Respýblıka óńirlerinde ınternettiń qoljetimsizdiginen orta bilimdegi oqý úderisin tolyqtaı sıfrlandyrý múmkin bolmaı otyr. Aqparattyq tehnologııalardyń jetispeýshiligi qala men aýyl balalarynyń bilim sapasyna da keri áserin tıgizý ústinde.
Úkimet tarapynan oqý úderisin sıfrlandyrýǵa baılanysty aýqymdy jumys júrgizilip jatqanyna qaramastan, atalǵan máselege qatysty shaǵym kóp. Osy máseleni Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Úkimet otyrysynda tıisti vedomstvolar basshylarymen birge talqylap, ınnovasııalyq ádisterdi shalǵaı aýyldardyń ózinde qoldaný múmkindikterine shekteý joq ekenin aıtqan bolatyn.
Úkimet basshysy atap ótkendeı, qala men aýyl oqýshylarynyń arasyndaǵy bilim sapasynyń alshaqtyǵyn qysqartý maqsatynda eń aldymen, aýyldyq mektepterdi ınteraktıvti taqtamen jáne kompıýtermen jabdyqtaý qajet. Elektrondy oqýlyqtar kez kelgen kompıýterde nemese mobıldik gadjette qoljetimdi bolýǵa tıis. Mýltımedıalyq komponentter men tapsyrmalar kórinis taýyp, oqý úderisi ınteraktıvti, zamanaýı bilim berý tehnologııalaryna negizdelýi kerek.
Alaıda Úkimet basshysy aıtyp otyrǵan zamanaýı múmkindikter ınternettiń sapasyzdyǵynan kóptegen aımaqtaǵy mektep úshin qoljetimsiz. Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstri Baǵdat Mýsınniń aıtýynsha, qazirgi kezde aýyl mektepteri ınternet ınfrqurylymymen tolyqtaı jabdyqtalǵan. Dese de aýyldardaǵy bilim úderisin sıfrlandyrý áli tómen deńgeıde qalyp otyr. Onyń sebepterin mektepshilik ınternet júıesiniń taralymymen baılanystyrǵan B.Mýsın jyldamdyqtyń jetkiliksizdigine qatysty problemalardy da atady. Mınıstrdiń aıtýynsha, mektepterde ınternetti qamtamasyz etýge qarjylyq jaǵynan ákimdikter jaýapty. Sondaı-aq tehnıkalyq sharttardyń bolmaýyn da qaperge alý shart. Búginde mektepterdi joǵary jyldamdyqty ınternetke qosýǵa tehnıkalyq múmkindik bar. Alaıda ony tolyqqandy paıdalanýǵa mektep dırektorlarynyń qarjy únemdeýi emes, ákimdikter men máslıhattar mektepterdi qajetti tarıftik josparǵa qosýǵa mán bermeıtindigi sebep bolyp otyr. Al qarajattyń jetispeýshiliginen joǵary jyldamdyqty ınternetti qamtamasyz etý múmkin emes.
Úkimet basshysy osy olqylyqtardyń ornyn toltyrý úshin Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi mınıstrligi óńir ákimdikterimen birlesip, mektepterdegi ınternet jyldamdyǵyn arttyrý, mektepterdi talshyqty-optıkalyq, jergilikti jáne symsyz jelilermen qamtamasyz etýge tapsyrma berdi. Qazirgi kezde iri qalalardyń ózinde ınternet-sıgnaldyń sapasy syn kótermeıdi. Al óńir ákimderi oqý oryndarynyń qaýipsizdigi men bilim berý salasyn sıfrlandyrý máselelerin jeke baqylaýda ustaýy qajet.
Oqý-aǵartý mınıstrliginiń derekterine súıensek, búgingi tańda respýblıka boıynsha 7 myńdaı mektep Kundelik, BilimLand, EDU jáne taǵy da basqa bilim berý platformalaryn qoldanady. Buǵan qosa mektepterdiń mobıldi qosymshalary, analıtıkalyq taqtalar, ashana máziri jáne basqa da qosymsha qyzmetteri bar. Qazirgi kezde oqýlyqtardyń 80 paıyzǵa jýyǵy sıfrlyq formatqa aýystyrylyp, memlekettik saraptamadan ótken. Keler jyly pánderdi sıfrlyq oqýlyqtarmen júz paıyzǵa deıin qamtý josparlanyp otyr. Tıisti mınıstrliktiń málimetinshe, qosymsha oqý materıaldary retinde mýltımedıalyq kontenti bar sıfrlyq bilim berý resýrstary qoldanysta ári pánder boıynsha 50 myńnan astam resýrs jumys isteıdi. Jyl basynan beri sıfrlyq bilim berý resýrstaryna 6,7 myń mektep qosylyp, onyń qyzmetin kún saıyn 3 mln oqýshy men muǵalim paıdalanady.
Sıfrlyq damý, ınnovasııalar jáne aeroǵarysh ónerkásibi derekteri boıynsha búginde 7 098 memlekettik mekteptiń (5 137-si – aýyldyq, 1 961-si – qalalyq) 7 078-i (5 122 aýyldyq jáne 1 956 qalalyq mektep) ınternet jelisine talshyqty-optıkalyq baılanys jelileri, jerseriktik tehnologııalar, radıo-relelik jeli, sondaı-aq ADSL tehnologııasy sııaqty ártúrli tehnologııalarmen qosylǵan. Internet jyldamdyǵy 664 mektepte (509 aýyldyq jáne 155 qalalyq) Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵynyń usynymdaryna sáıkes keledi. 6 414 mektepte (7 078-den 90,61 paıyzy) ınternet jyldamdyǵyn osy odaqtyń talaptaryna jetkizý qajet. Halyqaralyq elektr baılanysy odaǵy bir mektepke keminde sekýndyna 20 Megabıt jyldamdyqty usynady. Al oqýshylar sany 400-den asatyn mektepter úshin qosymsha árbir 20 oqýshyǵa keminde sekýndyna 1 Megabıt jyldamdyq qajet. Qazirgi kezde 2 833 mektepte ınternetke qol jetkizý jyldamdyǵyn odaq ustanymdaryna jetkizýge tehnıkalyq múmkindik bar. Oǵan jyl saıyn shamamen 10 mlrd teńge qarastyrylýǵa tıis. Barlyq mekteptegi ınternet jelisine qoljetimdilikti qamtamasyz etý úshin tólenetin qarajat kólemi 6,5 mlrd teńgeni quraıdy.
Osy oraıda tıisti mınıstrlik jergilikti atqarýshy organdardyń ınternet jyldamdyǵyn arttyrýǵa qarajat bólýin quptap otyr. Sonymen qatar osy jyldyń sońyna deıin árbir mektep úshin jergilikti jeli topologııasyn ázirleýdi jáne aldaǵy eki jylda jergilikti jáne symsyz jeliler qurý qajet ekenin alǵa tartyp otyr. Biraq elimizdegi 6 414 mekteptiń 3 581-inde ınternet jyldamdyǵyn arttyrýǵa tehnıkalyq múmkindik joq. Sondyqtan ınternettiń qajetti jyldamdyǵyn jerseriktik tehnologııalardy qoldana otyryp qamtamasyz etýge týra keledi.
«Respýblıkalyq ǵaryshtyq baılanys ortalyǵy» aksıonerlik qoǵamynyń aldyn ala esepteýlerine sáıkes jyl saıynǵy qarjy kólemi – 418,2 mln teńge, al bir mektepke ketetin qarjy kólemi 913 149 teńgege teń. Osy oraıda jerseriktik tehnologııalardy qoldanyp, 458 mektepti ınternetpen qamtamasyz etý josparlanyp otyr. Al qalǵan 3 123 mektepke talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin tartý «Qoljetimdi ınternet» ulttyq jobasy sheńberinde júzege asady. Aýyldyq eldi mekenderge talshyqty-optıkalyq baılanys jelilerin tartý jobasy sheńberinde 2024-2027 jyldarǵa 190 mlrd teńge bólý kózdelip otyr.
Tıisti mınıstrliktiń málimetine súıensek, qazirgi kezde ákimdikterge ınternet qosý kelisimsharttaryn ortalyqtandyrý men mektep ishinde Wi-Fi jáne lokaldy jeliler ornatýǵa qosymsha qarjy qarastyrý týraly tapsyrma berilgen. Symsyz núkteler 200 qurylǵynyń bir mezette jumys isteýine jáne barlyq synyp, zerthana, mektep aýlasy, ákimshilik blokty Wi-Fi-men qamtýǵa múmkindik beredi. Osy jyldyń sońyna deıin tıptik talaptardy ázirlep, bilim mekemeleri úshin biryńǵaı baılanys ortalyǵyn qurý josparlanǵan.