Bıyl qazaq fýtbolynyń qurylǵanyna 110 jyl toldy. Osy ýaqyt aralyǵynda el fýtbolynda aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jarqyn jeńister, qýanyshty sátter múldem bolǵan joq deı almasaq kerek. Ulttyq qurama ókilderi jyl saıyn bolmasa da, keı kezderi jankúıerlerin kútpegen jeńisterimen qýantyp júr. Klýbtyq deńgeıdegi jarystarda da dál solaı. Qaıbir jyldary «Astana» klýby Chempıondar lıgasy men Eýropa lıgasynyń toptyq kezeńinde óner kórsetkende, qýanbaǵan qazaq jankúıeri qalmaǵan shyǵar.
О́tken jeksenbi kúni otandyq fýtbol jankúıerleri el tarıhynda jıi qaıtalana bermeıtin taǵy bir sensasııalyq jeńistiń kýási boldy. Eýro-2024 týrnıriniń irikteý kezeńi aıasyndaǵy ekinshi týr oıynyn «Astana Arenada» ótkizgen Qazaqstannyń ulttyq quramasy 1992 jylǵy Eýropa chempıony, kári qurlyqtyń eki dúrkin qola júldegeri (1984, 2020) dańqty Danııa quramasyn 3:2 esebimen tize búktirip, álem fýtbolyndaǵy eń iri sensasııanyń birin jasady.
Bir qyzyǵy, Qazaqstan fýtbolshylary tarıhı jeńisteriniń kóbine naýryz aıynda qol jetkizip júr. Máselen, osydan 16 jyl buryn, ıaǵnı 2007 jyldyń 24 naýryzynda Eýro-2008 týrnıri aıasynda Nıderland ókili Arno Paıpers jattyqtyrǵan Qazaqstan ulttyq quramasy Almatyda Serbııa fýtbolshylarynan 2:1 esebimen basym túsken bolsa, 2018 jyldyń 24 naýryzynda syrt alańda Majarstan quramasyn dál keshegideı eseppen súrindirgen edi – 3:2. Bul match joldastyq kezdesý aıasynda ótkenin aıta keteıik.
Al 2019 jyldyń 21 naýryzynda Eýro-2020 irikteý kezeńinde Shotlandııa quramasyn 3:0 esebimen qapy qaldyryp, qazaqtyń jańa jylyn jarqyn jeńispen bastaǵan edi. Árıne, kúni keshege deıin qazaq fýtbolyndaǵy eń aıtýly jeńis retinde 2007 jylǵy Serbııamen ótken oıyn aıtylatyn. О́ıtkeni Qazaqstan quramasy basym túsken ózge elderdiń ataq-dańqy Serbııadan joǵary emes edi. 2007 jylǵy FIFA reıtıngine kóz júgirter bolsaq, sol kezde Serbııa quramasy álemdik reıtıngte 28-orynda turǵan eken. Endi qazaq fýtbolyndaǵy tarıhı jeńister aıtylǵanda, birinshi Danııa quramasy turatyny sózsiz. О́ıtkeni Danııanyń ataq-dárejesi de, deńgeıi de Serbııa, Shotlandııadan áldeqaıda joǵary. «Dat dınamıti» dál qazirgi tańda FIFA reıtınginde 12-orynǵa jaıǵasqan.
Jalpy, qazaqy uǵymda naýryz aıy – jańarý men jańǵyrýdyń, bereke men birliktiń bastaýy dep jatady ǵoı. Qazaq fýtbolynda da naýryz aıy tarıhı jeńisterdiń, jańa belesterdiń bastaýy retinde el jadynda saqtalmaq.
Jankúıerlerdiń esinde bolsa, Qazaqstan men Danııa quramalary búginge deıin jasyl alańda tórt márte kezdesip, sonyń tórteýinde de eýropalyqtar jeńiske jetken. 1992 jylǵy Eýropa chempıondary Qazaqstan quramasyn jaı jeńip qana qomaı, úsh ret iri eseppen tize búktirgen. Bir márte Almatyda ótken oıynda 2:1 esebi tirkelse, onyń aldyndaǵy oıyndarda skandınavııalyqtar 3:0, 4:1 jáne 3:1 nátıjesimen basym túsken bolatyn.
Taǵy bir aıta keterligi, eki eldiń fýtbolshylary alǵash ret 2005 jyldyń 26 naýryzynda kezdesip, danııalyqtar 3:0 esebimen jeńiske jetken-di. Arada tup-týra 18 jyl ótkende Qazaqstan quramasy Astanada Danııa quramasyn 3:2 esebimen tize búktirdi.
Endi qazaq jankúıerleriniń mereıin asyryp, danııalyqtardyń kóńilin kúpti etken sol tarıhı matchqa az-kem toqtalyp ótsek. Mogamed Adıev shákirtteri alǵashqy týrda Slovenııa quramasyna jol bergennen keıin Danııamen bolatyn oıynda Qazaqstan quramasynan eshkim jeńis kútken joq. Tipti aýzy dýaly degen fýtbol mamandarynyń ózi bul oıynda Qazaqstan quramasy úsh upaıdan úmittenbeı-aq qoısa da bolady degen sarynda pikir aıtqan bolatyn. Biraq «úmitsiz – shaıtan» demekshi, Qazaqstan quramasynyń fýtbolshylary men bapkerleriniń jeńiske degen úmit jibi sońǵy sátke deıin úzilgen joq.
Jerebeden keıin «H» tobynyń sózsiz favorıti dep sanalǵan Danııa alǵashqy oıynda Fınlıandııany 3:1 esebimen jeńgen soń, Qazaqstanǵa bul quramany da «qalpaqpen uryp alamyz» degen oımen kelgeni anyq. «Astana Arenadaǵy» matchtyń alǵashqy mınýttarynda danııalyqtardyń alańdaǵy qımyly, dopty ustaýy ózderiniń jeńisine degen senimdiligin anyq baıqatty. Nátıjesinde, birinshi taımda qonaqtar eki gol soǵyp, esepte aıqyn basymdyqpen alǵa shyǵyp aldy. Eki goldy da Fınlıandııa qaqpasyna het-trık jasaǵan Rasmýs Hoılýnd soqty.
Ekinshi taım dál Qazaqstan – Slovenııa matchynyń ssenarııimen bastaldy. Qonaqtar Qazaqstan quramasy sekildi ekinshi taımdy óte sylbyr bastasa, jerlesterimiz Slovenııa fýtbolshylaryna uqsap belsendi boldy. Árıne, bizdiń jigitterge ekinshi taım bastala sala gol soǵý baqyty buıyrǵan joq. Degenmen 73-mınýtta Baqtıer Zaınýtdınovtiń penaltıden soqqan goly fýtbolshylardyń keýdesindegi úmit otyn jaǵyp berdi. Al 86-mınýtta Ashat Taǵybergen alystan qaqyrata teýip, Kasper Shmeıheldiń qaqpasynan sańylaý tapqan soń, bizdiń jigitterde jeńiske degen jiger, senim paıda boldy. Sol senimmen alǵa qaraı umtylǵan Qazaqstan quramasynyń fýtbolshylary 89-mınýtta taǵy bir gol salyp, op-ońaı úsh upaıdy oljalaımyz dep kelgen qarsylastarynyń jigerin qum qyldy. Iаn Vorogovskııdiń áýelete bergen pasynan keıin Abat Aıymbetov baspen gol soǵyp, Qazaqstan quramasyna tarıhı jeńis syılady. Qorytyndy esep – 3:2.
Qazaqstan quramasy bul jeńisinen keıin «H» tobynda úsh upaımen úshinshi orynǵa kóterilip aldy. Eki oıynda alty upaı jınaǵan Slovenııa kósh bastasa, Qazaqstanmen birdeı upaıy bar Danııa tek dop aıyrmasy boıynsha ekinshi orynda tur. Sondaı-aq eki oıynda úsh upaıǵa qol jetkizgen Fınlıandııa men Soltústik Irlandııa quramalary tórtinshi jáne besinshi oryndarǵa jaıǵasqan. Al soqyr upaıy da joq San-Marıno sońǵy orynda keledi. Qazaqstan quramasy kelesi týr oıynyn syrt alańda dál osy San-Marınomen ótkizedi. Match 16 maýsymǵa josparlanǵan.