«Úshinshi sektor» belsendilik tanytýda

Táýelsiz memleketimizdiń damý jyldarynda azamattyq qoǵamnyń demokratııalyq qatynastardy óristetýdegi qyzmeti belsendi sıpattaǵy mańyzǵa ıe bolýda. Úkimettik emes uıymdar memleket pen azamattar arasyndaǵy jarasymdy jalǵastyqty qamtamasyz etýshi ǵana emes, áleýmettik jańǵyrtýlar úderisiniń eleýli jaýapkershiligin de moınyna alyp otyr. Bul istegi nátıjeler nazar salarlyqtaı. Ony Aqmola oblystyq ishki saıasat basqarmasynyń basshysy Gúljanar ShО́KEEVAMEN bolǵan áńgimemizden de ańǵarǵandaımyz. – Elbasy N.Á.Nazarbaev óziniń alǵashqy Joldaýlarynda-aq Úkimetke «úshinshi sektordy» damytýdyń zańdyq tutqalaryn qalyptastyrý sharalaryn qa­byldaýdy tapsyrǵan edi. Munyń ózi elimizde azamattyq qoǵam ınstıtýtyn qurýdyń ma­­­ńyzdylyǵyn kórsetedi emes pe? – Árıne, ol 2000 jylǵy Joldaýda jarııa etilgen nusqaý bolatyn. Qazaqstan Prezıdenti odan keıingi árbir Joldaýynda úkimettik emes uıymdar qyzmetin jandandyrýǵa basymdyq berýmen qatar, atqarylǵan iske tıis­ti baǵasyn da berip keledi. Stra­tegııalyq jáne baǵdarlamalyq qujattarda belgilengen ÚEU-larǵa qatysty memlekettik saıasat ta­bysty atqarylýda deı alamyz. Muny bizdiń oblysymyzdaǵy úkimettik emes uıymdardyń sandyq jáne sapalyq ósý deńgeıinen de baıqaýǵa bolady. О́ńirde 526 azamattyq qoǵam ınstıtýty tirkelgen, onyń ishinde qoǵamdyq ómirdiń árqıly salasyn qamtıtyn 150 uıym belsendi qyzmet atqarady. Bulardyń quramynda 2 myńnan astam adam turaqty jumys istese, 7 myń adam naýqandyq sıpatta tartylyp júr. Osynyń ózi ÚEU-lardyń turǵyndar arasyndaǵy bedeliniń óse túskendigin kórsetedi. – Gúljanar Bolatqyzy, mem­leket pen úkimettik emes uıym­dar yntymaqtastyǵyn ­damy­­tý­­da memlekettik áleý­met­tik tap­sy­rys­tyń mańyzy zor. Bul­ ba­ǵyt­taǵy qyzmet neni kózdeıdi? – Mundaǵy negizgi maqsat – áleýmettik prosesterge mem­le­kettik basqarýdyń tıimdi­ligin kúsheıtý. Sondaı-aq, áleýmet­tik bloktyń mindetterin birtin­dep aza­mattyq sektordyń jaýap­ker­shi­ligine kóshirý de túpki nysana sanalady. Osyǵan baılanys­ty jyl sanap ÚEU atqaratyn áleýmettik mańyzdaǵy jobalardy qarjylandyrýǵa baǵyttalǵan memlekettik shyǵyndar aýqymy óse túsýde. Máselen, búgingi kúni atalǵan qurylymdardy qarjylandyrý 2007 jylmen salystyrǵanda 5 eseden artyq deńgeıge jetti. Eger 2006 jyly 4 jobany iske asyrýǵa 7 mıllıon teńge bólinse, 2012 jyly 49 mıllıon teńgeniń 34 jobasy qarjylandyryldy. Byltyr áleýmettik mańyzdy jobalar konkýrsyn ótkizýge oblystyq bıýdjetten 135 mıllıon 255 myń teńge bólindi. Buǵan qosymsha, aýyldyq jerdegi azamattyq bastamashyldyqty qoldaýǵa qalalar men aýdandar bıýdjetinen qarjy qarastyrý tájirıbesi engizildi. Osy rette, ortaq isti jandandyrýǵa Kókshetaý qalasynyń, Arshaly, Astrahan, Egindikól, Ereımentaý, Jarqaıyń aýdandarynyń jergilikti atqarýshy organdary eleýli úles qosqanyn aıtyp ótkim keledi. Sondaı-aq, ishki saıasat basqarmasy tarapynan da birshama jumystar atqarylǵanyn tilge tıek etsek, artyqtyǵy bolmas. Bir ǵana derek keltireıin: 2011 jyly áleýmettik mańyzdaǵy konkýrstarǵa 23 lot boıynsha 39 usynym tirkelse, 2013 jyly 29 lotqa qatysty 67 ótinish qaraldy. – Aýqymdy jumystar atqa­rylǵany kórinip tur. Biraq, kózdelgen maqsat pen beri­le­tin baǵa túpki qaıtarymǵa táýel­d­i. Oqyrmandarymyz osy jónindegi maǵlumattarǵa da qulaq túre otyrsyn. – Iske asyrylǵan jobalar boıynsha kóptegen jumystardyń ıgiligin kórip otyrmyz. Máselen, «Jastardy jumysqa ornalastyrýdy uıymdastyrý» loty­men oblystyq jastar men stý­dent­terdiń eńbek otrıadtary qoǵamdyq uıymy 343 adamdy ýaqytsha ju­mys oryndaryna ornalastyryp, ártúrli oqý oryndarynyń 110 stýdentin syrshy-sylaqshy, traktorshy-mashınıst, taǵy basqa jumysshy mamandyqtaryna qo­symsha oqýǵa tartty. «Jasyl el» aksııasy sheńberinde, jergilikti pıtomnıkte ósirilgen 335 aǵash kóshetteri otyrǵyzylyp, kútimge alyndy. «Qazaq tili men mádenıeti» qoǵamdyq uıymy júzege asyrǵan «Qazaq tili men ulttyq mádenıetti nasıhattaýdyń keshendi sharalary» jobasynyń jeńimpazdary Astana qalasyndaǵy baıqaýdan altyn jáne kúmis kýboktarmen oraldy. Al, ishki saıasat basqarmasynyń 2013 jylǵy lotyn jeńip alǵan «Lých nadejdy» qoǵamdyq qory áleýmettik qaýipti keseldermen kúres jobasymen óte mańyzdy sharýaǵa jurtshylyqtyń nazaryn aýdara bildi. Keń kólemdi túsinik jumystarynyń nátıjesinde týberkýlez aýrýynan tolyq emdelmeı túrmeden bosaǵan azamattardy arnaıy esepke alý 100 paıyz oryndaldy. Oqshaýlaý mekemelerindegi osy keselden qaıtys bolýshylar sany 8 eseden astam qysqardy. Sondaı-aq, «Juldyz» qoǵamdyq uıymynyń uıytqy bolýymen qoǵamdyq murajaılar sany byltyr 2011 jylǵy 78-den 170-ke ósti. Mundaı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. – Bul uıymdar bıylǵy jyly qandaı sharýalarǵa basymdyq berýde? –Ýaqyt býyrqanǵan oqıǵa­larǵa toly. Sonyń ishinde, aza­mat­tyq qoǵam qurylymdary da Qazaqstannyń juldyzdy shaq­taryndaǵy mańyzdy isterdiń bel ortasynda bolatyny anyq. Ásirese, oblys aýmaǵyndaǵy ishki jáne jastar saıasatyn júrgizýdegi azamattyq belsendilik kúsheıip keledi. Respýblıkalyq VI Aza­mattyq forým usynystaryn júzege asyrý maqsatynda 2014-2015 jyldary jergilikti ózin ózi basqarý máselelerine aıryqsha nazar aýdarylýda. Mundaǵy nysana Qazaqstannyń jergilikti ózin ózi basqarý jónindegi Eýropa hartııasyna ený múmkindikterine barynsha yqpaldasý bolmaq. Osyǵan baılanysty jergilikti atqarýshy organdar men ÚEU arasynda birlesken jumys jospary túzilip, basshylyqqa alynyp otyr. Jyldyń basty ustanymy ult­tyq joba sanalatyn aldaǵy halyqaralyq EKSPO-2017 kór­mesine daıyndyq máselelerine aýdarylǵan. Mundaı keń aýqymdy sharalarǵa qatysý «úshinshi sek­tordyń» múmkindikterin ashýǵa eleýli yqpal etpek. Sondyqtan, biz úkimettik emes uıymdardyń «jasyl ekonomıka», «jasyl kópir», «jasyl kórme» jáne «g-global-exo.org» ınnovasııalyq baǵ­darlamalaryna qatysýyna barynsha qoldaý kórsetýdemiz. Búgingi kúni úkimettik emes qurylymdar grant bólýshi halyq­aralyq uıymdarmen ynty­maqty baılanystar ornyq­tyrý­da. «Bulaq» qoǵamdyq qory BUU-nyń­ aýyldar men sha­ǵyn qala­lar­dy qýat kózderin únem­deý, «Eko-Kókshe» ortalyǵy TEMPUS-IV uıymynyń aýyl sharýa­shy­lyǵyndaǵy jańa tehnologııalar negizinde qorshaǵan ortany qorǵaý, Arshaly aýdanyndaǵy «Aqbota» qoǵamdyq qory BUU-nyń bilim berý mekemeleri men Arnasaı aýy­ly turǵyndary arasynda qýat kózderin únemdeý ádistemesin tú­sindirý men engizý, Atbasar aýda­nyndaǵy «Selına» qory AQSh elshiliginiń balalarǵa aǵylshyn tilin úıretý, osy aýdandaǵy «Angel» qoǵamdyq uıymy Álemdik qaıta qurý jáne damý bankiniń «Aqbulaq» baǵdarlamasyn iske asyrýdaǵy qoǵamdyq baqylaý jobalary boıynsha jemisti jumys isteýde. Oblysymyzdaǵy «úshin­shi sek­tordyń» ókilderi respýb­lıka­lyq baıqaýlardyń birneshe dúrkin jeńimpazdary atandy. VI Azamat­tyq forým aıasynda ótkizilgen ­«Ta­nym» baıqaýynyń qorytyndy­sy­men Atbasardaǵy «Angel» (jetekshisi – L.Petrova) qoǵamdyq birlestigine «Qazaqstandyq syı­lyq laýreaty» ataǵy berilse, Arshaly aýdanyndaǵy «Namys» qoǵamdyq qorynyń dırektory Irına Isaeva «Isker áıel» konkýrsynyń dıplomymen marapattaldy. Al, «Tomırıs» áıel­der klýby respýblıkalyq baıqaýdyń «Sheber» atalymynda birinshi orynǵa kóterildi. О́ńir jurtshylyǵynyń qurmetine bólengen «Úmit sáýlesi» (Lých nadejdy) qoǵamdyq qorynyń dırektory Lıýbov Rýbejanskaıa Eýropadaǵy joǵary nagrada­nyń biri – sapa dıplomy men ǵyly­mı-ónerkásiptik palatanyń Eýropa altyn medaline ıe boldy. Mun­daı mysaldardy kóptep keltirýge bolady. – Memleket óziniń áriptesi retinde úkimettik emes uıymdarǵa qolaıly múmkindikter týdyrýmen birge, ÚEU júzege asyryp jatqan jobalardyń barysyna baqylaý jasaıtyny túsinikti. Osy máselege qatysty ne aıtar edińiz? – Joǵaryda aıtylǵan Aza­mattyq forý talaptaryna sáıkes, memlekettik organdar men ÚEU arasyndaǵy kelisimshartta atqa­rylǵan jumystar týraly BAQ betinde jyldyq esepter jarııalanýy qajet. Sondaı-aq, memlekettik tapsyrysty oryndaıtyn uıymdar qyzmetiniń barysyna monıtorıng jasalady. Úkimettik emes uıymdardyń qyzmetin damytý máseleleri memlekettik ókiletti qurylymdardyń nazarynda bolady. Ishki saıasat basqarmasynyń janynda arnaıy keńes jumys isteıdi. Azamattyq qoǵam ókilderi men oblys basshylyǵynyń kezdesýleri turaqty túrde ótkizilip turady. Sondaı-aq, oblystyq máslıhattyń janynan qoǵamdyq sarapshylar keńesi qurylǵan. Ondaǵy 25 músheniń 12-si ÚEU jetekshileri, úsheýi etnomádenı ortalyqtardyń ókilderi. Úkimettik emes uıym­dar­dyń músheleri oblys ákimi ja­nyndaǵy keńesterdiń, oblystyq aqparattyq-nasıhat toptarynyń múshesi bolsa, 10 adam barlyq deńgeıdegi máslıhattardyń depýtaty bolyp saılanǵan. Munyń ózi ekijaqty baqylaý men ortaq istiń tıimdiligin arttyrýǵa septik jasaıdy. Bul baǵyttaǵy qyzmettiń jaýapkershiligin kúsheıtýde ártúrli taqyryptaǵy suraý salýlardyń da yqpaly zor. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Baqbergen AMALBEK,  «Egemen Qazaqstan». Aqmola oblysy.