Tuǵyrly eldiń teleepopeıasy

Merekelik jıynda Mem­lekettik keńesshi Erlan Qarın Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev­tyń quttyqtaý hatyn oqyp, ulttyq arnada uly tulǵa­lardyń esimi qalǵanyn erekshe atap ótti.

«Qara shańyraqta birneshe jyl qyzmet etkenimdi maqtan tutamyn. Bul meniń eńbek jo­lymdaǵy erekshe kezeń boldy. «Qazaqstan» arnasy – qazaq jýrnalıstıkasynyń bas­taý bu­laǵy. Munda halqymyzdyń talaı tulǵalarynyń izi qalǵan. Qanapııa Mustafın bastap kelgen ujymda Kamal Smaıylov, Ǵadilbek Shalahmetov, Saǵat Áshimbaev sekildi qazaq azamattary eńbek etti. Al ult rýhynyń aınasy men baıraǵyna aınalǵan Sherhan Murtaza basqarǵan ýaqyt arnanyń dáýirli kezeńi bol­ǵany sózsiz. Bertin kele Ǵa­lym Dosken, Nurtileý Imanǵalıuly, Ja­naı Omarov, Nurjan Ja­laýqyzy sekildi myqtylar je­tekshilik etip, arna jumysyna tyń serpin berdi. Osynda uzaq jyldar boıy eńbek etip, onyń damýyna erekshe úles qosqan jan­dar az emes. Ulttyq arna qashanda arda­gerlerin ardaqtaı bilgen. Aǵa býyn men jas­tar­dyń arasyndaǵy baılanys­ty nyǵaıtyp, urpaq sabaqtastyǵyn saqtaýǵa aıryqsha mán beredi», dedi Erlan Qarın.

Sondaı-aq ol «Qazaqstan» telearnasy elimizde tolyqtaı memlekettik tilde habar taratyp otyrǵan basty jáne jalǵyz arna ekenin aıtty.

«Ulttyq arna – ult rý­hanııatynyń kıeli ordasy. Tele­arna alǵash ashylǵan kúnnen bastap qazirgi kúnge deıin onyń ujymy rýhanııatymyzdy baıytýda bir kisideı atsalysyp júr. «Tańsholpanmen» bastalatyn baǵdarlamalar «Myń bir túnge» deıin jalǵasyp, ana tilimizdi nyǵaıtyp, kózqaras, kókjıegimizdi keńeıtýge ózindik úles qosyp otyr. Ulttyq qun­dylyqtardyń álbette uly tul­ǵalarymyzdy ulyqtaý jolynda arnaǵan eńbekteri orasan zor. Kezinde Alash arystarynyń qıyn taǵdyryn beınelegen «Tar zaman» teleserıalyn tú­sir­geni barshańyzǵa belgili. Sodan beri uly Abaı, Ahmet Baıtursynuly, Mirjaqyp Dý­latuly, Qanysh Sátbaev, Mu­qaǵalı Maqataev jáne basqa da birtýar tulǵalarymyz týraly serıal­dar túsirildi. Bul úlken qarjy, qaıratty talap etetin jumys. Sol sebepti ulttyń jo­ǵyn túgendep, kem-ketigin bú­tindep otyrǵan telearna ujy­­mynyń eńbegin jurtymyz jo­ǵary baǵalaıdy», dedi Mem­lekettik keńesshi.

Sondaı-aq Parlament Se­natynyń Tóraǵasy Máýlen Áshim­baev ta mereıtoıǵa oraı quttyqtaý joldady.

«Bul toı – tek bir ujymnyń ǵana qýa­nyshy emes, búkil Qa­zaq eliniń mereıi. Osydan 65 jyl buryn negizi qalanǵan telearna qazirgi tańda otandyq televızııanyń qara shańyraǵyna aınaldy. Telearna alǵash ashyl­ǵan kúnnen bastap ulttyq múd­dege taban tirep, eldiń eńsesin kóterýge, halyqtyń rýhyn oıatýǵa úlken úles qosty. Egemendiktiń eleń-alań shaǵynda babadan mıras bolǵan asyl muramyzdy dáriptep, qundylyqtarymyzdy nasıhattaý arqyly Táýelsizdikti nyǵaıtýǵa zor yqpalyn tı­gizdi. Qanapııa Mustafın, Ka­mal Smaıylov, Saǵat Áshim­baev, Sherhan Murtaza, Nur­ti­leý Imanǵalıuly sııaqty alyp­tardyń izi qalǵan telearna búginde solar salǵan joldan jańylmaı, ult rýhanııaty úshin qyzmet etip keledi. Sońǵy kezde qalyń kórermenniń qoldaýyna ıe bolǵan Abaı, Ál-Farabı, Ahmet, Mirjaqyp, Maǵjan, Qanysh, Álkeı, Táshenov, Muqaǵalı syndy taý tulǵalardyń ǵıbratty ǵumyr joly men kúreske toly ómirin sýretteıtin telehıkaıalar sonyń jarqyn kórinisi.

Telearna usynǵan tanymdyq baǵdar­lamalar men qoǵamdyq-saıası jobalar da kópshiliktiń kózaıymyna aınalyp úlgerdi. Osy rette ulttyq telearna iske asyrǵan qazaq televızııasynyń altyn qoryn sıfr­landyrý jumysyn aıryqsha atap ót­ken jón. Bul – joǵary baǵaǵa laıyq irgeli bas­tama jáne keler urpaq úshin jasalǵan asa mańyzdy qadam», delingen Senat spıkeriniń quttyqtaýynda.

Al Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli elimizben birge eńse tiktegen ulttyq arna tarıhynda talaı belesten asqanyn aıtty.

«Ulttyq arna ulttyq qundy­lyǵy­myzdyń, til men dástúrdiń qorǵany bolyp qyzmet atqardy. Keńes qur­saýynyń kóbesi sógilgen jy­lymyq jyldary aıtqan uly Muhtar Áýezovtiń «Jyl kel­gendeı jańalyq sezemiz» degen áıgili sózi tek qazaq áde­bıetindegi aǵysy bóten asaý býynǵa ǵana emes, endi ǵana ashyl­ǵan telearnaǵa da qaratyp aıtylǵandaı. Telearnadaǵy úl­ken bir shoǵyr sol alpysynshy jyldardyń alyptarymen birge qalyptasyp, shyǵarmashylyǵyn birge shyńdap, máýeli báıte­rekke aınaldy. Arnanyń aǵartý­shylyq-tanymdyq, qoǵamdyq-saıası baǵyttaǵy irgeli jobalary, ásirese «Qaryz ben paryz», «Tamasha», «Qymyzhana», «Al­tybaqan» sekildi baǵdar­lamalar áli kúnge jurt jadynda. Ondaǵy oramdy oılar, qazaqy qaljyńdar, astarly ázilder, «Aı­tystaǵy» otty, rýhty jyr­lar eldiń eńsesin kóterip, me­reıin asyrǵany anyq», dedi mınıstr.

Sonymen qatar Darhan Qy­dyráli arnanyń alǵa basýyna aǵa býyn ókilderi men jastardyń qosqan úlesin sóz etti.

«Qazaqstan» – elimizdiń tele­epopeıasy. Qasterli Otany­myzdyń beıneli shejiresin jazyp, tarıhyn taspalady, onda talaı tarlandardyń, tuǵyrly tulǵalarymyzdyń qazaqqa jetken úni, júreginiń taby jatyr. Telearnada qajyrly qyzmet atqarǵan aǵa býyn talmaýsyraǵan ulttyq rýhtyń týyn jyqpaı, tuǵyrynan taıdyrmaı, qasterli táýelsizdigimizge jetkizdi. Sa­ǵat Áshimbaev, Sherhan Mur­taza, Kamal Smaıylovtyń taǵylymdy jolyn táýelsizdik tusynda Ǵalym Dosken, Nur­tileý Imanǵalıuly, Nur­jan Jalaýqyzy, Erlan Tynym­baıuly jáne Lázzat Tanys­baıqyzy sátimen sabaqtastyryp, jańa bıikke kóterdi. El da­mýynyń jylnamasy bolǵan, mem­leketimizdiń atyn ıemdenip, sol ataýdy abyroımen arqalap júrgen ulttyq arna búginde otandyq BAQ-tyń kóshbasshysy ǵana emes, halyqaralyq medıa­naryqta tanymal brendke aınaldy», dedi mınıstr.

Tarıhqa kóz salsaq, «Qa­zaqstan» ulttyq telearnasy ashylǵan kúnnen bastap Almaty stýdııasynan kúndelikti 5 sa­ǵattyq habar berile bastaǵan. 1959 jyldyń sáýirine deıin qazaq televızııasynda 333 baǵdarlama, 497 kınofılm men kınojýrnal daıyndaldy. Al ótken ǵasyrdyń 70-80-jyldary qazaq televızııasy túrli-tústi beınege kóshti. Translıasııanyń uzaqtyǵy – 7 sa­ǵat, qyzmetkerler sany 412-ge jetti. 11 bas redaksııa, 4 shyǵarmashylyq birlestik jumys istedi. Al 1994 jyly 4 sáýirde Prezıdent Jarlyǵymen «Qazaqstan» teledıdary men radıosy» respýblıkalyq korporasııa­sy bolyp quryldy. 2002 jyldan bastap «Qazaqstan» ulttyq telearnasy dep ataldy. Telearnanyń qazir 15 aımaqta fılıaly bar. Arnany 2003 jyldan bas­tap Qyrǵyzstan, О́zbekstan, Reseıdiń Qazaqstanmen shekaralas 12 oblysy men Qytaıdyń Shyńjań-Uıǵyr avtonomııalyq aýdandarynyń turǵyndary kóre bastady. Telearnanyń teh­nıkalyq áleýeti jyl saıyn keńeıip, 1987 jyly teletaratylym boıynsha odaqtas respýblıkalar arasynda tór­tinshi, kórkem jáne derekti fılmder óndirisi boıynsha ekinshi oryndy ıelendi. Qazirgi tańda Memleket basshysynyń qatysýymen ótetin saltanatty jıyndar, telekópirler, sport túrleriniń eń mańyzdy match­tary ulttyq telearnanyń teh­nıkalyq qoldaýy arqyly ótkiziledi.

Sonymen qatar ulttyq arna efırinde ártúrli jastaǵy kórer­menderge arnalǵan jańalyqtar men erekshe tok-shoý janrlary, oıyn-saýyq jáne tanymdyq baǵdarlamalar, qoǵamdyq-saıa­sı, ekonomıkalyq habarlar, mem­lekettik tildi damytýǵa ne­­giz­delgen jobalar kóp. Bu­lar­ǵa qosa telehıkaıa túsirýde de tá­jirıbe jınaqtaǵan.

«Tarıhı telehıkaıalardy túsirý «Tar zamannan» bastaldy. Olardyń basynda derekti fılmder, derekti jobalar tur­dy. Sebebi Sheraǵań bastap ózi júrgizgen «Ult pen sana» dep atalǵan baǵdarlamanyń orny bir bólek, al Saǵat Áshimbaev júrgizgen «Qaryz ben paryz» áli kúnge deıin kórermenniń jadynda. Sol baǵdarlamalarda biz elimizdiń tarıhyn túgendedik, ult rýhanııatyn joqtadyq. Soń­ǵy bes jylda telearna tarıhı teleserıaldardy sapaly túsirý jumysyn qolǵa aldy»,  dedi jýrnalıst Nurjan Jalaýqyzy saltanatty jıynda.

Mereıli dataǵa oraı Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Darhan Qydyráli qazaq televızııasynda ár jyldary qyzmet etken ardager jýrnalısterdi, dıktorlardy, rejısserler men sport kommentatorlaryn mereıtoılyq medaldarmen marapattady.