Zulmatty dáýir el jadynda

Atalǵan is-shara 1-30 sáýir aralyǵynda ótedi. Aksııa barysynda qýǵyn-súrgin qurbandary men olardyń urpaqtarynyń este­likterin, 1930-1950 jyldary týǵan, ata-analarynyń qasiretin eske túsire alatyn kýágerlerdiń, aǵa býynnyń estelik kýálikteri jınaqtalady.

Máselen, estelik-áńgimeler qýǵyn-súrgin qurbandarynyń ártúr­li sanattary boıynsha irik­teledi. Ol halyq kóteri­lisine qatysýshylar, Qazaq­stan­nan májbúrli bosyp ketkender, GÝLAG lagerleriniń tutqyn­dary, jer aýdarylǵandar, dinı qyz­met ókilderi jáne taǵy basqa qyzyl qýǵyndaýǵa túsken qurbandar bolýy múmkin.

Estelikter Astana qalasynda bas­padan shyǵarylatyn «Halyq jady» atty jınaqqa engiziledi. О́z esteligin neǵurlym tolyq aıta alatyn, jadynda kóptegen oqı­ǵa tizbegi qalǵan jáne qujattyq materıaldardy saqtaı alǵan aǵa býyn ókilderiniń esteligi beıne­taspaǵa túsiriledi.

«Keńestik bılik óz ústemdi­gin keń-baıtaq jerimizde ornatý úshin qazaq qoǵamynyń ǵa­syrlar boıy qalyptasqan dás­túrli saıası, áleýmettik jáne eko­nomıkalyq-sharýashylyq ish­ki baılanys­ta­­ryn joıdy. Sol úshin bolshevık­ter proletarıat dıktatýrasyn ornatý maqsatynda HH ǵasyr­dyń birinshi jartysynda stalın­dik saıası qýǵyn-súrgindi asa joǵary qatygezdikpen júr­gizdi. Kedeılerdi tonaýshy dep aıyp­taǵan shonjarlar, han tuqy­my, bıler men moldalar qyzyl­dar­dyń náýbet naızasynyń ushy­na alǵashqy bolyp ilindi. Olar­men qosa-qabat ortashalar men kedeı-kepshikter de tár­ki­leý men qýǵyndaýdyń qurban­da­ry­na jazyqsyz túrde aınalyp kete berdi. Osy náýbet­ter men qıyn­shylyqtar 1920-1950 jyldar ara­synda er-aza­mattarymyzdy, arý qyzdarymyz ben analarymyzdy, ul-qyzda­rymyzdy gúldeı soldyryp halyq sanyn jasandy túrde azaıtyp jiberdi. Al olar­dan qalǵan urpaq­tardyń mań­daıyna keńestik zamanda qara kúıe jaǵyldy. «Saıası qýǵyn-súrgin» dep atalatyn erekshe soıqannyń saldarynan qan­sha­ma jazyqsyz azamat «halyq jaýy» degen atpen atylyp, qa­maýǵa alynyp, olardyń otbasy oıran boldy», dedi tarıhshy G.Janysbekova.

Onyń aıtýynsha, saıası qý­ǵyn-súrgin alapat qarqyn­men júr­gizilgen ótken ǵasyrdyń 20-50-jyldarynan beri qaraı da tutas 100 jyl ótken eken. «Elý jylda – el jańa, júz jylda – qazan» demekshi, ótken zaman qıyn­­shylyqtary birtindep halyq sana­synan óship, joıylyp barady.

О́tken shaqty el esinde saqtap qalý maqsatynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń Jarlyǵymen 2020 jyly qurylǵan Saıası qýǵyn-súrgin qurbandaryn tolyq aqtaý jó­nin­degi Memlekettik komıssııasy jobalyq ofısiniń bastamasymen «Halyq jady» atty 20 tomdyq jınaqty baspadan shyǵarý jos­parlanyp otyr.

Shymkent qalasy О́ńirlik ko­mıssııasynyń jumys toby da atal­­ǵan jınaqqa atsalysyp, ata-ba­ba tarıhyn urpaqtar este­ligi tú­rinde jańǵyrtýǵa úles qospaq.