Burymdy bapkerler

Álemde eń kóp taraǵan kez kelgen sport túrin alyp qara­sańyz, barlyǵynda da arýlardy ke­ziktiresiz. Áıel zatyna tán emes deıtin shaıbaly hok­keı, aýyr atletıka, kúres, regbı, boks, erejesiz jekpe-jek syndy sport túrlerine de qyzdarymyz «aýyz salyp» úlgerdi. Dese de qazirgi tańda qyzdardyń qoly jetpegen bir ǵana sport túri bar. Ol – grek-rım kúresi. Iá, áıel­der de bozkilemde beldesedi, biraq «qýanyshymyzǵa qaraı», qyz­dardyń erkin kúresi «áıel­der kúresi» dep atalyp ketti de, grek-rım kúresi eskerýsiz qaldy. Áıtpese, arýlarymyz bul jerden de tabylar edi.

Sondaı-aq keıingi jyldary áıelder de bapkerlikke bet bura bastady. Buryndary jattyqtyrýshylyq jumys tek erlerge ǵana tán mamandyq dep eseptelip, bul salada áıelderdi elestetýdiń ózi múmkin emes edi. Biraq «Zamanyna qaraı – ada­my» degendeı, bul kún­deri áıelderdiń de shákirt tár­bıe­leýge áleýeti jetip jatsa, nege óz bilgenimen bó­lisip, jat­­tyqtyrýshy bolmasqa? Ras, álemdik sportta áıel jat­tyq­ty­rýshylar burynnan bol­ǵa­nymen, tek sanaýly sport tú­rinde ǵana eńbek etetin. Bul álem­­­dik úrdis elimizge de je­tip, burymdylarymyz erlermen qatar qıyndyǵy kóp fýtbol, dzıý­­do, boks, tennıs, shaıbaly hok­­­keı sekildi sport túrlerinen de jat­tyqtyra bastady.

Máselen, biraz jyl buryn fýtboldan Qazaqstan áıelder qu­ramasynyń tizginin dańqty fýt­bolshymyz Rázııa Núrkenova ustaǵan edi. Elimizdegi áıelder fýtbolyn jańa deńgeıge kóterýdi maqsat etken jattyqtyrýshy armanyna jete almaı, 2020 jyly álemdi sharpyǵan indettiń saldarynan dúnıeden ótti.

Qaraǵandy qalasynda týǵan Rázııa Tóleýqyzy karerasyn «Qaraǵandy-Olımp» komandasynda bastap, erekshe talantymen mamandardyń kózine tústi. Aldymen ol Qazaq KSR qura­masyna qabyldanyp, keıinnen keńes odaǵynyń quramasynda da óner kórsetti. Keńes odaǵy ydy­raǵan soń Aleksandr Solovev pen Vıtalıı Shash­kov syndy bap­kerleriniń shaqyrýymen Re­seıdiń Samara qalasyndaǵy jergilikti SSK VVS komandasynda dop tepti. Osy klýbta jú­rip otanda­symyz úsh ret Reseı chem­pıony atanyp, birneshe márte júldegerler qatarynan kórindi.

2000 jyldary karerasyn aıaqtaǵannan keıin bapkerlikke bet burdy. Shákirt tár­bıeleýde joly bolǵan otandasymyz jat­tyqtyrýshylyq karerasynda Reseıdiń jasóspirimder jáne jas­tar quramasyna 16 oı­yn­shy daıarlady. Sonymen qatar búginde esimi Reseı jan­kúıerlerine jaqsy tanys Va­lentına Orlova men Anastasııa Pozdeevalarǵa Reseı ulttyq quramasynyń jeıdesin kıgizip, ózi halyqaralyq dárejedegi sport sheberi atandy. 2006-2013 jyl­­dar aralyǵynda Reseıdiń jas­­óspirimder quramasyn jat­tyq­tyryp, tájirıbesin odan ári shyńdaı tústi.

Rázııa Núrkenova bapkerlik qyzmette joǵary tabysqa qol jetkizýine FIFA nusqaýshysy, Nıderland áıelder quramasynyń bas bapkeri, 2010-2013 jyldary Reseı fýtbol odaǵynda áıelder quramalarynyń tehnıkalyq dırektory bolǵan Vera Paýv ma­ńyzdy ról oınaǵanyn aıtady. «Onyń jetekshiligimen eý­ropalyq áıelder fýtbo­lynyń zaman talabyna saı ádistemelik jattyǵýlary jó­ninde tereń bilim alyp, bap­kerlik deńgeıimdi kóterdim», degen edi Qazaqstan fýtbol fede­rasııasynyń bas­pasóz qyzmetine bergen bir suh­batynda.

Sondaı-aq sanaly ǵu­myryn sportqa arnap, ómirindegi barlyq je­tistikti sportpen baı­lanys­tyratyn tul­ǵalar kóp. Sonyń biri – Gúljan Isanova. Kópshilik dzıýdoshy re­tinde jaqsy tanıtyn G.Isanova sporttyq man­sabyn aıaqtap, búginde Qazaq­stan áıelder quramasynyń jat­­tyqtyrýshysy retinde eńbek etip júr. Jyldar boıy tatamıde jı­naǵan tájirıbesin jas bý­yn­nyń boıyna si­ńi­rýdi qolǵa alǵan.

1983 jyly Shy­ǵys Qazaq­stan oblysy, Zaısan aýda­nynda dúnıege kelgen Gúl­jannyń dzıý­do sportynda ba­­ǵyn­dyr­maǵan be­­lesi joq. Atap aı­­­­­­tar bolsaq, Azııa oı­yn­­­­da­­ry­nyń eki dúrkin (2006, 2010), Azııa chem­pıo­­­na­­tynyń úsh dúrkin qo­la júl­­degeri (2007, 2008, 2011), Qazaq­­stan spar­takıa­dasy­nyń je­ńim­pazy (2008), Azııa chempıony (2009), Azııa chem­pıo­­­natynyń kúmis júldegeri (2012), Eýro­pa kýboginiń jeńimpazy (2012, Praga), álemdik Gran-prı se­rııa­sy­nyń altyn júl­de­­ge­ri (Al­maty, Tash­kent). Beı­jiń (2008) jáne Lon­don (2012) Olım­­­­­pıadalary­nyń jáne Bra­­zı­lııa­daǵy álem chem­pıona­tynyń qa­ty­sýshysy (2013). Qazaqstan bi­rin­shiliginiń birneshe dúrkin chem­pıony.

«Sportqa 18 jasymda keldim. Alǵashynda sambo kúresimen aınalysa bastadym. Odan keıin kolledjde oqyp júrgende menen bir kýrs joǵary oqıtyn Qýanysh degen stýdent «Gúljan, men dzıýdodan jaqsy jattyqtyrýshyny bilemin. Sol kisige aparaıyn. Sen dzıýdomen aınalys. Sol kisige bar» dep, úgittedi de, meni Semeı qalasyndaǵy Tur­­mys Halelov aǵaıdyń úıir­mesinde dzıýdony bas­tadym. Birinshi jattyǵý kú­­ni­nen-aq dzıýdo maǵan óte qatty unady. Janyma jaqyn bolǵandyqtan birden dzıýdony tańdadym», deıdi bir suhbatynda.

Keıingi keıipkerimizdiń tań­daǵan sport túri tipti qyzyq. Anna Iаkovleva – kezinde aǵylshyn arıs­tokrattary kóshe tóbelesiniń mádenıetti túri retinde oılap tapqan regbı sportynan Qa­zaqstan ulttyq áıelder koman­dasynyń bas bapkeri. Ol 16 jasynan bastap ulttyq qurama sapynda oınap, tórt ret Álem kýbogine qatysqan. Sondaı-aq regbı-7 men regbı-15 túrleri boıynsha birneshe dúrkin Azııa chempıony.

Anna birer jyl buryn Azııa­daǵy eń úzdik TOP-15 reg­bıshiniń qatarynan kórindi. Jáne de Azııa federasııasynyń regbı elshisi bolyp, Azııadaǵy áıelder regbıin damytý jónindegi ju­mys tobynyń qataryna qosyldy.

Jas bolsa da mu­hıttyń arǵy betinde jergilikti qyz-ji­gitterge shaı­baly hokkeıdiń qyr-sy­ryn úıretip júr­gen Bulbul Qar­tan­baıdyń esimi bú­ginde kóp­shi­­likke jaq­sy tanys. Ol eli­mizdiń tarıhynda tuńǵysh ret áıelder arasyndaǵy Ulttyq hokkeı lıgasynda («NHL») óner kórsetti. Sondaı-aq AQSh-taǵy jas­ós­pirimder hokkeı klý­bynyń bi­­rin jat­tyqtyryp júr. Atap aıt­qanda, Nıý-Djer­sı shta­tyndaǵy «High School» bazasynda jattyǵatyn «Princeton Tiger Lilies team 14U AA Black» komandasyna jetekshilik etedi.

«Qazaqstannyń 100 jańa esimi» jobasynyń jeńimpazy al­ǵashynda boks, kúres túrlerimen shuǵyldanyp, 12 jasynda shaıba men taıaqty janyna serik etken. Bulbul bes jyl mektep komandasynda oınap júrip 2017 jyly Almatyda ótken Ýnıversıadaǵa qatysty. Erekshe talantynyń arqasynda 18 jasynda ulttyq quramaǵa da shaqyrtý aldy.

Bulbuldyń aıtýynsha, muhıt asyp, Amerıkaǵa barý týraly oı oǵan 16 jasynda Slovakııada ótken jastar arasyndaǵy álem chem­pıonatyna júrgende keledi. Sodan bastap jatsa da, tursa de shetel asýǵa ańsary aýady. Sóı­tip, júrgende tanymal jat­tyqtyrýshy Semı Djo Smoldyń kózine túsedi. Bul­bul aǵylshyn tilin jetik meńger­gendikten, bir-birin jaqsy túsinip, emen-jarqyn tildesedi. Hok­keıshi qyzdyń talantyn baıqaǵan jattyqtyrýshy ony Kanadaǵa shaqyrypty.

«Kanadada «Calgary Coyote» komandasyna qosyldym. Alǵa­shynda jat elde oınaý qor­qy­nyshty edi. Biraq artqa she­ginbeýim qajet ekenin túsindim. Shetel dep kelgen soń óziń­niń ǵana emes, elińniń namysyn qorǵaýyń kerek. Basty maqsatym – «NHL»-ge qosylý edi. Kanada arqyly Amerıkaǵa bardym. 2019 jyly jazdy Mınessottada ótkizdim. Keıinnen Nıý-Iork, Nıý-Djersı komandalarynyń irikteýinen óttim. 16 tamyz kúni maǵan eki komanda habarlasyp, kelisimshart usyndy. Qýa­ny­shym­da shek bolmady», deıdi Bulbul.

Qysqy sport túrleriniń ishinde frıstaıl-mogýldan el qu­­ramasyn jattyqtyryp júr­gen Elena Krýglyhına da atalǵan sport túrinde jer­lesterimizdiń joǵary nátıjege qol jetkizýine óz úlesin qosyp keledi. Sol jetistikteriniń ar­qasynda ol qatarynan eki már­te Qazaqstannyń eń úzdik jat­tyqtyrýshysy atanyp úlgerdi. О́zderińizge málim, Krýglyhına jattyqtyratyn Iýlııa Galysheva 2018 jyly Olımpııa oıyndarynda qola júlde jeńip alǵan bolsa, 2019 jyly Qazaqstan tarıhynda tuńǵysh ret frıs­taıl-mogýldan álem chempıony atanǵan edi.

Mine, bul bapkerlik ónerde baǵy janǵan sanaýly ǵana jat­tyqtyrýshylardyń bir parasy. Kóp adamnyń kózine kórine bermeıtin tálimgerlik jumystyń aýyr júgin arqalap kele jatqan elimizdegi arýlardyń sany mu­ny­men túgesilmeıdi.