Fransııada bir aptadan beri narazylyq aksııasy basylar emes. Birqatar qalada sherýge shyqqandar ákimshilik ǵımarattardy órtep, quqyq qorǵaý qyzmetkerlerimen qaqtyǵysqan. Osylaısha, Eýropadaǵy alpaýyt memleket sanalatyn úshjolaqty eldiń tynyshy qashyp tur.
Daýdyń basy prezıdent Emmanýel Makronnyń zeınetkerlikke qatysty reformasynan týyndady. Jańa qujatqa sáıkes endigi jerde fransýzdar 62 jastan emes, 64 jastan bastap beınetiniń zeınetin kóre alady. Al buǵan halyq qarsylyq bildirdi. Osyǵan baılanysty iri qalalarda jappaı sherý ótip, kóshelerge mıllıondaǵan adam shyqty. Nant, Renn, Nıssa sekildi iri qalalarda da halyq tynyshtalmaı tur. Quqyq qorǵaý qyzmetkerleri jınalǵandardy taratý úshin kóz ashytatyn granatalar laqtyryp, sherýshilerge sý shashqan. Keı jerlerde tipti polısııamen qaqtyǵys jaıynda aıtylady. Qazirgi tańda 500-ge jýyq quqyq qorǵaý qyzmetkeri jaralanǵan. Kásipodaq uıymdary 28 naýryzda taǵy da narazylyq aksııasy jalǵasatynyn málimdedi.
Qazirgi tańda Fransııada zeınetke shyǵýdyń kúrdeli júıesi qalyptasqan. Soǵan sáıkes jeke jáne qoǵamdyq salada jumys isteıtinderge túrli zeınet jasy belgilengen. Oǵan qosa, beriletin zeınetaqy kólemi de ártúrli. E.Makron ákimshiligi osynyń bárin biriktirip, ortaq júıe qalyptastyrýdy kózdeıdi. Máselen, zeınetaqy eskishe eseptegende jeke salada jumys isteıtinder úshin eńbek ótiliniń joǵary jalaqy alǵan 25 jyly esepke alynady. Qoǵamdyq qyzmettegiler úshin zeınetke shyqpastan burynǵy alty aıdaǵy tólem esepteledi. Al jańa júıe boıynsha jumys istegen ár kún baldyq júıe boıynsha baǵalanyp, zeınetke shyǵar kezde eskeriledi. Birneshe jyl buryn sol kezdegi el premer-mınıstri Edýard Fılıpp osy salany zerdeleýdi tapsyrǵan. Soǵan súıensek, qoldanystaǵy júıeni paıdalana berse, Fransııanyń zeınetaqy tóleminiń defısıti 2025 jyly 19 mıllıard dollarǵa jetpek. Onyń ústine qazirgi tańda zeınetaqy tóleýge Fransııa ishki jalpy óniminiń 14 paıyzyna teń qarajat jumsalady. Bul Eýropa elderiniń ishinde eń joǵary sanalady. Salystyrmaly túrde qarasaq, Germanııada bul 10 paıyzǵa teń. Ulybrıtanııada zeınetaqyǵa tólenetin shyǵyn kólemi 6 paıyzdy quraıdy.
Prezıdent E.Makronnyń mundaı qadamǵa barýynyń taǵy bir sebebi bar. Fransııa halqy keıingi jyldary qartaıyp barady. Soǵan sáıkes tólenetin zeınetaqy shyǵyny da jyldan-jylǵa arta bermek. Al nemereniń qyzyǵyn kórip, demalysqa shyǵatyn ýaqytty 64-ke ulǵaıtý arqyly muny belgili bir deńgeıde tejeýge múmkindik bar.
Jalpy, zeınetkerlik reformasyna qarsylyq kúni keshe bastalǵan joq. Bul áńgime ushy shyqqaly beri Fransııada oǵan qarsylyq tanytqan birneshe jappaı narazylyq aksııasy ótken. Buǵan kásipodaq uıymdary da qosylyp, kóshelerge mıllıondaǵan adam shyqqan edi. Bıylǵy qańtarda da birqatar qalada sherý boldy. Keıinirek jumysshylar tynyshtalǵandaı kóringen. Biraq birneshe kún buryn prezıdent E.Makron jergilikti telearnalardyń birine bergen suhbatynda zeınetkerlik reformasyn qoldap, úkimetti jaqtap pikir bildirgen-tuǵyn. Onyń ústine el basshysy usynylǵan qujatty parlamentte talqylamaı-aq qabyldaýdy maquldady. Osylaısha, onsyz da jarylaıyn dep júrgen fransýzdardy kóshege ıtermeledi.
Eldegi ahýal ýshyqqan soń parlament músheleri úkimetke senimsizdik bildirý úshin daýys bergen. Alaıda eki rásimde de Elızabet Born bastaǵan mınıstrler kabıneti ornynda qaldy. Bastapqyda parlamenttegi Liot fraksııasy senimsizdik bildirý jóninde usynys tastady. Daýys berý kezinde qajetti mólsherge 9 daýys ǵana jetpeı qaldy. Ekinshi senimsizdik votýmyn Marın Le Pen bastaǵan ásireońshyl «Ulttyq alań» partııasy talqyǵa saldy. Biraq bul joly ony 577 depýtattyń 94-i ǵana qoldady.
E.Makron ákimshiligi úshin atalǵan qujat asa mańyzdy bolyp tur. О́ıtkeni byltyr elde ótken prezıdent saılaýy kezinde ol el ekonomıkasyn básekege qabiletti, turaqty etýge ýáde etken. Al ishki jalpy ónimniń kóp bóligin ash ajdahadaı jutyp jatqan zeınetaqy shyǵynyn azaıtpaı buǵan qol jetkizý múmkin emes. Oǵan qosa Makronnyń partııasy parlamentte kóp mandat ıelengen joq. Kez kelgen shalys qadamy onyń abyroıyna nuqsan keltirýi múmkin. Degenmen ázirge E.Makron qyzmetinen erte ketedi dep aıtýǵa áli erte. Tipti narazylyq aksııalaryna stýdentter qosylsa da, prezıdenttiń quzyretin merziminen buryn aıaqtaýy ekitalaı. Esesine qazirgi úkimet múshelerin, ásirese premer-mınıstrdi aýystyrý arqyly saıası daǵdarysty sheshýge umtylýy múmkin. Qysqasy, Fransııa taǵy bir revolıýsııany bastan ótkermeıtini anyq.
Osy oraıda sarapshylar E.Makron ókilettiligi aıaqtalǵan soń, ıaǵnı 2027 jyly eldegi saıası alań qalaı ózgeredi dep alańdap otyr. Konstıtýsııaǵa sáıkes qazirgi prezıdent úshinshi márte saılaýǵa qatysa almaıdy. Emmanýel myrza negizin qalaǵan «Renessans» partııasy onyń ornyna laıyq úmitker usynýy neǵaıbyl. Qazirgi tańda partııada top bastar tulǵa joqtyń qasy. Sarapshylar Makron qyzmetinen keıin «Renessans» tarap ketýi múmkin ekenin alǵa tartady. Buǵan birneshe sebep bar. Birinshisi, joǵaryda aıtyp ótkenimizdeı, partııada E.Makronnan basqa betke ustar tulǵa joq. Ekinshiden, «Renessanstyń» halyq arasyndaǵy tanymaldyǵy tómendep keledi. Byltyr elde ótken Parlament saılaýy kezinde partııa kópshilik daýys ıelengen joq. Ulttyq keńestiń nebári 170 mandaty buıyrdy. Sóıtip, birneshe partııamen birlesip, Ensemble («Birge») dep atalatyn koalısııa qurdy. Áıtse de, birikken partııalar saılaýda 250 mandat aldy. Al Ulttyq keńeste 577 depýtat bar ekenin eskersek, bul kópshilik daýysqa jetpeıdi. Aqyry áýpirimdep júrip, Ensemble úkimet quryp, onyń tizginin Elızabet Bornǵa tabystaǵan-dy.
Sondaı-aq sarapshylar kelesi el basshysy «Ulttyq alań» partııasynyń tóraǵasy Marın Le Pen bolýy múmkin degen boljam aıtady. Ol buǵan deıin úsh márte prezıdenttikke talasyp kórgen. Biraq eshqaısynda da joly bolǵan joq. Áıtse de, «Ulttyq alań» partııasynyń jetekshisi birtindep alǵa jyljyp, halyqtyń qoldaýyn ıemdenip keledi. Máselen, 2012 jylǵy saılaýda ol birinshi týrda 6,4 mıllıon daýys jınap, úshinshi orynǵa turaqtady. Esterińizde bolsa, sol jyly Fransýa Olland pen Nıkolıa Sarkozı tıisinshe 28,6 jáne 27,1 paıyz qoldaý ıelenip, ekinshi týrǵa ótken edi. Aqyrynda úshjolaqty eldiń tizginin Olland myrza ustaǵan. Kelesi 2017 jylǵy prezıdenttik saılaýda da Marın Le Pen básekege túsken. Bul joly da joly bolǵan joq. Áıtse de, onyń ekinshi týrǵa ótkenin aıta ketken jón. Birinshi týrda Marın hanymdy 7,6 mıllıon turǵyn qoldap daýys berdi. Bul – jalpy elektorattyń 21,3 paıyzy. Ol tek Emmanýel Makronǵa ǵana (24 paıyz) ese jiberdi. Ekinshi týrda qalǵan úmitkerlerdiń bári Le Penge qarsy ekenin aıtyp, qoldaýshylaryn Makronǵa daýys berýge shaqyrǵan. Saldarynan «Ulttyq alań» jetekshisi 34 paıyz daýysty qanaǵat tutty. Byltyr da basty báseke Le Pen men E.Makron arasynda ótetini kúni buryn belgili bolǵan. Birinshi týrda Marın hanym 23,15 paıyz daýys jınady, al Emmanýel myrzany qoldaǵandar sany 27,85 paıyzdy qurady. Ekinshi týr shıelenisti jaǵdaıda ótti. Qazirgi prezıdentti elektorattyń nebári 58,55 paıyzy qoldady. Al Le Penge 41,45 paıyz daýys buıyrdy. Iаǵnı 13 mıllıonnan astam adam Marın hanymdy tańdaǵan. Qysqasy, onyń tanymaldyǵy artpasa, kemigen joq.
Jalpy, Fransııa – Batys elderiniń arasynda eń alǵash bolyp, 1992 jyly 25 qańtarda Qazaqstannyń egemendigin moıyndaǵan memleket. 1992 jyldyń qyrkúıeginde Qazaqstan men Fransııa ekijaqty dıplomatııalyq qarym-qatynastyń ornaýy jaıynda hattamaǵa qol qoıyldy. О́z kezeginde Qazaqstan 2008 jyldyń maýsymynda Fransııamen strategııalyq seriktestik ornatty. Búgingi tańda Qazaqstanda fransýz kapıtalynyń qatysýymen 170-ten astam kompanııa jumys isteıdi. Atap aıtqanda «Total», «Orano», «Air Liquide», «Lactalis», «Danone», «Vicat», «Airbus», «Thales», «Alstom» sekildi iri kompanııalar bar. Búginde úshjolaqty elden quıylǵan ınvestısııa kólemi 17 mıllıard dollardan asqan. Osylaısha, Fransııa Uly daladaǵy eń iri bes ınvestordyń birine aınaldy.