Gúl naryǵy «gýlep» tur

Osydan 5-6 jyl buryn gúl shoqtaryn satyp alýshynyń tańdaýy shekteýli boldy: Gúl satatyn salon nemese dúkenderge barsańyz másele sheshiletin. Tehnologııanyń damýy gúl bıznesin de sıfrlandyryp jiberdi. Osyǵan deıin gúl shoǵy tek ádemi jyltyr qaǵazdarmen bezendirilse, qazir satyp alǵan gúlińiz birer aptaǵa deıin sulýlyǵyn saqtap turatyn torf nemese túrli qospa salynǵan qumyrasymen qosa saqtalady. Mundaı gúlderdiń baǵasy jyltyr qaǵazdaǵy gúldermen salystyrǵanda 10 paıyzǵa joǵary júredi. Tipti ótken jyldyń 8 naýryzynda ishinde gaýhar júzik salynǵan gúl shoǵynyń 1 mln teńgege satylǵany aıtyldy.

Al aqpannyń sońǵy kúnderi Almaty áýejaıyna 4 tonna qyzǵaldaq, raýshan jáne gúl shoǵyrlaryn jasaıtyn gúlder jet­kizildi degen habar tarady. Bul sońy emes, gúl kóshiniń basy kórinedi. Sarap­shy­lardyń sózine den qoısaq, mereke kún­derinde satylatyn gúlderdiń 70 pa­ıyzy Almaty qalasy arqyly ózge qala­lar­ǵa taraıdy. Olardyń sózinshe, Almaty, Astana men Shymkent gúl ındýstrııasynyń astanasyna aınalyp kele jatyr.

Qajettilikke beıimdelgen bıznes

Qazir gúl bıznesiniń básin patsha kó­ńildi tutynýshynyń qaltasy men tal­ǵa­my anyqtaıdy.Almatydaǵy iri saýda jelilerinde aqpan aıynyń úshinshi okúndiginen bastap úı gúlderiniń túr-túriniń saýdasy qyzyp tur.

«Magným» saýda jelisi baspasóz qyzmetiniń ókili Dmıtrıı Shıshkın gúl bıznesiniń tek maýsymdyq qana sıpatqa táýeldi emestigin aıtyp berdi.

«Gúl bıznesin naryqtyń bir segmenti retinde qalyptasty dep qarastyrýǵa bolady. Ázirge eki baǵyt – úı gúlderi men ádet­tegi gúl. Bul baǵytta Almatydaǵy «Mag­ným» jáne «Lerýa Merlen» saýda jeli­sinde jyldyń tórt mezgilinde úı gúlderiniń saýdasy toqtaǵan emes. Bul faktor gúl bıznesiniń tek merekelerge ǵana táýeldi emes ekenin kórsetip tur. Úı gúlderi arasynda orhıdeıa nemese zamıokýlkas gúlderi suranysqa ıe. Mereke kezinde alǵashqysynyń baǵasy 12-15 myń teńgege deıin saýdalansa, sońǵysy 50-70 myń teńgeniń arasynda. Úı gúlderi bıznesi qazir basymdyqqa ıe bola bastady. Mysaly, orhıdeıa gúldep turǵan kezinde 12-15 myńnan saýdalansa, gúli túsip bolǵan soń 5-5,7 myń teńgege satylady. Gúl bıznesi de naryqtyń jáne halyqtyń qajettiligine beıimdeldi, qazir úı gúlderi keńseniń de, úıdiń de sándik ıntererleriniń bir atrıbýty retinde qalyptasty. Aldaǵy bes-alty jylda kesilgen gúl men úı gúlderiniń arasyndaǵy basymdyq sońǵysyna oıysa bastaýy múmkin», deıdi D.Shıshkın.

Osy kúnge deıin Reseı kesilgen gúl­derdiń álem­degi eń iri tutynýshysy bo­lyp keldi. Sarap­shylar ony AQSh, Germanııa, Nıderland, Ulybrıtanııa jáne Fransııadan keıingi alǵashqy alty ımporttyq eldiń qataryna qosqan. 2021 jyly reseılik gúl naryǵynyń naqty syıymdylyǵy 40 mlrd dollarǵa baǵalanǵan. Qazirgi jaǵdaıǵa baılanys­ty bul kórsetkishte ózgerister bolýy, kórshi elge baǵyttalǵan gúl ımportynyń bir bóligi bizge qaraı aýysýy ábden múmkin. Sanksııalardyń besinshi paketi aıasynda Eýropalyq Odaq (EO) gúl ónerkásibiniń qalypty jumys isteýi úshin qajetti taýarlardyń búkil tizimin Re­seıge ákelýge tyıym saldy. Olardyń ara­synda qyzǵaldaq pııazdary, kesindiler men kóshetter, raýshandar (egilgen jáne egilmegen), jabyq ósimdikter, azalııalar jáne rododendron bar.

2022 jyldyń kókteminde Reseı úkimeti gúl naryǵyn aýyl sharýashylyǵy seg­mentimen teńes­tir­genin habarlady. Qań­tar aıynda olar Gollandııaǵa óte­tin gúl aýksıonyn aınalyp ótý úshin Afrıkadan naryq kózin izdeı bastady. Al bizdiń naryqtaǵy boıy 2 metr kesilgen raýshan gúlderin Gollandııa Afrıkadan ımporttaıdy. Shyǵys Afrıkadaǵy bul el eýropalyq gúl naryǵynyń 38 paıyzyn jaılap otyr. Jalpy, naryqtyń osy segmenti qalyptasty, jetkizýshilermen jáne kóterme saýdagerlermen jumys jolǵa qoıyldy. Satýshylar jumys isteıtin standartty tetik te júıelenip qalǵan. Birer jyldan beri ǵalamtordyń jetistigi – ortadaǵy deldaldardyń qata­ryn azaıtyp jatyr. Keıbir kompanııalar álemdegi eń iri gúl eksporttaýshylarmen tikeleı aýksıon arqyly baılanysqa shyǵa alady. Taýardyń ózindik qunyna ony satyp alý quny, tasymaldaý jáne kedendik salyqtar kiredi.

Baǵasy 2 ese ósken

О́tken jyldyń ekinshi jartysynan bastap ishki naryqta ımport gúlder tapshylyǵy baıqalypty. Onymen qosa bıyl gúl baǵasy 1,5-2 esege deıin ósken. Gúl tapshylyǵy bıylǵy naýryzda da bolýy múmkin ekenin sarapshylar aıta bastady. Nıderland, Germanııa jáne Gollandııada energııa baǵasynyń ósýine baılanysty ótken jyldyń qańtarymen sa­lystyrǵanda gúlderdiń baǵasy 27 pa­ıyz­ǵa qymbattaǵan.

Sarapshylar gúl baǵasyna Valentın ne­mese postkeńestik elderde toılanatyn 8 naýryz merekesi de áser etýi múm­kin ekenin joqqa shyǵarmaıdy. Mereke kúnderi tek bizde emes, búkil álemde gúl baǵasy qymbattaıdy. Jaı kúnderi danasy 1,5 myń teńgeden aspaıtyn boıy eki metr raýshan gúlderi jo­ǵa­ryda aıtyp ketken 2 kúnde 3 myń teń­gege qymbattaıdy. Gúl sapasynyń halyqaralyq stan­darttarǵa sáıkestigine qaraı olarǵa reıtıng qoıylady, baǵa da sol negizde qalyptasady. Satý­shylar na­ryqtaǵy uqsas sorttardyń qunyn bas­shy­lyqqa alatynyn sarapshylardyń bári aıtady.

De­genmen osy segment oıynshy­la­ry­nyń aıtýynsha, dempıngti asyra silteıtinder naryqtyń barlyq segmentinde bar. Florist.kz ınternet-gúl salonynyń ıesi Denıs Hon jýrnalıstermen kezdesken kezde naryqta zań jolyn attamaıtyn adal oıynshylar dempırlerdi jaqtyrmaıtynyn, olardyń basym kópshiligi taýarlardy eń tómengi marjamen satatyn kóterme kompanııalardyń ókilderi ekenin aıtypty. Mundaı jaǵdaıda satýshylar únemi zardap shegedi, óıtkeni olarmen básekege túsýdiń táýekeli óte joǵary eken. Negizgi qunnyń kelesi 30 paıyzy tasymaldaýǵa tıesili, óıtkeni kóptegen iri kompanııalar júkterdi birshama qymbat kóliktermen – ushaqpen tasymaldaıdy, osylaısha shyǵyndardy arttyrady. Qalǵan úles kedendik salyqtarǵa, mysaly, ımportqa QQS jáne kedendik bajdarǵa bólinedi. Mysaly, golland raýshandarynyń quny (80 sm) bir dana úshin – 550 teńge, B2B sektory úshin kóterme saýda baǵasy qazirdiń ózinde 600-620 teńgeni quraıdy, al bólshek saýdada dál sol gúlder shamamen 1,2-2 myń teńge turady.

Sarapshylardyń elimizdegi gúl naryǵy týraly pikiri ázirge oń. Naryqta gúl kútýge maman­dan­ǵan top ta paıda bola bastady. Demek aldaǵy ýaqytta kolledj nemese JOO janynan osy baǵyttaǵy mamandardy daıyndasaq, aldaǵy bes-alty jylda ekonomıkanyń bir segmenti retinde qarastyratyn, keıbir baǵyttar boıynsha demeý qarjy arqyly dem salyp jiberetin deńgeıge jetip qalady.

Gúl naryǵyna qatysty sońǵy zertteýlerde naryq kólemi jylyna 100-den 130 mln dollarǵa deıin ózgerip otyratyny aıtylǵan. Al ımport kólemi – 39 mln dollar. Raýshan gúlin ósirýge arnalǵan eń iri elimizdegi jylyjaılar Ekibastuz (5 ga), Stepnogorsk (3 ga) qalalarynda jáne Almatynyń irgesindegi О́tegen batyr (3 ga) jáne Uzynaǵash (shamamen 2 ga) aýyldarynda ornalasqan. Olar birge jylyna shamamen 25 mln gúl shyǵarady, biraq bul kórsetkish naryqtyń turaqsyzdyǵyna baılanysty únemi ózgerip otyrady. Otandyq taýar óndirýshilerdi qol­daý­shylar bul kólem halyqtyń ortasha jyldyq suranysyn óteýge ábden jetedi dep senedi. Salystyrsaq, Fransııada bul segmenttiń 80 paıyzy – ımport. Sarapshylardyń da, gúl bıznesiniń ókilderi de sońǵy jıyrma jyldyqta satyp alýshynyń talǵamy ózgergenin, basym bóligi úı gúlderinde de, kesilgen gúlderde de neǵurlym úlken gúl shoqtaryna basymdyq beretinin aıtady. Buryn gúl dúkenderi raýshan, qyzǵaldaq, lalagúl, hrızantema sııaqty standartty gúl túrlerin usynatyn. Búginde olardyń qatary erekshe ekzotıkalyq gúl­dermen tolyqtyrylǵan.

Qaptamanyń túri de ártarap­tan­dy­ryl­dy. Bir­neshe jyl buryn satyp alýshy kelip, gúl shoǵyn alyp, móldir jyltyr qaǵazǵa orap, lentamen baılasa, qazir kúńgirt qaǵazǵa oralǵan tórt-bes túrli gúl shoǵyna basymdyq beredi.

Naryq talaptary da ózgerdi

Buryn sary gúl satqyndyq pen sa­ǵy­nysh belgisi bolsa, qazir ol baılyq pen kún shýaǵynyń kózge kórinip turǵan ba­la­masy retinde qabyldanady.

Gúl bıznesinde tasymaldaýǵa nemese tu­tyný­shy­lar­dyń satyp alý qabiletine baı­lanysty birneshe táýekelder bar. Na­ryq­tyń jańa qatysýshylary úshin úlken táýekelder – turaqty tutyný­shy­lar­dyń bolmaýy nemese taýardyń ótpeı qalýy bıznestiń alǵa júrip ketýine kedergi keltirýi múmkin. Sondyqtan kásibı oıynshylar naryqtaǵy jańa oıynshylarǵa alǵashqy ýaqytta kóp qarjy salýdyń qajeti joǵyn eskertedi. Biraq dál qazir 1 mln teńgemen gúl saýdasyn bastap naryqty baǵyndyram dep senip qalýǵa taǵy bolmaıdy. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrliginiń deregine súıensek, 2021 jyly Qazaqstanda gúl saýdasynyń aınalymy 44 mln dollar tóńireginde bolǵan. Bıznestiń bul túrine daıyndyqpen kirispeseńiz, sazǵa otyryp qalýyńyz ábden múmkin.

«FlorAmie» basshysy Ámına Ser­ja­novanyń aıtýynsha, onlaın-saý­daǵa qaraǵanda oflaın saýdada táýekelder kóp. Eger gúl birer kún ótpeı qalsa, ony tym bolmasa óz baǵasyna satyp jiberýge tyrysý kerek. Internettegi saty­lymdarda bul táýekel azyraq, óıt­keni gúlderdi aldyn ala tapsyrys­pen alady nemese tapsyrys berýshiniń qalaýymen ázirleıdi. Bul segmenttiń tabysy oflaındaǵy saýdaǵa qaraǵanda tómen bolýy múmkin, biraq shyǵynsyz jumys isteıdi.

«Gúl bıznesinde básekelestik óte joǵary. Qazirgi ýaqytta eń tanymal satý plat­formasy – Instagram. Turaqty tuty­ný­shylary bar fırmalar tómen baǵa qoıady jáne olardan barlyǵy satyp alýǵa júgiredi dep oılaıdy. Biraq bul olaı emes. Bizdiń bızneste turaqty klıenttiń bolýy mańyzdy. Klıentterimizben dostyq qarym-qatynas ornattyq», deıdi Ámına Serjanova.

Gúl naryǵy qazaqqa, qazaq gúl nary­ǵyna baýyr basyp ketpese de, alǵa jyljý bar. Almatyǵa 4 tonna gúldiń jetip úlgergenin joǵaryda aıttyq. Sa­rap­shy­lar eksporttyń munymen shek­tel­meı­tinin aıtyp otyr. Shamalap al­ǵan­da, elimizdiń bir jyldaǵy gúlge degen qajettiligi 20-25 tonna degen derek bar.

ALMATY