýmettik segmentke kóbirek basymdyq beretin el. Naryq zańyna beıimdelýimizge osy faktor keri yqpal etip jatyr.
«El bıýdjetiniń jartysynan astamy bilim, densaýlyq saqtaý jáne halyqqa áleýmettik kómek kórsetýge jumsalady. Halyqqa jumsalatyn qarjy búgin ǵana emes, erteń de bolýy kerek. Ulttyq qordyń ınvestısııalyq bóligi syn kótermeıdi. Aldaǵy 7 jylda halyq sany qazirgi týý kórsetkishimen 1,5 mıllıon adamǵa artady, onyń 1 mıllıony eńbekke qabiletti. Jylyna 140 000 jumys ornyn qurý – óte qıyn mindet», dep atap ótti Chýkın.
ALMATY