Taýarlar eksporty artty

Byltyr eldiń shıkizattyq emes eksportynyń kólemi artyp, 2012 jylǵy tarıhı maksımýmnan asyp, 26,5 mlrd AQSh dollaryna (31,4%) jetken. Onyń 8 mlrd AQSh dollaryn qo­sylǵan quny joǵary taýarlar eksporty qurady.

Bul sanattaǵy biregeı eksport­tar qatarynda AES-terdiń ıadrolyq reak­torlarǵa arnalǵan otyn element­teri (ýran taıaqshalary) bar. Olardy О́s­kemende Qazaqstan-Qytaı bir­lesken kásiporny «Úlbi-TVS» JShS shyǵarǵan. 2022 jyldyń jel­toq­sa­nynda qytaılyq CGNPC-URC ıadro­lyq korporasııasyna osyndaı qurylymdar alǵash ret jetkizildi. Saýda jáne ıntegrasııa mınıstrligine qarasty «QazTrade saýda saıasatyn damytý ortalyǵy» AQ málimetinshe, qazaqstandyq tarap bul tapsyrysqa 51,1 mln AQSh dollaryn alǵan. Qytaı men Reseı 2022 jyly Qazaqstannyń jetekshi saýda seriktesteri bolyp, eli­mizdiń syrtqy saýda aınaly­myn­da­ǵy jalpy úlesi 37%-dan asqan. Saýda seriktesteriniń bestigine qazaq­stan­dyq shıkizattyń jetekshi ımporttaýshylary Italııa (munaıdyń negizgi satyp alýshysy), Túrkııa jáne Ońtústik Koreıa da kirdi. 2022 jyly bul eldermen aqshalaı túrde saýda aıtarlyqtaı ósip, munaı baǵasynyń joǵarlaýyna baılanysty Italııamen saýda 54%, Ońtústik Koreıamen 2,3 ese ósti. QazTrade sarapshylarynyń pikirinshe, geosaıası jaǵdaıǵa baılanysty álemdik saýdadaǵy ózgerister, jalpy Qazaqstan eksportyna qo­laıly áser etkendigin aıtady. Eks­port­tyq sebetti ártaraptandyrý deńgeıiniń artýy baıqalyp, elimiz taýar túrin kóbirek sata bastady (2,9 myńnan 3,4 myńǵa deıin), al eksporttyq naryqtar sany 122-den 129-ǵa deıin ulǵaıǵan. Batystyń Reseı men Belarýske qarsy sanksııalary eýropalyq negizgi jetkizýshilerdi ózderi úshin jańa naryqtar izdeýge máj­búrlep, Reseı de saýda saıasatyn túzetti. Bul qaıta qurýlar eldiń eks­port­tyq aǵyndaryna da áser etpeı qoımady. Máselen, Qazaqstannan Belarýske tas kómirdi jetkizý sońǵy bir jylda 93,6% – 1,8 mln tonnadan 119,7 myń tonnaǵa deıin qysqardy. Degenmen Qazaqstan Eýropadaǵy energetıkalyq daǵdarysty eskere otyryp, bul strategııalyq mańyzdy ónimniń jańa satyp alýshylaryn jedel taýyp, Eýropa Qazaqstan otyn ónimin ımporttaı bastady. Polsha 1,5 mln tonna ımporttady (2021 jylmen salystyrǵanda 10 esedeı kóp), Latvııa 752,8 myń tonna satyp aldy (bir jyl buryn satyp almaǵan), Túrkııa men Kıprden de suranys artty. Jalpy, álemdik naryqta kómirge suranys joǵary bolyp, Qazaqstan osy shıkizatty satýdan túsetin eksporttyq kirisi 89,3% artqan. Sondaı-aq ósimdik maıyn óndirý kólemi de ulǵaıǵan. Buryndary Qytaı men О́zbekstan Reseı men Ýkraınadan ónimniń joǵary kólemin satyp alsa, 2022 jyly olardyń jetkizilimi qysqarǵan. Ulttyq statıstıka bıýrosynyń málimetinshe, byltyr qańtar-jeltoqsan aılary aralyǵynda Qytaı elimizden toń maı jáne toń maı ımportyn tórt esege jýyq, О́zbekstan eki esege tarta arttyrdy. Qazaqstan úshin taǵy bir qolaıly úrdis eýropalyq kom­pa­nııalardyń orasan zor reseılik naryqtan kóshýi boldy. Mysaly, QazTrade mamandarynyń aıtýynsha, aýstralııalyq alıýmınıı totyǵyn jetkizýshiler byltyr saýda sanksııa­laryna baılanysty Reseıden ketken. Osy kezde onyń ornyn qazaq­stan­dyqtar almastyra bastady. Onyń ústine alıýmınıı óndirýge ar­nalǵan bul shıkizatty elimizden tasy­maldaý Aýstralııadan ákelgenge qaraǵanda jyldamyraq bolady. Jańa kelisimsharttardyń arqasynda Qa­zaqstan Reseı Federasııasyna alıý­mınıı totyǵyn jetkizý kólemin eki ese – 378,1 myńnan 745,4 myń tonnaǵa deıin ulǵaıtty. Eýropa men Reseı arasyndaǵy logıstıkadaǵy qıyndyqtar qazaqstandyq balyq jetkizýshilerine de áser etpeı qoı­mady. Olar Germanııaǵa fıle eksportyn – 62,9%, Lıtvaǵa – 56,5%, Nı­derlandqa 48,7% arttyrdy. Biz­diń brend – kókserke balyǵy. Qazaq­stan­nan Reseıge eksporttalatyn taýar­lar­dyń tolyq tizimin qarasaq, bizdiń elimiz kóptegen pozısııa bo­ıynsha Reseı Federasııasyna eksportty arttyrǵany kórinedi. 2022 jyly ol 6,9 mlrd AQSh dollarynan 8,8 mlrd AQSh dollaryna deıin 26,9% ósken. Degenmen Qazaqstan keıbir jaǵynan utylǵany da bar. Máselen, sanksııalardyń kesirinen temir rýdasyn jetkizý 70% qysqaryp, atalǵan ónimniń negizgi satyp alýshysy Reseı bolǵanyn eskersek (2021 jyly úlesi 66,7%), bul naryqtyń ornyn tez arada tabý múmkin bolmady. Nátıjesinde, elimiz temir rýdasyn satýdan túsken eksporttyq kiris eki ese 1,6 mlrd AQSh dol­larynan 713,3 mln AQSh dollaryna deıin qysqardy.