Baıqaýshylar baǵasy – jarııalylyq pen ashyqtyq saqtaldy

Jalpy, Shanhaı Yntymaq­tastyq Uıymynyń, UQShU Parlamenttik Assambleıasynyń, Túrki memleketteri uıymynyń, Reseı Federasııasy men Belarýs Odaǵynyń, Jerorta teńizi Parlamenttik Assambleıasynyń, sondaı-aq Túrki Parlamenttik Assambleıasynyń delegasııalarymen kezdesýler ótti. Osy maqsatta Qazaqstanǵa Ázer­baıjan, Moldova, Moń­ǵolııa, Armenııa, Belarýs, Majarstan, Grýzııa, Úndistan, Qyrǵyzstan, Reseı Federasııasy, Rýmynııa, Tájikstan, Túrikmenstan, О́zbek­stan, Túrkııa Respýblıka­sy men Fılıppınniń saılaý organdarynyń músheleri keldi. Bes eldiń saılaý komıssııalaryn tóraǵalary ózderi basqaryp keldi.

Kezdesý barysynda Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵa­sy Nurlan Ábdirov qonaq­tar­dy Qazaqstan Respýblı­ka­sy Parlament Májilisi depýtattarynyń kezekten tys saılaýyna ázirlik jáne ony ótkizý barysymen tanystyryp, depýtattyqqa kandıdattardy tirkeý qorytyndylary týraly aıtyp, barlyq tir­keý rásimderi konstıtýsııalyq nor­malarǵa sáıkes jarııalylyq jáne ashyqtyq qaǵıdattarynda júrgizilgenine erekshe nazar aýdardy. Saılaý komıssııalary azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn iske asyrý úshin qajetti sharalar qabyldady.

Nurlan Ábdirov TMD baı­qaýshylar Mıssııasynyń basshysy Leonıd Anfımovpen kezdesý kezinde Qazaqstanda saılaýdy baıqaý jónindegi halyqaralyq uıymdardyń Mıssııalarynyń bolýyna úlken mán beriletini atap ótti. Halyqaralyq baı­qaý saılaýdyń adaldyǵy men ashyqtyǵyn qorǵaýda mańyzdy ról atqarady. Sondaı-aq Moldova jáne Ázerbaıjan OSK tóraǵalary Anjelıka Karaman jáne Mazahır Panahovpen kezdesýler barysynda halyqara­lyq baıqaýshylar saılaý zańnamasynyń jańalyqtaryn iske asyrý barysyna úlken qyzyǵýshylyq tanytyp, el óńirlerinde júrgizilip jatqan jumysqa joǵary baǵa berdi.

Al daýys berý kúni Qazaqstan boıynsha saılaý ýchaskelerinde 41 shet memleket pen 12 halyqara­lyq uıymnan 793 baıqaýshy ju­mys istedi. Olar respýblıka­nyń barlyq óńirlerindegi saılaý ýchaskelerinde, sondaı-aq sheteldegi saılaý ýchaskelerinde Parlament Májilisine depýtattardy saılaý jónindegi baı­qaýshylardyń ókilettikterin júzege asyrdy.

Delegasııa ókilderiniń kópshi­ligi bizdiń elimizdegi saılaý úderisterin baıqaýǵa birinshi ret qatysyp otyrǵan joq. Olar­dyń barlyǵy saılaý úderisiniń joǵary uıymdastyrýshylyq deńgeıin atap ótti. Elimizdiń qazirgi zańnamalyq bazasy qoǵam­dyq úderisterdi demo­kra­tııalandyrýǵa baǵyttalǵan saıası reformalardy tabysty júrgizýge múmkindik beredi. Saılaý zańnamasyn jetildirý azamattardyń suranystary men múddelerine sáıkes keletin jańa saıası model qalyptastyrýǵa óz úlesin qosady. Sondaı-aq olar jańa normalar azamattardyń memlekettik jáne saıası ınstıtýttarǵa degen senimin nyǵaıtýǵa yqpal etedi. Jastar men volonterlerdiń saılaý úderisinde belsendiligi jáne jas urpaqty saılaý úderisine tartý jónindegi bul tájirıbe basqa elder úshin jaqsy úlgi bola alatyndyǵy jeke toqtaldy. Halyqaralyq baıqaýshylar saılaý zańnamasynyń jańashyl­dyqtaryn iske asyrý barysyna joǵary qyzyǵýshylyq tanytyp, el óńirlerinde júrgizilip jatqan jumystarǵa joǵary baǵa berdi. Atap aıtqanda, saılaý ýchaskelerin jaqsy tehnıkalyq jaraqtandyrý, daýys berý úshin, onyń ishinde erekshe qajettilikteri bar azamattar úshin jaǵdaı jasaý basymdyqtaryn atap ótti. Nashar kóretin adamdar úshin Braıl shrıfti, qosymsha jaryqtandyrý, úlkeıtip kórý quraly jáne basqa da qajetti aqparat boldy.

Sondaı-aq keshe OSK baspasóz ortalyǵynda TMD elderinen kelgen saılaýdy baıqaý Mıssııasynyń ókil­deri brıfıng ótkizdi, oǵan TMD Atqarý Komıteti, TMD Parlamentaralyq Assambleıasy jáne UQShU Parlamenttik Assambleıasy ókilderi qatysty. Olar 19 naýryzda Parlament Máji­lisine ótken saılaý týraly jalpy áserlerimen bólisip, TMD Mıssııasynan saılaý úderisine 196 baıqaýshy monıtorıng júrgizgenin atap ótti.

Baıqaýshylar elordadaǵy jáne elimizdiń barlyq óńir­lerindegi saılaý komıs­sııa­larynyń jumysymen tanysty. Mıssııa ókilderi eldegi saılaý ulttyq zańnama sheńberinde jáne azamattardyń saılaý quqy­ǵyn iske asyrý úshin barlyq múmkindikterdi qamtamasyz ete otyryp ótkizilgenin málimdedi.

TMD baıqaýshylarynyń pikirinshe, Ortalyq saılaý komıssııasy men jergilikti komıssııalar zańnamanyń talaptaryna sáıkes saılaýdy ázirleý men ótkizý úshin qajetti sharalardy qabyldap, aıaqtalǵan saılaý naýqanynyń joǵary kásibıligi men tıisti uıymdastyrýshylyq deńgeıin kórsetti. Baıqaý qory­tyndysy boıynsha TMD mıs­sııasy Ortalyq saılaý komıssııasyna búkil saılaý naýqa­nyn uıymdastyrýdyń joǵary deńgeıi úshin rızashylyǵyn bildirdi.

Jalpy, saılaý úderi­si­niń monıtorıngi jónindegi halyqaralyq sarapshylar saılaýdyń barlyq kezeńderinde barlyǵy ulttyq zańnamanyń talap­taryna jáne erkin jáne demo­kratııalyq saılaýdy uıym­dastyrýǵa jáne ótkizýge qoıy­latyn, jalpy qabyldanǵan halyq­aralyq talaptarǵa sáıkes ótti dep qorytyndylady. Olar sondaı-aq ótken saılaý jalpy­ulttyq referendýmnan bastalǵan saılaý marafonynyń sheshýshi kezeńi bolǵanyn atap ótti.