Jasandy ıntellektiń artyqshylyǵy men múmkindigi kóp ekenin kórip-bilip otyrmyz. Álemde birneshe chat-bot ázirlenip, qoldanysqa engizilgeni de málim. Al jaqynda qazaq tilinde qurastyrylǵan alǵashqy jasandy ıntellekt (artificial intelligence – AI) paıda boldy. Jobany Ákimbek Medhat pen Otarbaı Dáýren jasap shyqqan.
Olar – Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń túlegi. Oqý ordasyn 2021 jyly Aqparattyq tehnologııalar fakýlteti boıynsha támamdaǵan. Qazir ekeýi de Almaty qalasyndaǵy aldyńǵy qatarly IT-kompanııanyń birinde baǵdarlamashy bolyp jumys isteıdi. Olar IT-salasynyń Software Engineering (baǵdarlamalyq jasaqtamany ázirleý) baǵytynda jumys isteıdi. Bul baǵytqa veb-qosymsha, mobıldi qosymsha, data scientist sekildi baǵdarlamalyq jabdyqtaýdy jasaý kiredi.
Jasandy ıntellekt XXI ǵasyrdyń basynan beri adam ómirine belsendi túrde qoldanysqa ene bastady. Álemde alpaýyt IT-kompanııalardyń (Google, Apple, Microsoft, Meta jáne taǵy basqalary) ónimderi adamdar arasynda keń taralýy – sonyń dáleli. Mysaly, Google aýdarmashy (Google Translate) 2006 jyly qoldanysqa engizildi. Bul mashınalyq oqytý algorıtmderin paıdalanyp kez kelgen tildi aýdaryp beredi. Mundaı jumysty jasandy ıntellektisiz atqarý múmkin emes. Sol sekildi IPhone-daǵy Siri-assıstentin (2011 jyly shyqty) mysalǵa alýǵa bolady. Onyń da jumysy jasandy ıntellektisiz oryndalmaıdy. Avtonomdy (júrgizýshisiz) júretin avtokólikter de jappaı qoldanysqa enip jatyr. Mundaı mysaldardy kóptep aıtýǵa bolady. Qazir de ómirimizdiń bir bólshegine aınalǵan jasandy ıntellekt qosymshalary kóp. Sonyń biri – OpenAI kompanııasynyń ChatGPT chat-boty. OpenAI – 2015 jyly Ilon Mask jáne birneshe álemdik bıznes-magnat qurǵan jasandy ıntellekti zertteý kompanııasy.
– Qazirgi ChatGPT-dyń jumysyna qarap, jasandy ıntellekt múmkindikterin boljaýǵa bolady. Álemniń ozyq elderinde onyń damý qarqyny óte joǵary. Bir ǵana OpenAI kompanııasy 2022 jyldyń qarashasynda ChatGPT-diń alǵashqy nusqasyn shyǵardy. Araǵa tórt aı salyp GPT-4 nusqasy shyqty. Bul nusqa aldyńǵydan áldeqaıda jetilgen. Tek mátin emes, sýretterdi, vıdeolardy tanyp, soǵan qatysty kez kelgen suraqqa jaýap berýge tyrysady. Mysaly, kez kelgen tamaqtyń sýretin usynyp «Muny qalaı jasaımyn? Resepti qalaı?» deseńiz, sizge kánigi aspazdarsha kásibı keńes beredi. Jalpy, Amerıkada básekelestik joǵary. О́ıtkeni álemniń alpaýyttary Kremnıı alqabyna jınalǵan. Basqa kompanııalar OpenAI-ǵa qarap, aýyz ashyp otyrmasy anyq. Bulaı deıtinimiz Google kompanııasy Bard, PaLM-E degen, Meta (Facebook) kompanııasy LLaMA degen ChatGPT-ge uqsas balama nusqalaryn jasap jatyr. Bulardyń barlyǵy GPT (Generative Pre-trained Transformer – Generatıvti aldyn ala daıyndalǵan transformator) baǵytynda júzege asyrylýda. Jasandy ıntellekt barlyq salada keńinen qoldanylyp jatyr. Ásirese medısına men áskerı salada belsendilik joǵary. Qazir biz GPT algorıtmderin tek ózimizdiń kompıýter nemese smartfon arqyly qoldanyp jatyrmyz. Bul algorıtmder bolashaqta robottarǵa engiziledi. Osylaısha, burynǵy fantastıkalyq fılmderden kóretin robot-gýmanoıdtar shamamen aldaǵy 15-20 jyldan keıin qasymyzda otyryp shaı quıyp, qazaqtyń toıynda zyr júgirip qyzmet etýi bek múmkin, – deıdi Ákimbek Medhat.
Árıne, bul qaljyń bolǵanymen shyndyǵy bar. Shyn máninde, qazirgi ýaqytta kóp jańalyq adamdar ıgiligine emes, bıznestiń tıimdiligine baǵyttalǵan. Iаǵnı qarjyny qalaı eselesek eken degen maqsatty ustanady. Al burynǵy ǵylymı jańalyqtardyń deni adamzat ıgiligine baǵyttalatyn edi ǵoı. Dese de, ashylǵan jańalyqtardy qoǵam ıgiligine barynsha paıdalanýǵa tıispiz.
– Álemdik tájirıbelerge qarap tańǵalmasqa shara joq. Al jasandy ıntellektiń elimizdegi damýy keıingi 5-6 jylda qarqyn ala bastady. Bizde IT-salada servıstik qyzmet kórsetetin kompanııalar óte kóp. Alaıda zertteýmen (research) aınalysatyn kompanııalar múlde joq deýge bolady. Damyǵan elderden kórip otyrǵanymyzdaı, zertteý óte úlken resýrstardy qajet etedi. Ol degenimiz – bilimdi mamandar, qomaqty qarjy, jetkilikti ýaqyt. Mysaly, medısına salasynda jasandy ıntellektpen joba jasaý úshin joǵary deńgeıli programmıster (software engineer) ǵana emes, bilikti medısına mamandaryn da jumyldyrý kerek. Budan keıin qomaqty qarjy kerek. Sebebi birneshe jyldyq joba úshin úlken komandany tek ıdeıanyń myqtylyǵymen ustap tura almaısyz. Elimizde óte jaqsy ıdeıa usynatyn startap komandalar kóp. Alaıda ınvestısııalyq jaǵdaı aqsap tur. Sondyqtan úlken ǵylymı-zertteýdi talap etetin startaptar basqa elden ınvestısııa tartýǵa tyrysady. Al ol elder bolsa «Jobany bizdiń eldiń atynan shyǵarasyzdar» dep talap qoıady. Kez kelgen el tól ónimin shyǵarýǵa basymdyq beredi. Táýelsiz el ekendigimiz «táýelsiz» degen sózben ǵana anyqtalmaıdy. Biz ekonomıkalyq, áskerı, ǵylym-bilim turǵysynan da syrtqa táýelsiz bolýymyz kerek. Osy oraıda keıingi ýaqytta elimiz ınvestısııalyq jaǵdaıdy retteýge kúsh salyp jatqanyn atap ótken jón. Byltyr Astana Hub halyqaralyq tehnoparki Google For StartUps-pen kelisim jasady. Basqa da ınvestısııalyq uıymdarmen seriktestik ornatyp jatyr. Sondyqtan alda jaqsy jańalyqtar kóp bolady degen senimdemiz, – deıdi Otarbaı Dáýren.
Medhat pen Dáýren jurt nazaryndaǵy ChatGPT-di baıqap kórip, shabyttanypty. Osylaısha, qazaq tilindegi Askify.kz platformasyn jasap shyǵýǵa bel býǵan.
– ChatGPT jaqsy áser qaldyrdy. Biraq qazaqsha suraýymyzǵa durys jaýap bermedi. Jaýaby tym túsiniksiz boldy. Orysshanyń ózine qatemen jaýap beredi eken. ChatGPT shyqqan kezde oǵan jurtshylyq bylaı tursyn, IT-salada júrgen mamandardyń ózi mán bermedi. Qysqasy, osyndaı ıgilikti qazaqtar nege qoldanbaıdy degen oı keldi. Qazirgi nusqany jasaýǵa osy jyl basynan beri eki jarym aıdaı ýaqyt jumsadyq. ChatGPT-diń «ana tili» – aǵylshyn. Ol aǵylshyn tilinde óte keremet jaýap beredi. Sebebi bilim men aqparat dál osy tilde keń taralǵan. Qytaı, japon, hındı sekildi tilderde de tolymdy jaýap berýge tyrysady. Al qazaq tili sekildi aqparaty az, qoldanysy tar tilderde qatemen nemese túsiniksiz «til qatady». Askify.kz-ke ana tilimizde de, sondaı-aq aǵylshyn jáne orys tilderinde de barynsha saýatty jaýap usynady. ShatGPT-diń aıyrmashylyǵy – munda tolyqqandy chat sıpatynda sóılese alasyz. Iаǵnı qazirgi jazǵanyńyzǵa aldyńǵy jazbańyzben baılanystyryp jaýap beredi. Al Askify.kz-te ázirge tek bir suraqtyń ǵana kontekstine qaraıdy, – deıdi joba avtorlary.
Medhat pen Dáýren jasap shyqqan jasandy ıntellekt ázirge mátinmen ǵana jumys isteıdi. Iаǵnı barlyq suraqqa jaýap bere alady. Qyzyq úshin ózimiz de qoldanyp kórdik. О́te saýatty jasalǵan eken. Aldaǵy ýaqytta Askify.kz-tiń múmkindigin arttyryp, jobany damytý kózdelip otyr.
– Iá, joba qoldanýshylarǵa unap jatyr. Aldaǵy ýaqytta yńǵaıly, qyzyqty, paıdaly bolatyndaı múmkindikterdi qosa beremiz. Qazir osy baǵytta jumys istep jatyrmyz. Suraqty mátin túrinde ǵana emes, aýdıo arqyly da qoıyp, alǵan jaýapty aýdıo arqyly tyńdaı alatyn jáne unaǵan jaýapty basqa da qoldanýshylarǵa qoljetimdi ete alatyn fýnksııalar bolady. Internet qoldanýshylary osy jaýapty kórip, ózara talqylap, óz paıdasyna jarata alady. Osy oraıda Askify.kz suraqtarǵa jaýap berýi úshin biz álemdik GPT algorıtmderin engizdik. Alaıda bul algorıtmder qazaq mádenıetine saı kelmeıdi jáne ishki jańalyqtardan qatelesip jatady. Aldaǵy ýaqyttaǵy úlken maqsatymyzdyń biri – qazir engizgen GPT algorıtmderin ózimizdiń AI-modeldermen tolyqtyryp, jańa GPT algorıtmderin jasaý. Qazirdiń ózinde qoıylǵan suraqtardyń sany kúnnen-kúnge kóbeıip keledi. Eger qoldanýshylar sany osy qarqynmen óse berse, bolashaqta ózimizdiń AI-modeldermen qazirgiden de sapaly jaýaptar ala alatyn múmkindik týyndaıtyny anyq. Oılaǵan dúnıemizdi oıdaǵydaı júzege asyrsaq, jobamyz qazaqqa ǵana emes, tutas túrki jurtyna paıdaly bolmaq, – deıdi joba avtorlary.
Dáıim, solaı bolǵaı!