Besaspap

I. Sybyzǵyshy Zady, jaratylystyń myrzalyǵy – el arasynda eńbegimen, tabıǵat tartqan talantymen, erek minezimen este qalar adamdar barshylyq. Máselenkı, Muztaýdyń eteginde ǵumyr keshken Shanaq Aýǵanbaev. Bas basylym betinde Altaı-Tarbaǵataı sybyzǵy mektebiniń ókilderi týraly sóz qozǵaǵanda («Sybyzǵyshylar», «Egemen Qazaqstan» 1 naýryz, 2014 jyl) Shákeńniń tulǵasyn tereń tanı túsken edik. Sybyzǵyshylardyń urpaqtaryn izdestirý barysynda, balasy Saıyn Aýǵanbaevty jolyqtyrǵanbyz. О́skemen men Katonqaraǵaı aýdanynyń ortalyǵy Úlken Naryn arasynda taksı júrgizedi eken. «Jaqsy ákeniń aty – balaǵa qyryq jyl azyq». Alpystaǵy uly meıirlene áńgime shertti. – Ákem, óziniń aıtýynda 1910 jyly (qujaty boıynsha 1912 jyly) Katonqaraǵaı aýdanynyń Eńbek aýyly mańyndaǵy Tóteı tumasy degen jerde dúnıege kelipti. Ákesi Aýǵanbaı artyq baılyǵy joq, orta sharýa bolǵan. Úsh balasynyń biri – Shanaq. Ol onǵa tolǵanda sheshesi qaıtys bolady. Aýǵanbaı odan keıin taǵy eki áıel alypty. Balalar tez eseıetin zaman ǵoı. Ol da aýyl arasy, sharqy jıynnan qalmaı, quralpylastarymen alysyp-julysyp, oınap júredi. Biraq sybyzǵyshylyq qaperine kirmegen, – dep bas­tady áńgimesin Saıyn aǵa. 1926 jyly Shyńǵystaıda dúbirli toı bolady. Kúres, báıge ótkizip, aýyl jurtshylyǵy ózinshe meıramdap jatady. Osy sátte oınap júrgen balalar shette osharylǵan qalyń adamdy kóredi. Top ortasynan qulaqqa jaǵymdy qýraıdyń úni estilip tur. Esil-derti qaýmalaǵan jurtqa aýǵan balalar júgirip jetkende, ortada bir aqsaqal sybyzǵy tartyp otyr eken. Estııar bolyp qalǵan Shanaqtyń erekshe qumary aýyp turǵanyn baıqasa kerek, álgi qarııa: – Áı, sen bir kórshi, – dep qolyndaǵy qýraıdy usynady. Úrlep qalǵanda sybyzǵydan erekshe ún tógiletinin baıqaǵan bala jymyń ete túsedi. – Bul baladan birdeńe shyǵady eken, – deıdi qarııa. Ataqty sybyzǵyshy Sherýbaı men Shanaq osylaı kezdesken eken. Sherýbaıdy kárilik jeńip, shaý tarta bastaǵan kezi. Balasynyń aqsaqaldyń sońynan qalmaı júrgenin baıqaǵan Aýǵanbaı sybyzǵyshyny úıine shaqyryp, qonaq qylady. Dastarqanda qarııa taý qýraıyn Shanaqqa ustatyp, ún salǵanyn tyńdap kóredi. Osy kádeden keıin Shanaq ala taıyna minip, aýyl aralap júrgen Sherýbaıǵa ilesip ketipti. Otyzynshy jyldardyń dúrbeleńi. Qıyn ýaqyt. El ash-jalańash. Shanaqtyń bir esepten bala qýlyǵy bar. Qadirli aqsaqaldan jurt eshteńesin aıamaı, baryn aldyna tosady. Tamaǵyn taýyp, atqosshy bolǵan bala at tuıaǵy jetken О́rel, Berel, Arshaty, Berezovka aýyldaryn túgel aralap shyǵady. Osy saparynda qarttan birneshe kúı úırenedi. Kóp uzamaı Sherýbaı aqsaqal qaıtys bolady. Az ýaqytta qarttyń tálimin alǵan Shanaq odan barlyǵy jıyrma tórt kúı úırenipti. Bul kúıler 1973 jyly gramplastınka bolyp jaryq kórdi. Almatydan kelgen etnograf-ǵalym Talıǵa Bekhojına qona jatyp, ár kúıdiń qandaı maǵyna beretinine deıin jazyp alady. Sonymen birge Shanaqty Jambyl Jabaevtyń 125 jyldyq mereıtoıyna ertip barady. Saıyn aǵa kóp sýretterdiń ishinen ákesi­­­niń sol mereıtoıda Almatydaǵy Shoqan Ýá­lıhanov músininiń aldynda kil óner, mádenıet qaıratkerlerimen túsken sýretin kórsetti. II. Basqarma Shanaq at ústinde kóp júrgen adam. 1936 jyly aýdan basshylary Eńbektegi mal sharýashylyǵy meńgerýshisi bolyp júrgen jerinen Chapaev kolhozyna tóraǵa etip jiberedi. Shanaqtyń tabandylyǵymen Aqsýdaǵy turalap qalǵan kolhoz alǵa shyǵady. Chapaevpen irgeles ornalasqan Avangard kolhozynyń adamdary jaz boıy samogon qaınatyp, syra iship jatady eken. Kolhoz maly qysta azyqsyz qalady. Al Shanaq óz kolhozshylaryna qordy artyǵymen daıyndatyp alǵan. Shópsiz qalǵan aýyldyń maly qyryla bastaǵan soń, raıkom Avangardty Shanaq basqaratyn kolhozǵa qosyp beredi. Osylaısha, Shanaqtyń kolhozyna kolhoz qosylyp, iri sovhozǵa aınalady. Bul – qazirgi Aqsý, Chalovka, Jazaba, Moıyldy aýyldary. 1949 jyly 37 jasynda ony О́rnek kolhozyna aýystyrady. Bul da turalap qalǵan kolhoz edi. Alaıda, kolhozdy kóterýge kirisken basshyny 1951 jyly qýdalaı bastaıdy. О́rnekten bosaǵan soń Shanaqtyń ústinen sot bolypty. Teksergende eki tonna taza astyq artylyp qalady. Ol qandaı qujatqa qol qoısa da, bir danasyn ózine jınap júredi eken. Osylaı aıdaýdan aman qalǵan ol óziniń Eńbek aýylynda qaıtadan mal sharýashylyǵy meńgerýshisi bolyp jumys isteıdi. 1957 jyly Shanaq Topqaıyń kolhozyn basqarýǵa jiberiledi. Soǵystan keıingi jyldary Topqaıyńda Qalı Qańtarbaev kolhoz bastyǵy bolatyn. Ol – belgili jazýshy-pýb­lısıst Álibek Qańtarbaevtyń ákesi. Shanaq aýyryńqyrap júrgen osy kisiniń ornyna barady. Baıqasa, Topqaıyńda jumysqa jaramdy aýyl azamattarynyń bári KPZ-da jatady eken. Ashy sýdan urttap alsa, mılısııa alyp ketedi. Tártip joq. Jumys júrmeıdi. Balýan bitimdi Shanaq kóngisi kelmeı qıpaqtaǵan jigitterdi táýbesine túsirip, bárine jumys istetkizedi. Búginde kózi tiri Janǵazy esimdi topqaıyńdyq aqsaqaldyń aıtýynsha, Topqaıyń múlde basqa aýylǵa aınalady. KPZ kameralary bos qalady. Sol jyldary aýylda «dar úı» atalǵan bir bólmeli úıler kóp edi. Orman sharýashylyǵy bastyǵymen tamyr bolyp, leshozdyń ruqsatymen Altaıdyń qaraǵaılaryn jyqqyzady. Bir bólmeli úılerden eki-úsh bólmeli úı saldyrady. Áıelderge deıin bilek sybanyp, taýǵa aǵash jyǵýǵa barady. Eshkimdi qýalamaı, sanasyna jetetin áńgimesimen-aq aýyl turmysyn túzetedi. Kolhoz kórsetkishteri alǵa shyǵady. Topqaıyńnyń mańaıyndaǵy jaılaýlar ıgerilip, otyzdan astam orynǵa qora-qopsy turǵyzylady. – Kolhoz jumysyna óziniń balalaryn da salatyn. Eshkimdi erekshelemeıtin. Sońǵy qońyraý soǵylǵan kúnniń erteńinde jumys ta daıar turýshy edi, – dep eske alady Saıyn Shanaquly. Ermek Serkebaev, Bıbigúl Tólegenova bastaǵan óner ıeleri Altaıǵa gastrolge kelgeninde aýdan ortalyǵynan buryn Shanaq aqsaqal qaıda dep aldymen Topqaıyńǵa burylady eken. Aýyldyń qýyqtaı klýby bar. Oǵan el syımaıdy. «Ermek pen Bıbigúl kele jatyr» degendi estigen Shanaq sovhoz qoımasyn tazalatyp, daıyndatady. Mal soıyp, qymyzyn quıyp otyryp, oıdaǵydaı kútip alady. Qonaqtardyń ónerin tamashalap, ózi sybyzǵysyn oınap beredi. Zeınetke shyqqan soń ornyna laıyq basqarýshy tabylmaı, kóp ýaqytqa deıin sov­hoz bastyqtary jıi aýysyp turypty. III. Balýan Tórtbaqa, boıy alasa adam bolǵanymen, salmaǵy 129 keli bolǵan Shanaqty óz ýaqy­tynda kúresten eshkim jyǵa almaǵan eken. – Mádenıetsizdigi deýge kelińkiremeıdi, kimniń úıine barsa da etigin sheshpeýshi edi. Bir tańǵalatynym, qandaı laısań bolsa da, etigine shań juqpaıtyn taza adam bolatyn. Keı aýyldarda «ákeń osy úıden dám tatqan» dese, birinshi edenge qaraımyn. Aýyl úılerinde taqtaı eden salynady. Edende shanshylǵan shege izderi bolsa, ákemniń sol úıde bolǵanyna kúmán keltirmeımin. Sebebi, ol aıaǵy taımas úshin taǵalanǵan saptama etik kıetin. Onyń ústine 129 keli salmaǵy bar. Taǵadan shyǵyp turǵan shege álgi salmaqpen basqanda qaraǵaı taqtaıǵa da kirip ketetin, – deıdi Saıyn aǵa. 1966 jyly kóktemge salym Katonqaraǵaıda úsh metrge jýyq qar jaýady. Qalı aqsaqalmen birge Cheremýshka aýylynda taı baǵyp júrgen ýaqyty eken. Traktordyń qat kezi. Ekeýi myqty aıǵyrǵa minip, qardy keship, otaýlardy buzyp shóp tasıdy. Sol jyly kóshkin kóp bolady. Kıim aýystyryp, monshaǵa túsý úshin kezekpen aýylǵa baryp turady. Qudaıdyń berip turǵan ajaly. Shanaq Topqaıyńǵa ketkende Qalı aqsaqal kóshkinge túsip qaıtys bolady. Jalǵyz qalǵan Shákeń qalyń malǵa bir ózi qarap júripti. Qystygúni Altaıda bulaq sýy qatpaıdy. Birde bulaqtan óte bergeninde, shana aýdarylyp sýǵa qulaıdy. Ústinde otyrǵandyqtan qosa qulap, shóp tıelgen shananyń astynda qalady. Biraq qarýly kisi shanany shóbimen qosa kóterip, sýdan alyp shyǵypty. Dala aıaz. Súıretilip, qosqa jetken soń qozǵala almaı qalǵan eken. Sýyq tıip, aýyryp jatqanyna úsh kún bolǵanda ǵana Cheremýshkadan Jazabaǵa ketip bara jatqan atty adamdar aýyldastyń sybyzǵysyn tyńdamaq bolyp, qosqa burylady. Qatty syrqattanyp jatqan Shanaqty kórgen olar janushyra rasııamen sovhoz ortalyǵyna habar beredi. Tikushaq alyp ketken Shanaq ómirinde alǵash ret Katonqaraǵaı aýylyndaǵy aýrýhanaǵa jatyp shyǵypty. Katonqaraǵaı óńirinde jaqsy kúresetin tapaldaý tolyq balalarǵa «Shanaq» dep at qoıatyn dástúr áli kúnge deıin bar. Shanaqtyń balýandyǵy ekinshi uly Álibekke qonǵan eken. Biraq Álibek sportqa denesi qataıyp ketken 22 jasynda keledi. Onyń ózinde aýylda traktorshy bolyp júrgen kezinde keıin súıgen jary bolǵan, sol kezde qaladan oqý bitirip kelgen qyzǵa jaqyndaǵysy kelip, qazirgi Saratov aýylyndaǵy, sol kezde Ablaketkadaǵy aýyl sharýashylyǵy tehnıkýmyna oqýǵa túsedi. Erkin kúresten jattyqtyrýshy Iýrıı Kýrapatkınniń shákirti bolǵan Álibek úsh dúrkin Olımpıada chempıony Aleksandr Medvedevtiń birden-bir dýbleri Ábilseıit Aıhanovpen beldesip, upaı sanymen jeńip ketedi eken. Topqaıyńnan Zarlyhan Qýanbaev, Ulyqbek Janǵazın, Temirbek Musabaev, Álibek Isabaev esimdi myqty balýandar shyqty. Kil sport sheberler. Olar – Shanaq Aýǵanbaev negizin qalaǵan Katonqaraǵaıdaǵy kúres mektebiniń ókilderi. IV. Atbegi Shanaq soǵystyń aldynda, el-jurttyń endi eńse kóterip kele jatqan kezinde Úkirtaı atty aqsaqalǵa eki jıren qasqany jarattyrady. Esik pen tórdeı úshinshi jırenqasqa atyn Soldatov aýylynan satyp alady. Shanaqtyń úsh birdeı jıren qasqasy búkil Altaı óńirine, Katonqaraǵaı, Kúrshim, Samar aýdandaryna áıgili bolady. Alǵashqy eki jıreni únemi birinshi jáne ekinshi oryndy alsa, úshinshisi, úshinshi orynǵa birde ilinip, birde ilinbeı qalyp júredi eken. – Úsh báıge atyna úsh bala minedi. Qazirgiler báıge attaryna birinshi óz balasyn mingizer edi. Sol kezde on jasar úlken uly Saıpollany báıgiden úshinshi kelip júrgen atyna, Saılaý Myljabaev esimdi balany ekinshi oryn alatyn atyna mingizip, únemi birinshi keletin báıgesine Áltaı degen jetim balany otyrǵyzatyn. Baqsam, jetimniń kóńilin demeýge den qoıady eken. Áltaı keıin balaly-shaǵaly adam boldy. Qudaıdyń qoldaǵany dep esepteımin. Áıtpese, bir adamǵa osynsha baq berýi múmkin emes. О́zi sybyzǵyshy, jaýyryny jer ıiskemegen balýan, basqarǵan kolhozy alǵa shyqqan, báıgesi báıgeniń aldyn bermeıtin mundaı baq adamǵa sırek qonady, – deıdi Saıyn aǵa. V. Minez hám adamgershilik Birde Kamenka atty kolhozdyń toqsan ógizi qyrylǵaly jatyr degen soń shóp berý qajet bolady. Shópti qystygúni Buqtyrma arqyly shanamen tasý kerek. Raıkom basshylary buıryq beredi. Shanaq shópti berýge keliskenimen, talap qoıady. El jalańash, kıer kıimi joq. Raıkom: «Aýǵanbaev, saǵan ne kerek?» degende: «Maǵan eshteńe qajet emes, tek júz qulash bóz berseńizder boldy» deıdi. Bóz – brezent sııaqty qalyń mata. Aýdandaǵy tutynýshylar qoǵamy qoımasynan bózdi ólshep alyp shyǵyp, aýyl adamdaryna kıim tiktirip beredi. Búkil aýyl adamdary biraz jyl ınkýbator balapandaryndaı shalbary da, kóılegi de appaq bolyp júrgen eken. * * * Aqsýda kolhoz bastyǵy bolyp júrgen kezinde asharshylyq júrip jatqan edi. Ka­tonqaraǵaıda, odan joǵary aýyldarda Sha­naqty biletinder asyraı almaǵan, qoly­nan kúrek ustaý keletin balalaryn Aqsýǵa jiberedi. Olar: – Shanaqqa barshy, Shanaq ash qaldyr­maıdy, – dep otyrady eken. Shanaq qıyn kúnderde pana izdep kelgen balalardyń bárine jumys taýyp berip, óziniń kindiginen taraǵan jeti uly men tórt qyzyn ósirip, barlyǵyn adam qataryna qosty. Tuńǵyshy – Saıpolla, odan keıin Álibek, Jánibek, Qanybek, Qadylbek atty uldary Aqsýda dúnıege keldi. Al bizge osy áńgimelerdi jetkizgen Saıyn 1952 jyly týǵan eken. – Úıde bárimiz otyrǵanda ústel basyna syımaıtynbyz. Sonda tórdegi ákemiz balalar toıyp tamaqtanbaı, tamaqqa qol salmaıtyn, – deıdi Sákeń. * * * 1949 jyl. Ol kezde daıyn fotolar joq. Raıkom kolhoz keńsesinde saıası bıýro músheleriniń sýreti turýy tıis degen tapsyrma júkteıdi. Ár kolhoz bir sýretshini jaldap, saıası bıýro músheleriniń sýretin salǵyzady. Shanaq sonyń ishine óziniń de sýretin salǵyzyp, saıası bıýro músheleriniń qataryna ilip qoıady. Birde aýdannan ýákil keledi. Qabyrǵadaǵy sýretterge tesilip, uzaq qaraıdy. Barlyǵy ózine tanys beıne bolsa da, bir sýretke kózi toqtap, tanymaı otyrady. – Men saıası bıýro músheleriniń barlyǵyn tanyp otyrmyn. Al myna kisi kim? – deıdi dúdámal bolyp otyrǵan ýákil. «Dáý de bolsa sensiń ǵoı» degendi týra aıta almaıdy. Nemese tanymaýy da kádik. Sonda Shanaq: – Ol – menmin. Olar bul jerde turǵanda osy kolhozdy basqaryp otyrǵan men nege onda turmaýym kerek, depti. * * * Ápendiligi de joq emes. Alaıda, muny táńiri tartý etken ereksheligi deý kerek shyǵar. Birde kolhozdyń músheliginde joq qudasy Aıdarhandy ertip alyp, Aqsý ózeniniń jaǵasynda ashy sýdan alyp, ózinshe bir dem­alyp jatady. Tórtpaq kelgen, salmaǵy 129 keli balýan deneli Shákeń ashy sýǵa da boı aldyrmaıtyn, súıegi myqty adam bolǵan. Sóıtip, ózi kolhoz tóraǵasy, ózi sybyzǵyshy, ózi balýan, ózi sheshen Shanaq jumysty kolhozshylarǵa tapsyryp tastap, erkin kósiledi. Kún ystyq. Janyndaǵy qudasy Aıdekeń aptaptyń shyjǵyrǵanyna shydamaı: – Quda, men ózenge baryp balyq aýlap qaıtaıyn, – deıdi. Otyrysty jalǵaı túskisi kelgen Shákeń bolsa: – Oı, quda, Aqsýdyń balyǵy qaı zamanda ustatýshy edi, áýre bolmańyz, depti. Oǵan kónetin Aıdarhan ba? Shanaq ta boı bermepti. Eki quda bir-birin ábden qajaǵan soń, sharttasypty. – Osydan balyq ustasam ne isteısiń? – deıdi Aıdarhan quda. – Aıtqanyńdy oryndaımyn, deıdi Shanaq quda. О́zenge jónelgen qudasy bir kezde salmaǵy eki elideı, uzyndyǵy shamamen 20 santımetr bolatyn haırýz ustap ákelgen eken. Altaıdyń ózenderinde ǵana kezdesetin sırek balyq. – Al, quda, myqty bolsań, osy balyqty tirideı jutyp qoı, – depti araqqa da, báske de qyzyp alǵan Aıdarhan. Sonda Shanaq týlap turǵan balyqty quıryǵynan ustap arandaı ashylǵan aýzyna tastap jibergen eken. Keıin osy oqıǵa týraly balalary ákelerinen suraǵanda esh saspastan: – Atasynyń aýyzy, álgi haırýzdyń biraz ýaqyt asqazanymda týlap, ólmeı qoıǵany bolmasa, – depti kúlip. VI. Túıin 1970 jyldary Shanaqty Almatydaǵy jaısańdar konservatorııasyna sybyzǵydan sabaq berýge shaqyrady. – Áke, Almatyǵa barsańshy, – deıdi úlken qalany túsinde kóretin balalary. – Nege? – deıdi Shanaq. – Saǵan páter beredi ǵoı, ol bizge qalady, deıdi balalary shýyldap. – Páli, senderge páter áperemin dep Almatynyń ystyǵyna kúıip óletin jaıym joq, – deıdi keńkildep kúlgen Shákeń. Rasynda, ol Altaıdyń óz bulany, óz ulany edi. Sybyzǵyshylyqtan basqa da qasıetteri kóp, ózin-ózi ábden shyńdaǵan, eli tóbesine kótergen adam edi. Moldadan oqyǵan tórt synyptyq bilimi ǵana bar. Arabsha jazady. Jazýdy bertin kele úırenipti. Aıqysh-uıqysh bolatyndyqtan ony qaıta kóshirý múmkin emes. Jany jomart jan jazýshylarmen jaqsy aralasypty. Oralhan Bókeı Shyńǵystaıǵa barsa sharýasyn jınap qoıyp, aldymen Shanaq qartty izdeıdi eken. Shákeń Oralhanmen birge Qalıhan Ysqaqty erekshe baýyr tutyp, qadirlep ótipti. Sonysyna qaraı sózge de shalymdy bolǵan. Báriniń quıyrshyǵyn buraıtyn raıkom. Osyǵan oraı, bireýler: «Sháke, siz neni buraısyz?» dese kerek. Sonda: «Raıkom meni buraıdy, men kók ógizdi buraımyn» dep jaýap qatypty. О́leń de jazypty. Kóbinese úsh aýyz óleń shyǵarady eken. Jeńil-jelpi uıqas bolsa da, jaǵdaıǵa baılanysty tabanda sýyryp salatyn naqyl sózder syndy dese-di kózkórgender. – Zeınetke shyqqan soń 1957 jyldan 1989 jylǵa deıin Topqaıyńda Qurjyra degen jerde eńbek etip júrdi. Ony kúshteý múmkin emes. О́z erkimen, eńbekqorlyǵymen ǵana isteıtin. Menen keıingi Kenjebek degen balasy 1955 jyly týǵan. 1987 jyly qaıtys boldy. Men 1989 jyly Katonqaraǵaı aýylyna kóshtim. Osy jyldan bastap meniń qolymda turdy. Qazir dinge jol ashyq qoı. Ol kezde dindi shalmalap jibermeıtin. Ákemniń moldalyǵy bar edi. Jáne duǵa-tilegin rııasyz oqıtyn. Bireý dúnıeden ótse Shanaqty shaqyrady eken. Keıde oǵan talas ta týyp qalatyn. Dúnıeden ótetin jyly 83 jasta edi. Sonyń ózinde 62 jastaǵy menen qarýly bolatyn. Sol jyly jazda bir jas áıel qaıtys bolady. О́zi tolyq adam eken. Máıitti úıde úsh kún ustaıdy. Ákem murnyn shúıirip qoıyp, qasynda duǵasyn oqyp otyra bergen. Taza aýaǵa shyǵyp seıildeýdi bilmegen. Osylaısha, janazaǵa jigitteı bolyp ketken ákem, álgi áıeldiń jerleýinen soń múlde basqa halde keldi. Ushynyp qalypty. Túrli em-dom jasady. Bir jarym aıdan keıin, qyrkúıek túse qaıtys boldy. Jaryqtyq «Qudaı alam degen jerine ózi aıdap alyp barady» dep otyratyn, – dep aıaqtady áńgimesin Saıyn Shanaquly. Búginde Shanaqtan taraǵan 45 nemere bar. Eń kishi nemeresi suhbattasymyz Saıynnyń shańyraǵynda dúnıege kelipti. 55 jasynda kórgen qýanyshyna Sákeń Qýat Shanaq dep esim bergen eken. Segiz qyrly, bir syrly tulǵanyń esimin enshilegen Qýat qazir Úlken Naryn aýylyndaǵy mektepte 1 synypta oqıdy. P.S: Kezdeısoq izdegenimizdiń ózine qýanatyn jandardyń barlyǵyna biz de beıilmiz. Saıyn Shanaquly suhbat sońynda tolqyp ketti: – Ákem tiri, izdep jatyr «Egemen»! Bul ómirde muńaıamyn nege men?!, – dedi janary jarqyldap... Dýman ANASh «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy, Katonqaraǵaı aýdany. Sýrette: Shanaq Aýǵanbaev. 1973 jyl. Topqaıyń aýyly. Qyzy Sándi, áıeli Nur­ǵyzaıyn Saǵynaeva, úlken kelini Kúl­sa­ǵysh,­ kelini Jańyl, nemeresi Erdospen birge.