Jańa Májiliske jańa mindet júkteldi

Bul mindet Memleket bas­shysy atap kórsetkendeı, qazirgi ýaqyt­ta elimizde júrgizilip jatqan saıası, qu­qyq­­tyq jáne áleýmettik-ekono­mıka­lyq reformalar arqyly iske asyrylýǵa tıis. Reformalar Memleket basshysy qalyp­tastyrǵan «Kúshti Prezıdent – yqpaldy Parlament – esep beretin Úkimet» formýlasyna negizdelgen.

Prezıdent atap ótkendeı, yqpal­dy Parlament memlekettik bıliktiń zań shyǵarýshy tarmaǵy bola otyryp, jańa Qazaqstandy ádil memleket retinde qurý jolynda asa mańyzdy fýnksııany atqarýǵa tıis jáne «bul qaǵıda bizdiń memleketimizdiń basty temirqazyǵy bolyp tabylady».

Qazirdiń ózinde júrgizilgen reforma­lardy taldaı kele, Prezıdent «Refe­rendýmdy qosqanda, bir jylǵa jýyq ýaqyttyń ishinde óte mańyzdy bes saıası naýqan ótkizildi. Onyń bári asa kúrdeli kezeńge tuspa-tus kel­di. Qanshalyqty kúrdeli bolsa da, biz elimiz úshin óte qajet joldy qysqa merzim ishinde júrip óttik. Qazaqstannyń jańa­ryp, jańǵyra bastaǵanyna jurttyń kózi jetti», dedi.

Rasynda, 2022 jyly 16 naýryzdaǵy Joldaýdan qazirgi ýaqytqa deıingi kezeńde azamattarymyzdyń Jańa Qa­zaq­­stanǵa ádil memleket retinde sen­geni anyq baıqalady. Azamattar bul kezeń-kezeńimen iske asyrylyp jatqan shyn­dyq ekenin túsindi.

Munyń dáleli – bir jaǵynan, memle­kettik ınstıtýttar men azamattyq qoǵam ınstıtýttaryn qosa alǵanda, elimizdiń barlyq derlik ómir salalaryna áser etken demokratııalandyrýdyń qaıtymsyz úderisi. Ekinshi jaǵynan, Memleket basshysy demokratııa, eń aldymen, zańnyń dıktatýrasy ekenin tereń túsinedi. Sondyqtan eldegi zańdylyq rejimin kúsheıtý jáne nyǵaıtý demokra­tııalyq qaıta qurýlarmen qatar júrip qana qoımaı, olardyń júzege asyrylýyn jáne saıasat, ekonomıka, áleýmettik salalarda tájirıbe túrinde iske asyrylýyn qamtamasyz etýi kerek.

Memleket basshysynyń atalǵan Jol­daýynda aqshalaı qara­jat pen jer ýchaskelerin qosa alǵanda, zańsyz satyp alynǵan menshikti memleketke qaıtarý boıynsha belgilegen is-sharalary sózimizge mysal bola ala­dy. Bul úderis azamattarymyzdyń bılik­­ke degen senimin jáne keıingi onjyl­dyq­tar­da aıtarlyqtaı joǵalǵan zańǵa, ádilet­tilikke degen senimin qalpyna kelti­rýge yqpal etedi.

Budan ári Memleket basshysy konstı­týsııalyq reforma saıa­sı júıe­­ni tutastaı, onyń ishinde saılaý júıe­sin demokratııalandyrý úshin jaǵdaı jasaǵanyn atap ótti. Refor­ma qoǵamdy demokratııalandyrý baǵy­tynyń myz­ǵymastyǵyn kórsetti. Parla­ment Májilisi depýtattarynyń 30 pa­ıyzy birmandatty okrýgter boıynsha saılandy. Bul óz kezeginde olardyń ımpe­ratıvti mandat alýyn bildiredi. Onyń máni – óz saılaýshylarynyń aldynda tikeleı jaýapkershiliktiń týyn­daýy, olar saılanǵan depýtatty óz saı­laýshylarynyń tapsyrmasyn, depý­tattyq mindetterin oryndamaǵan nemese tıisinshe oryndamaǵan jaǵdaıda keri qaıtaryp alý quqyǵyn aldy. 

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev VIII shaqyrylymnyń I sessııasynda Parlament depýtattaryna úndeýinde Májilis úshin de, jalpy Parlament úshin de segiz basymdyqty belgiledi. Árıne, barlyq basymdyqtyń memlekettik mańyzy zor jáne olarda belgilengen máseleler men mindetterdi sheshý aı­qyn­dalǵan jáne qazirdiń ózinde iske asyrylyp jatqan saıası, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne quqyqtyq reformalardy iske asyrýǵa baǵyttalady.

Alaıda ekonomıka jáne bıznespen qatar, odan ári qarqyndy damýǵa tıis áleýmettik salany qozǵaıtyn máseleler sheńberine nazar aýdarǵan jón. О́ıtkeni qarapaıym adam, onyń áleýmettik qor­ǵalýy, rýhanı-adamgershilik damýyna jaǵdaı jasaý men densaýlyǵy barlyq memlekettik ınstıtýttyń qyz­me­tinde basymdyqqa aınalýǵa tıis. Memleket basshysynyń pikirinshe, dál osy jerde Konstıtýsııamyzdyń 1-baby 1-bóliginde bekitilgendeı, Qazaqstan memleketiniń áleýmettik negizi jatyr. О́ıtkeni áleýmettik memlekette adam, onyń quqyqtary men bostandyqtary, onyń ál-aýqaty men áleýmettik qorǵa­lýy memlekettik jáne qoǵamdyq múdde­lerden joǵary turady.

Sondyqtan Parlament Májilisiniń jańa quramynyń zańnamalyq qyzmetin­degi basty basym baǵyttardyń bi­ri qarapaıym halyqqa, demek, qatar­­daǵy qazaqstandyqqa memleket tarapy­nan qamqorlyq tanytatyn sapaly zań­dar qabyldanýǵa tıis. Bul tur­ǵyda Memleket basshysy: «Adam ka­pıta­ly­nyń sapasyn barynsha arttyrý kerek. Bul másele meniń aıryqsha na­za­rymda ekenin bilesizder. Sebebi Qazaq­stannyń basty baılyǵy – adam», degen bolatyn.

Budan ári Memleket basshysy áleý­met­tik qorǵalmaǵan azamattardy qoldaý da negizgi mindetterdiń biri ekenin atap ótti. «Qıyndyqqa tap bolǵan jandar esh kómeksiz qalmaýy kerek. Memlekettiń ádildigi men qoǵamnyń janashyrlyǵy osyndaıda kórinedi. Ásirese ana men balany qorǵaýǵa aıryqsha kóńil bóli­nýge tıis». Shynynda da, Memleket basshysynyń tapsyrmasymen bala kútimi boıynsha járdemaqy tóleý kezeńi 1 jastan 1,5 jasqa deıin uzartyldy. Turmysy tómen otbasyndaǵy 1 jastan 6 jasqa deıingi balalarǵa beriletin áleýmettik kómek qaıta qaraldy. Jarty mıllıonnan asa kópbalaly otbasy arnaıy járdemaqy alady.

Sondaı-aq Memleket basshysy óz úndeýinde jańadan saılanǵan Par­lament Májilisi depýtattarynyń nazaryn bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne salamatty ómir saltyn nasıhattaý, sport pen mádenıetti odan ári damytý salasyndaǵy máselelerdi zańnamalyq tártippen sheshýdiń ózektiligi men qajettiligine aýdarǵanyn atap ótken jón.

Úndeýde aıtylǵan elimizdegi bilim júıesin odan ári qarqyndy damytý men jetildirýge baılanysty máseleler de erekshe nazarǵa alynýǵa tıis.

Memlekettiń basty baılyǵy men ıgiligi tabıǵı resýrstar (munaı, gaz, ýran jáne t.b.) emes ekenin alǵa tarta otyryp, el Prezıdenti «Qarym-qabileti zor, bilimdi azamattar elimizdi alǵa bas­taıdy. Sol úshin bilim berý júıesin jan-jaqty damytý qajet. Sońǵy jyldary memleket bul salaǵa ınvestısııany edáýir kóbeıtti», dep atap ótti.

Bul turǵyda Memleket basshysynyń nazarynda bilim berýdiń barlyq satysy – mektepke deıingi, mektep jáne joǵary oqý oryndary bar ekenin aıtqan jón. Sonymen qatar úndeýde «Bilim sapasyn, ásirese orta bilimniń deńgeıin arttyrý úshin batyl sheshim qabyldaý qajet. Bilim berý salasynda ustaz – eń basty tulǵa. Onyń qoǵamdaǵy abyroı-bedelin arttyra berýimiz kerek» dep «pedagog» – ustaz mártebesi kezekti ret kóterildi.

Bul jerde sapany arttyrý tek bilim berý uıymdary úshin ǵana emes, sonymen birge bıliktiń zań shyǵarýshy tarmaǵy úshin de basty basymdyq ekeni­ne nazar aýdarǵan abzal. О́ıtkeni búkil bilim júıesi osy salany retteıtin jáne ony damytýdyń normatıvtik negizderin anyqtaıtyn normatıvtik-quqyqtyq aktilerge negizdelgen.

Stýdentter men magıstranttardyń bilim sapasy negizinen mektep túlekte­riniń bilim sapasyna baılanysty ekeni aksıoma deıtindeı-aq aıǵaq. Osy faktor otandyq ǵylymnyń sapasyna tikeleı áser etedi. Ǵylym óz keze­ginde elimizde jańa tehnologııalar men ınnovasııalardy damytýǵa baǵyt­talýy kerek. Bul ekonomıkany ártaraptandyrýǵa aıtarlyqtaı áser etedi. О́ıtkeni damyǵan ekonomıka egemendigimizdiń kepili.

Parlament Májilisiniń jańadan saılan­ǵan depýtattyq korpýsyna arnalǵan Prezıdenttiń tujyrymdamaly sózin bılik­tiń zań shyǵarýshy tarmaǵy – Par­lament qyzmetinde taıaýdaǵy bes jylǵa arnalǵan kópvektorly baǵdar­lar men basymdyqtardy qamtıtyn baǵdarlamalyq qujat dep qabyldaımyz.

Janseıit TÚIMEBAEV,

Ál-Farabı atyndaǵy

QazUÝ basqarma

tóraǵasy-rektor