Ulylar mekeni Ulytaý

Oblys ortalyǵynyń turǵyndaryn 2026 jylǵa deıin turaqty jáne sapaly elektr-jylýmen qamtamasyz etý úshin Jez­qazǵan qalasynda quny 100 mlrd teń­ge­den astam qarjyǵa JEO-2 salý kóz­del­gen. Qazirgi ýaqytta «CITIC Construction Co Ltd» áleýetti ınvestorymen kelissózder júr­gizilip jatyr. Málimetter Jezqazǵan, Sátbaev qalalarynyń jylý elektr stansa­la­rynyń tozýy 60-68 paıyz desedi.

Damýǵa zor serpin berdi

Jasyratyny joq, 1997 jyly oblys mártebesinen aıyrylǵan Jezqazǵannyń jaǵ­daıy asa máz emes edi. Áıteýir, júıe qu­raýshy jáne qalanyń tamyr soǵysyna sep bolǵan iri óndiris oryndary unjyrǵasy tús­ken Jez óńirdi taza júnjip ketýden saq­tap turdy. Búginde osy ýaqyt araly­ǵyn­da bul aımaqtyń damýy toqtaǵany da ashyq aıtylyp júr.

Kezinde Jezqazǵan oblysynyń oblys basshylyǵynda uzaq jyldar qyzmet etken, osy óńirdiń ystyq-cýyǵyn birdeı kórgen qo­ǵ­am qaıratkeri, Jezqazǵan qalasynyń jáne Ulytaý aýdanynyń Qurmetti azamaty, búginde Ulytaý oblysynyń ardagerler keńesiniń tóraǵasy Saǵyndyq Qojamseıitov Jezqazǵannyń baǵy basynan taıǵan jyldarda osy óńir ekonomıkasynyń keri ketip, jastardyń kókeıine qala bolashaǵyna senim­siz­dik uıalaǵanyn ashyq aıtady. Al byltyr Prezıdent Joldaýynda halyqtyń uzaq jyldaǵy ótinish-tilegin eskerip, osyndaı keleshekke senim syılaǵan sheshim shyǵarýy jalǵyz Jezqazǵan úshin emes, jalpy Orta­lyq Qazaqstan halqy úshin zor qýanysh ekenin jetkizdi.

«Ulytaý oblysynyń qurylýy ekonomı­ka­lyq qana emes, áleýmettik, mádenı turǵyda damýǵa zor serpin bermek. Ulytaý óńirindegi mystan bólek shashyrańqy jatqan mıneraldy zattardyń óndirilýine, sol arqyly aımaqtyń damı túserine senemiz. Keıingi ýaqytta kenjelep qalǵan rýhanııat ta kóshin osydan soń túzeýge tıis. Úkimettik deńgeıde daıyndalǵan Ulytaý oblysynyń 2022-2026 jylǵa arnalǵan keshendi damý josparynyń basty maqsaty – halyqtyń ál-aýqatyn arttyrý. Osy jospar negizinde kóptegen áleý­met­tik nysan salynady. Jańa oqý orny ashy­lady. Medısınalyq uıymdar boı kóte­redi», deıdi S.Qojamseıitov.

Al Jezqazǵan oblys mártebesinen aıy­ryl­ǵan tusta óńirdiń ilgerileýine keri áser etkenin de eske alady. Rasyn­da, aıdalada tuıyq qala retinde japanda jalǵyz qalǵan Jezqazǵannyń erteńi tyńǵylyqty sheshim qabyldaýdy talaı jyl talap etip kelgen-di.

«1997 jyly Jezqazǵan oblysy taratyldy, sonyń saldarynan aımaqtyń damýy tejelip qaldy. О́ńirdiń barlyq salasy quldyrady. 25 jyl boıy aımaq umyt qal­dy dese de bolady. Alaıda shırek ǵa­syrdan keıin Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ádiletti sheshim qabyldady. Ulytaý oblysy quryldy, al Jezqazǵan qalasy qaıtadan oblys ortalyǵy mártebesin ıelendi. Jańa oblys qurylǵan sátten bastap, tórt aı boıy ákimdik jınaqtalǵan problemalardy sheshý boıynsha júıeli jumys júrgizdi. Bul jumystyń qorytyndysy – Memleket basshysy ázirleýdi tapsyrǵan Ulytaý oblysyn damytýdyń keshendi jos­pary. Byltyr Prezıdent elimizde jańa oblystar qurý týraly sheshimin jarııalaǵannan bastap, bul oqıǵa aımaqtaǵy qoǵamdyq-saıası kóńil-kúıge de oń yqpalyn tıgizdi. Kezindegi Jezqazǵan oblysyn kórgen, sol kezde qyzmet atqarǵan aǵa býyn jańalyqty qýana qabyldasa, jastar jaǵy bul sheshim aımaq úshin jańa múmkindik dep qabyldady. Oblys qurylyp, derbes jumys bastalǵaly beri aımaqta tek memlekettik organdardyń qurylymdyq bólimderi ǵana emes, túrli qoǵamdyq kommersııalyq uıymdar óz bólimshelerin ashýda. «Atameken» kásip­ker­ler palatasy, oblystyq ardagerler uıymy, «Qazaq tili» qoǵamynyń fılıaly, taǵy basqa jańa oblystyq deńgeıdegi uıymdar qurylyp, óńirdiń qoǵamdyq ómi­rine jan bitti», deıdi Ulytaý oblysy ákimi­niń birinshi orynbasary Aman Bárekenov.

Shırek ǵasyr shıryqqan máseleler

Búginde óńirdegi jyldar boıy jınaqtal­ǵan problemalardy sheshý jáne oblys eko­no­mıkasyn ártaraptandyrý mindeti tur. Buǵan deıin qabyldanǵan keshendi jospar mıneraldyq-shıkizattyq bazany keńeıtýdi kózdeıdi. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq jáne áleýmettik ınfraqurylymǵa basa mán beredi. Agroónerkásiptik keshendi jáne ká­sip­kerlikti damytý jan-jaqty qaras­ty­ryl­ǵan. Osy oraıda josparda 126 tarmaq qamtylypty.

Ulytaý oblysy ákimdigi usynǵan derek­terge júginsek, 2022-2026 jyldarǵa ar­nalǵan ınvestısııa – 1,4 trln teńge shamasynda. Onyń ishinde respýblıkalyq bıýdjetten – 124,8 mlrd teńge, jergilikti bıýd­jetten – 45,8 mlrd teńge, sondaı-aq jeke ınvestısııalar – 1,2 trln teńge. Bıyl jalpy ınvestısııa kólemi 12 mlrd teńge bolatyn 350-den asa jańa jumys ornyn ashýǵa múm­kindik beretin 4 jobany iske qosý jos­par­lanǵan kórinedi.

«Jalpy, qabyldanǵan sharalar ekono­mı­ka­nyń 40 paıyzǵa ósýin qamtama­syz etýge, 9 myń azamatty jumysqa ornalastyrýǵa, 1,4 trln ınvestısııa tartýǵa yqpal etedi. Bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi aıasynda oblystyń qala quraýshy kásiporyndary «Qazaqmys Holdıng», «Qazmyrysh» jáne «Qazhrom» JShS zor qoldaý kórsetedi. О́ńir­de jalpy 25 mlrd teńge ınvestısııa quıy­latyn áleýmettik-mádenı nysandar salynady», deıdi A.Bárekenov.

Shatqaıaqtaǵan shaǵyn bıznes pen aýyr qozǵalǵan agrokeshen

Uzaqmerzimdiden góri qysqa merzimdi jos­parlardyń ıgiligin halyq jyldam baı­qap, baǵa beretini daýsyz. Osy baǵytta quzyrly oryndar oblysty ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytýda quny 700 mlrd teńgeden asatyn 16 jobany ataıdy. Bul jobalar arqyly 3 myń ulytaýlyq nápaqasyn aıy­ra almaq.

О́ńir ekonomıkasyn ártaraptandyrý jáne munaı ónimderi tapshylyǵyn sheshýde zor mánge ıe. Bul maqsatta jalpy quny 480 mlrd teńge bolatyn ortasha qýattylyqtaǵy jańa munaı óńdeý zaýytyn salý jobasy py­syq­talýda. Buǵan qosa, shaǵyn jáne orta bıznestiń tynysyn keńeıtý máselesi de ótkir tur. Máselen, resmı málimetterge súıensek, qazirgi tańda Ulytaý oblysyndaǵy shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń úlesi nebári 17 pa­ıyz eken. Odan túsetin salyqtyń da kólemi mardymsyz. Otyz paıyzdyń aınalasynda. Sondyqtan da jańa oblystyń bul oraıda jandandyrý kerek jumysy jetkilikti. Jergilikti bılik kúrmeýli túıinniń bireýin Kásipkerlikti damytý jónindegi 2021-2025 jyldarǵa arnalǵan ulttyq joba aıasyndaǵy jyldyń basynan beri qoldaý tapqan 274 joba sheshýge birshama yqpal etedi deıdi. Atalǵan jobalardyń quny – 4,1 mlrd teńge.

«Aýyl sharýashylyǵy salasynda da problemalar bar. О́kinishke qaraı, keıingi  kezderi azyq-túliktiń jekelegen túrlerine baǵanyń ósýi baıqalady. Negizgi sebep – óndirýshilerdiń kóterme-saýda baǵasynyń ósýi jáne oblystyń turaqtandyrý qorynyń bolmaýy. Jalpy, bul halyqtyń turmysyna áser ete bastady. Búgingi tańda oblysta áleýmettik mańyzy bar 19 ónimniń tek úsheýi (un, et, bıdaı nany) óndiriledi, qalǵandary syrttan ákelinedi. Qazir basqa salalar arasynda 7-orynda turmyz. Azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý úshin Úkimet rezervinen turaq­tandyrý qoryn qalyptastyrýǵa 1 mlrd teńge bólindi. Aldaǵy 2-3 jylda agroónerkásiptik keshendi damytýda, 19 áleýmettik mańyzy bar ónimniń 13 túrin qamtamasyz etý maqsatynda jos­par ázirlendi. Onda jalpy somasy 9 mlrd teńgeden astam 13 ınvestısııalyq agrojoba iske asyrylady. 1500 adam jumyspen qamtylady», deıdi óńirdiń quzyrly basqarmalary taratqan aqparatta.

Áleýmettik nysandar salynady

Endi ǵana óz qoly óz aýzyna jete bastaǵan Ulytaý oblysy úshin bilim berý jáne densaýlyq saqtaý nysandarynyń qattyǵy men tozýy da ózekti. Sondyqtan da bul máselelerde da dereý sheshim qabyldaýdy qajet etetini málim. Osy kúni qabyldanǵan baǵdar­la­ma­lar arqyly aldaǵy bes jylda oblysta 48 jańa nysan salý kózdelip otyr. Onyń ishinde, Jezqazǵan qalasyndaǵy perı­na­tal­dyq ortalyq, 9 mektep, oqýshylar saraıy, 5 balabaqsha, 10 sport nysany bar. Budan bólek, halyqaralyq memlekettik teh­nıkalyq ýnıversıtetin ashý boıynsha jumys júrgizilip jatyr. Buıyrtsa, ýnı­versıtet stýdentterdi 2023 jyldyń 1 qyrkúıeginen qabyldaıdy. Ol úshin jyl so­ńyna deıin Úkimet JOO-ny ashý týraly qaýly qabyldaýy qajet.

Oblysty damytýda turǵyn úı qurylysy da basym baǵyt. Byltyr enshi alǵan alǵashqy jyly oblysta qarjylandyrýdyń barlyq kózi esebinen 57,7 myń sharshy metr turǵyn úı el ıgiligine berilipti. Endi 2023 jyly bul kórsetkish eki eseni qamtymaq. Dálirek aıtsaq, bıyl 140 myń sharshy metrden asa baspana buqaraǵa berilmek. Onyń ishinde Jezqazǵanda tek memlekettik bıýd­jet esebinen 15 turǵyn úı – 1 180 páter, Sátbaevta 6 turǵyn úı – 236 páter qury­ly­syn bastaý josparda bar. Sondaı-aq jańa oblystaǵy páter máselesin taǵy 10 kom­mer­sııalyq turǵyn úı sheshýge at salyspaq.

«О́ńir turǵyndaryn tolǵandyratyn ózekti máselelerdiń biri – sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý. Investısııa kólemi 16,2 mlrd teńgeni quraıtyn Jezqazǵan qalasyndaǵy «Úıtas-Aıdos» sý qabyldaǵyshynyń II kótergish sorǵy stansasyn qaıta jańartý bastaldy. 2022 jyly qurylystyń bastalýyna 100 mln teńge bólindi. Qazir Úkimet rezervinen 8 mlrd teńge somasynda qarajat bólý máselesi pysyqtalýda. Jezqazǵan qalasyn sýmen jabdyqtaýdy eskere otyryp, «Esqula» sý qubyrynyń qurylysyn bıylǵy mamyr aıynda aıaqtaý josparlanyp otyr», deıdi oblys ákimdiginiń ókilderi.

Oblys ortalyǵynyń turǵyndaryn 2026 jylǵa deıin turaqty jáne sapaly elektr-jylýmen qamtamasyz etý úshin Jez­qazǵan qalasynda quny 100 mlrd teń­ge­den astam qarjyǵa JEO-2 salý kóz­del­gen. Qazirgi ýaqytta «CITIC Construction Co Ltd» áleýetti ınvestorymen kelissózder júr­gizilip jatyr. Málimetter Jezqazǵan, Sátbaev qalalarynyń jylý elektr stansa­la­rynyń tozýy 60-68 paıyz desedi. Turǵyn úı qurylysynyń ulǵaıýy jylý tapshy­ly­ǵyn da týdyryp otyr.

Ulytaý oblysy