Kerekýdegi Ertis mýzeıinde Qanysh Sátbaevtan qalǵan baǵa jetpes mura – jer betindegi paıdaly qazbalardyń úlgilerinen turatyn baı kolleksııa bar. 2019 jyly mýzeı ashylǵan ýaqytta Toraıǵyrov ýnıversıteti akademıktiń bul geologııalyq kolleksııasyn syıǵa tartqan.
Munda elimizdiń túkpir-túkpirinen qazyp alynǵan túrli metaldar men paıdaly qazbalardyń, mıneraldardyń, hımııalyq elementterdiń úlgileri bar. Kolleksııadaǵy túrli ken jynystarynyń sany shamamen 100-ge jýyqtaıdy. Jergilikti geolog ǵalymdardyń aıtýynsha, taýtulǵanyń ólsheýsiz eńbeginiń jemisin baıqatatyn bul ken úlgileriniń jıyntyǵy shynynda óńirimiz úshin baǵa jetpes baılyq. Kezinde akademıktiń qyzy Meıiz Sátbaeva ákesiniń jolyn qýyp, ómirin geologııa ǵylymyna arnaǵany málim. Meıiz Qanyshqyzy geologııa-mıneralogııa ǵylymdarynyń doktory atandy. Qazaqstandaǵy ken túzýshi mıneraldardyń hımııalyq tabıǵaty men mys kenishteriniń erekshelikterin zertteýmen shuǵyldanyp, ákesiniń Jezqazǵan ken ornyn ashý jónindegi ǵylymı-zertteý jumysyn jalǵastyrǵan. Quramy renııge baı ken túzýshi mıneraldardyń qurylymdyq-morfologııalyq erekshelikteri týraly doktorlyq dıssertasııa qorǵady. Jazǵan ǵylymı eńbekteri mys-qumtas ken oryndaryn zertteýge septigin tıgizgen. Bul kolleksııany odan ári baıytýǵa Meıiz Qanyshqyzynyń da eńbegi zor. Keıin ony ákesiniń týǵan jeri – Ertis – Baıan óńirine tartý etken eken.
– Meıiz Qanyshuly geologııalyq ekspedısııalar nátıjesinde tapqan ken jynystaryn árdaıym jınap júrgen. Sóıtip olardy ákesiniń jeke kolleksııasyna qosqan. Endi mine jaratylystaný baǵytyndaǵy bizdiń mýzeıimizde eń qundy jádigerlerdiń qatarynan oryn alyp otyr. Mýzeı ishindegi tutas bir bólim Q.Sátbaevtyń kolleksııasyna arnaıy bólindi. Kelýshiler ár metall men mıneral úlgilerin syrttaı qyzyqtap, olar jaıly gıdterimizden surap bile alady, – deıdi «Ertis» mýzeıiniń basshysy Gúljaınat Álıeva.
Kolleksııa qatarynda metamorfty taý jynystary bar. Olar magmalyq jáne shógindi jynystarǵa joǵary temperatýra men qysym áser etkende túziledi. Qazaqstanda sýlfattar – kúkirt qyshqylynyń tuzdary da keń taraǵan. Bul kádimgi gıps alynatyn element. Teńiz sýynan tundyrý jolymen túziletin gıps qurylys pen medısınada materıal, al aýyl sharýashylyǵynda tyńaıtqysh retinde qoldanylatyny málim. Paıdaly qazbalar qatarynda fosfattar, malahıtter, mýskovıt, nefelın, kalsıt, temirli gneıs, mármár, galıt, dolomıt, flıýorıt, hrızakola bar. Kolleksııadan tasqa aınalǵan aǵash úlgisin de baıqadyq. Taqtatastardyń (slanes), gneısterdiń, kvarsıtterdiń, ózge de mıneraldardyń túr-túri geologııa ǵylymynyń asa qyzyqty sala ekenin ańǵartqandaı.
PAVLODAR