Árıne, S&P halyqaralyq reıtıng agenttigi dál mundaı málimdeme jasaǵan joq. Biraq Qazaqstanǵa qatysty baǵalaý mátininiń astaryna úńilsek, osyndaı emeýrindi ańǵarý qıyn emes. Jaqynda ǵana olar Qazaqstannyń derbes nesıe reıtıngin «negatıvten» «turaqtyǵa» aýystyrdy. Byltyr Kaspıı qubyr konsorsıýmynyń (KQK) jumysyndaǵy birneshe ret qaıtalanǵan irkilisten keıin agenttik Qazaqstan ekonomıkasynyń ósimi baıaýlaýy múmkin dep qaýiptenip, reıtıngti «negatıv» deńgeıine tómendetip tastaǵan edi. Agenttiktiń habarlaýynsha, el ekonomıkasynyń turaqty fıskaldyq jáne syrtqy teńgerimderi – Qazaqstannyń reıtıngin qoldaıtyn mańyzdy faktor. Bul rette ótimdi syrtqy aktıvterdiń bolýy Qazaqstannyń fıskaldyq turaqtylyǵyna oń áserin tıgizedi.
S&P óz esebinde eldiń fıskaldyq jáne syrtqy teńgerimderi turaqty bolyp qala beretinin jáne Kaspıı qubyr konsorsıýmy (KQK) jumysyndaǵy ýaqytsha irkilisterge baılanysty munaı eksportynyń tómendeýinen týyndaıtyn yqtımal áserdi jeńildetý úshin jetkilikti bolatynyn atap kórsetken. Sondaı-aq sarapshylar Qazaqstan Úkimeti júrgizip jatqan tıimdi makroekonomıkalyq saıasatty atap ótti. Naqtylaı aıtqanda, Úkimettiń makroekonomıkalyq saıasaty ınvestısııalyq baǵdarlamalar arqyly ekonomıkany ártaraptandyrýǵa, ınvestısııalyq ahýaldy jaqsartýǵa, memlekettiń qatysýyn qysqartýǵa, básekelestikti damytýǵa, salyq saıasatyn jetildirýge, memlekettik satyp alý salasyn reformalaýǵa, sondaı-aq bıznes úshin ákimshilik kedergilerdi azaıtýǵa baǵyttalǵan.
S&P Qazaqstan ekonomıkasynyń 2023 jyly 4,1% jáne 2023-2026 jyldary orta eseppen 4%-ǵa ósýin boljaıdy.
«Altyn-valıýta qory jáne Ulttyq qor qarajatynyń sońǵy bir jarym jylda maksımým deńgeıge deıin óskenin aıtqan bolatynbyz. Tek altyn-valıýta qorynyń ózi 2022 jyly 10,2 paıyzǵa ósti. Ulttyq qor qarajaty 7 paıyzǵa artty. S&P sarapshylarynyń boljaýynsha, ekonomıka ósimi aldaǵy 3 jyl kóleminde 4 paıyzdy quraýy múmkin. Buǵan qosa, agenttiktiń fıskaldyq saıasatty jaqsartý arqyly eldiń egemendik reıtıngin joǵarylatý múmkindigin atap ótkeni kóńil qýantady», dep pikir bildiredi Tengenomika sarapshylary.
Sarapshy Aıbar Oljaıdyń aıtýynsha, «turaqtydan» «pozıtıvke» ótetin kún de alys emes. Memleketimizdiń ekonomıkadaǵy úlesin tez arada qysqarta bastaýy Standard&Poor’s sarapshylaryna maıdaı jaǵyp otyr.
«Agenttik biz memkapıtalızmen alystaı bastasaq, tolyqqandy naryq kúsheıip, teńgerim turaqty bolady dep sanaıdy. Jańa Qazaqstan olıgopolııany jeńe bildi. Ol elde jańa bıznesterdiń paıda bolýyna ákelýge tıis. Sonymen birge, elden zańsyz shyǵarylǵan kapıtal qaıtyp, áleýmettik maqsatqa baǵyttala (jańa mektep, emhana) bastaǵandyqtan, bıýdjettiń shamadan tys áleýmettik júktemesin azaıtýǵa múmkindik paıda bolady. Jańa Qazaqstan effektisin biz 2025 jyldan bastap sezinetin bolamyz. Bizdiń makroekonomıkalyq paradoks – negizgi kórsetkishter jaqsarsa da, qarapaıym halyqqa esh áser etpeıdi. Dál osy suraq qazir Úkimet úshin eń qıyn másele bolyp tur», deıdi sarapshy.
Táýelsiz qarjy sarapshysy Andreı Chebotarevtiń paıymynsha, uzaq ýaqyt merzimde Qazaqstan munaıynyń eksporty baıaýlap qalar bolsa, onda syrtqy ekonomıkalyq pozısııa álsireıdi, bıýdjet tapshylyǵy artady, sáıkesinshe analıtıkter reıtıngti qaıtadan tómendetýge májbúr bolady.
«Eger KQK uzaq ýaqyt jumys istemeı qalsa, sondaı jaǵdaı bolýy yqtımal. Qaryz alý shyǵyndarynyń ósýi Úkimettiń qaryzǵa qyzmet kórsetý aýyrtpalyǵyn arttyrýdy jalǵastyra berse de, reıtıngti tómendetip tastaıdy. Qaryzdyń jınaqtalý qarqynyn tómendetip jáne qaryzǵa qyzmet kórsetý boıynsha talaptardy azaıta alsaq, onda ortamerzimdi fıskaldy traektorııa agenttik kútkendegiden de jaqsaryp, reıtıngimiz joǵarylaýy múmkin. Al aqsha-nesıe saıasatynyń artýy – neǵurlym qalypty ınflıasııa, sondaı-aq valıýta baǵamynyń ıkemdiligine degen turaqty mindetteme jáne az dollarlanǵan ekonomıkanyń qalyptasýyna baılanysty», deıdi sarapshy.
S&P reıtıngi óte mańyzdy, sebebi osyndaǵy baǵalaýǵa sheteldik ınvestorlar erekshe mán beredi. Qazaqstan úshin ınvestısııa óte qajet.
KQK qaýpi qaıtalana ma degenge áli tolyqqandy jaýap joq. Eń bastysy, Qazaqstan óziniń eksporttyq marshrýtyn ártaraptandyrýǵa shyndap kiristi. «QazTransOıl» naýryzdan bastap Aqtaý porty arqyly Baký portyna qaraı Qashaǵannan óndirilgen 7 myń tonna munaı jóneltetinderin habarlady. Qashaǵan munaıyn tasymaldaýdy «INPEX North Caspian Sea, Ltd.» kompanııasy óz mindetine almaq.
Buǵan deıin Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Roman Vasılenko munaı eksporty birneshe baǵyt boıynsha júzege asyrylady degen edi.
«Onyń ishine Reseı arqyly ótetin baǵyt ta kiredi. Kaspıı qubyr konsorsıýmy, «Atyraý – Samara» qubyr jelisi, «Mahachkala – Aqtaý» baǵyty. Osy jyldan bastap Aqtaý – Baký baǵyty boıynsha tasymal bastalady. Iаǵnı munaı Ázerbaıjan arqyly eksporttalady», dedi mınıstrlik ókili.
Ol sondaı-aq qazaq munaıynyń tek qana Shyǵys – Batys baǵyty boıynsha emes, Soltústik – Ońtústik baǵyty boıynsha tasymaldanatynyn da atap ótti. Ońtústik baǵyt Túrikmenstan men Iran arqyly ótedi. Sonymen birge munaıdy Túrkııa arqyly Iranǵa tasymaldaý máselesi de qarastyrylǵan.
«Syrtqy saıası zertteýler ınstıtýty» AQ basqarma tóraǵasynyń orynbasary Amangeldi Tájenovtiń aıtýynsha, Eýroodaq elderine energııa tasymaldaýshysy bolý turǵysynan Qazaqstanǵa qazir tamasha múmkindik ashylyp tur.
«Eýropa osyǵan deıin Reseı gazy men munaıynyń basty tutynýshysy bolyp keldi. RF-ǵa qarsy salynǵan sanksııalardan keıin jetkizilimderdiń bári buzyldy. Energııa tasymaldaýdy jetkizý boıynsha endi Qazaqstannyń róli kúsheıedi. Bul rette 2022 jyldyń qarashasynda BUU 27-shi konferensııasy aıasynda Qazaqstan men EO arasyndaǵy energııa jáne shıkizat jetkizý salasyndaǵy yntymaqtastyqty keńeıtý týraly ekijaqty kelisim negizinde bul máseleni alǵa jyljytýǵa bolady. О́z kezeginde EO-nyń energııa óndirýshi elderge degen qyzyǵýshylyǵynyń artýy da elimizdiń tranzıt-logıstıka salasy úshin jaqsy múmkindik týǵyzady. Munyń el ekonomıkasyna aldyńǵy qatarly eýropalyq tehnologııalar men ınnovasııalardy tartý boıynsha da paıdasy orasan», deıdi Amangeldi Tájenov.
Onyń sózinshe, Qara teńiz arqyly Eýropaǵa munaı tasymaldaý máselesin Baký – Tbılısı – Djeıhan baǵyty boıynsha jetkizilimderdi ulǵaıtý, sondaı-aq Qazaqstan – Kaspıı teńizi – Ońtústik Kavkaz býynyn Qytaıdan Germanııaǵa jańa júk temirjol baǵytyn tartý arqyly sheshýge bolady.
Munaı-gaz salasynyń sarapshysy Nurlan Jumaǵulovtyń aıtýynsha, qazaq munaıyn Kaspıı teńizi arqyly (Ázerbaıjanǵa deıin munaı qubyrlarymen, Iranmen svop-operasııalar arqyly) satý úshin 10 myń tonnaǵa deıingi dedveıtke ıe aýqymdy tanker floty kerek.
«Transkaspıı halyqaralyq transport marshrýty arqyly júk tasymalyn damytý úshin «Aqtaý teńiz porty» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵynda konteınerlik hab qurylady. Investor retinde PSA Group, Maersk, MSC sııaqty álemdik iri konteınerlik operatorlar tartylady. Sondaı-aq parom floty da (10 birlik) salynady. Bul shara ázerbaıjandyq tasymaldaýshyǵa degen táýeldilikti azaıtady. Bir paromnyń quny shamamen 37-40 mln dollar aralyǵynda», deıdi sarapshy.
Buǵan deıin «Kusto Group» dırektorlar keńesiniń tóraǵasy, bıznesmen Erkin Tátishev Transkaspıı dálizinde shyn máninde Qazaqstannyń menshiginde eshteńe joq dep synaǵan edi.
«Biz úshin keremet sanalatyn Transkaspıı marshrýtynda, bizde Kaspıı teńizinde eshteńe de joq. Ázerbaıjanda 14 parom bar, toǵyzy bizge jumys isteıdi. Biraq qazaqtarda túk joq. Qazaqstan sýperlıder bolýǵa tıis, óıtkeni Transkaspıı bizge kerek. Qazaqstan – tranzıt turǵysynan da, jol qajettiligi turǵysynan da úlken benefısıar», degen bolatyn ol CFO Summit-te.
Jaqynda Hıýstonda ótken CERAWeek konferensııasyna qatysqan Energetıka mınıstri Bolat Aqsholaqov Qazaqstan Kaspıı arqyly jańa qubyr salýǵa nıetti dep, ol qurylystyń shamamen 5 jylǵa sozylýy múmkin ekenin, ol úshin munaı tankerleriniń jańa floty qajet ekenin atap ótken edi.