Bestóbeniń baǵy men sory

Bul eldi mekende 6,5 myńǵa jýyq ha­lyq­ turady. Jergilikti jurttyń basym bó­ligi altyn óndiretin kenishte eńbek etken.­ Negizgi kúnkóris kózi de osy boldy.­ Sońǵy jarty jyldan asa shah­ta jumysy toqtap, jerasty sýyna to­lyp,­ ken óndirý múmkin bolmaı qaldy. Sol­ sebepti 1200 adam jumyssyz qalýǵa máj­búr. Dál osy kezde árqıly joramal aıtý­shylar kóbeıdi. Jón-josyqsyz jo­ra­maldyń kópshiligi el ishindegi eleń­deý­di kóbeıtip, otqa maı quıa bastady. Jer­gi­likti bılik máseleni túbegeıli sheshe al­maı otyr.

Kenishti sýǵa toltyrýǵa jergilikti tur­ǵyndardyń 2021 jyldyń jazynda qoı­ǵan talaptary sebep bolǵan syńaıly. Ha­lyq sol kezde kenishtiń ondaǵan jyl­ jumysy kezinde paıda bolǵan qal­dyq­tardy qaıta óńdeýge baǵyttalǵan jańa fabrıka men kenish sýlaryn qu­ıyp­ otyrǵan qaldyq qoımasynyń ja­bylýyn talap etken edi. Mundaı ta­lapty oryndaýdyń azdy-kópti salda­ry­ boldy. 2021 jyldyń maýsym aıyn­da­ Bestóbe ken baıytý fabrıkasy ju­mysyn toqtatty. Izinshe buryn fab­rıkanyń óńdeý jumystarynda qol­da­nylǵan kenish sýyn tógetin jer bol­ma­ǵan­dyqtan, jerasty kenishi sýǵa toldy. Ol ­sýdy Ekologııa kodeksiniń talaptary bo­ıynsha jerge tógýge bolmaıtyn edi.

«Altynalmas AK» AQ kompanııasy­ Bes­tóbe óndiristik alańqaıyn jań­ǵyr­typ,­ qol eńbekti talap etken qaýipti ádis­ten birden aýqymdy ónim alýǵa múmkindik be­re­tin mehanıkalandyrylǵan ádiske ótý­di usynǵan bolatyn. Bul ádis kenish­tiń ómirin biraz jylǵa uzartyp, óndiristi óris­tetip, halyqty jumyspen qamtyp, qo­maqty salyq tólep otyrýǵa múmkindik be­rer edi. Kompanııa ókilderi osy jos­pa­ryn jergilikti halyqqa jetkizgen kez­de kópshilik qarsy boldy. Kompanııa basshylarynyń aıtýynsha, dástúrli ju­mys­ asa qaýipti bolǵandyqtan, óndiriske jara­msyz, kónergen ádis.

Degenmen, mekeme jurttyń jaıyn­ tú­si­nip, áli jalaqy tólep otyr. Kom­pa­nııa bergen derekterge súıensek, 2021 jyldyń shildesinen 2023 jyldyń qań­ta­ry aralyǵynda osy maqsatta aı saıyn 400 mıllıon aqsha tólenipti. Ústimizdegi jyl­dyń qańtar aıynan bastap 1,8 sala­lyq koeffısıentine kóbeıtilgen eń­ tómengi jalaqyǵa deıin birtindep tó­men­deý bastaldy.

Kompanııa basqa nysandardan jumys usynyp otyr, «Qazaqmys» sııaqty taý-ken mekemelerimen de jumysqa ornalas­tyrý máselesin kelisýde. 2022 jyldyń sáýirinen beri 22 jumys jármeńkesin ótkizdi. Biraq bestóbelikter oǵan umtylyp otyrǵan joq. Máselen ótken jyldyń jeltoqsan aıynan beri myń jarymnan astam jumys orny usynylǵanymen, ornalasqany elý-aq adam.

Máseleniń ýshyqqany sonshalyq, oblystyq ákimdikte de beınetke batqan Bestóbeniń jaıy jıynnyń kún tártibine shyǵaryldy. Jıynǵa oblys ákiminiń orynbasarlary, basqarma basshylary, Stepnogorsk qalasynyń quqyq qorǵaý organdary, sondaı-aq «Altynalmas» kompanııasynyń ókilderi de qatysty. Osy kezdesý barysynda qalyptasyp otyrǵan máseleniń óte ótkir kúıde ekenin ańǵarýǵa bolar edi. Bestóbe kentinde de turǵyndarmen áldeneshe márte kezdesý ótkizildi.

Oblystyq ákimshilik tarapynan Bes­tóbe­ kentiniń áleýmettik-turmystyq jaǵ­daıyna kóńil bólinýde. Aldyńǵy jyly 500 mıllıon teńge qarajat bólin­se,­ ótken jyly 1,5 mıllıard teńge ba­ǵyt­taldy. Bul qarjyǵa jergilikti mek­tep qurylysy júrgizilip, kent ishin­de­gi joldar jańǵyrtylyp, balalar sport­ alańyn salý kózdelgen. Negizinde Bes­tóbe kentiniń taǵdyry kompanııanyń jumy­symen tyǵyz baılanysty.

Kenishtiń toqtap turǵanyna qara­mas­tan, aýyldyń áleýmettik-ekono­mı­ka­­lyq damýyna da qomaqty qarajat ba­ǵyt­tap­ otyr. Mysaly, 2021 jyly áleý­mettik kó­mek­ke jumsalǵan qarjy – 70 mıllıon teń­ge kóleminde bolsa,­ 2022 jyly – 77 mıl­lıon teńge. Bul qar­jyǵa robototehnı­ka synyby jab­dyq­taldy, gúlbaǵy jaǵdaıy abattandy­ryldy, eldi mekenge kireberis jol ja­ryqtandyryldy, sport alańdary qal­py­na keltirildi, Bestóbeniń tazalyǵyn saq­taý maqsatynda jańa tehnıka alyndy­ jáne basqa da ıgilikti sharalar iske asyryl­dy.

Endi kompanııa jumysynyń toq­ta­ýy qaıda alyp keledi degen negizgi sa­ýal­ǵa jaýap berip kórelik. Aldymen ju­­myssyzdyqtyń paıda bolýyna tike­leı­ áser etedi. Kent turǵyndarynyń jo­ǵa­ryda aıtqanymyzdaı, deni kenishte ju­­mys istep, kún kórip otyrǵandyqtan, áleý­mettik-turmystyq jaǵdaı birden shı­ryǵyp shyǵa keletindigi anyq. Jer­asty sýy bolmaǵandyqtan, bul eldi­ mekende mal súmesimen kún kórý múm­kin­ emes. Tórt túlik maldyń tisine tıe­tin kókoraı shalǵyn joq. Aýyz sý­dy tasymaldap ishetin adamdar úı ja­nynda baý-baqsha da ege almaıdy. Qa­zir­diń ózinde azyq-túlik óte qymbat. Ju­myssyzdyq paıda bolǵannan keıin qyl­mystyń da kúrt kóbeıetini belgili. Al­tyn bar jerde adal joldan taıýdyń kóri­nisteri burynnan bar. Kompanııa ókil­deriniń deregine súıensek, zańsyz al­tyn izdeýshiler elimizdiń barlyq aı­ma­ǵynan dúmep keledi eken. Jergilikti po­lısııa qyzmetkerlerimen birlese otyryp,­ kompanııa ókilderi sońǵy on jylda qura­myn­da altyny bar kendi óńdeıtin 500 seh­tyń jumysyn toqtatqan. Zańsyz al­tyn izdeýshiler eski shahtaǵa kiretin 1500 úńgir jabylyp, bekitilgen. El ishin­de osy shahtaǵa zańsyz túsemin dep­ ajal qushqandar kóp. Iesiz jerge­ balǵa umtylǵan aradaı yntyǵyp tura­tyn­dar jergilikti jurttyń tilinde «tú­t­ikshe» dep atalatyn úńgirler arqy­ly­ túsedi eken. Oblystyq polısııa de­par­tamenti 2020-2021 jyldary úsh bir­deı uıymdasqan qylmystyq topty qu­ryq­ta­ǵan. Álgi toptardyń quramynda seksen­nen astam adam bolǵan. Tergeý bary­synda 17 qylmystyq is qozǵalǵan. Bes­tóbe janyndaǵy Stepnogorsk, Zavod­skoı, Bógenbaı, Qyryqqudyq, Jolym­bet tárizdi aýyldardan 17 seh tabyl­ǵan. Zańsyz aınalymnan 35 tonna qura­myn­da altyny bar ken, 2 keli altyn, 12 usa­tý qondyrǵylary, 9 jýǵysh apparat ta­byl­ǵan.­ Sondaı-aq 39 myń AQSh dollary, 1,5 myń evro, 8,8 mıllıon teńge, 135 myń Re­seı rýbli tárkilengen. 15 avtokólik aıyp­ turaǵyna qoıylǵan.

Jyl basynan jumyssyz turǵan jer­­­asty kenishinde 4 adam kóz jumdy. Olar­­ zańsyz ken óndirýshiler edi. Kom­­panııanyń uzyn-yrǵasy elý shaqy­rym­­dyq shahtaǵa aparatyn joldardy be­ki­tip tastaǵanyna qaramastan, zańsyz al­­tyn izdeýshilerdiń ózderine ǵana málim soq­­paqtary bar. Qazir qylmystyń aldyn­ alý­ úshin kótergish lıftige qulyp salyn­ǵan.­

– 2022 jyldyń qazan aıynda kóter­gish­tiń bárin toqtattyq, – deıdi Bestóbe ke­nishiniń dırektory Qanat Amanov. Jer­ astyndaǵy jaryq óshirildi. Biz arqy­ly shahtaǵa ótý, tipti de múmkin emes.­ Jabylǵan shahtalarda jeldetkish bol­maǵandyqtan, tómenge túsý óte qaýipti.

Qaýiptiń qanshalyqty kóp ekendigin bil­se de ıesiz shahtalarǵa túsý oqıǵalary sı­remeı tur. Jergilikti jurt adamdardy­ jer astyna qýyp tyqqan joqshylyq deı­di. Bul sózdiń de jany bar tárizdi. Tura­q­ty eńbekaqysy bolsa, áleýmettik-tur­mystyq jaǵdaıy kóp-kórim túzelse, jan­daryn shúberekke túıip, jer astyna­ túser me­ edi?! Alaıda jergilikti adamdarǵa myń­ jarymnan astam jumys orny usy­nyl­dy. Sonda halyq basqa jumysqa turý­ǵa qarsylyǵyn nemen aqtap otyr? Keı­bireýler vahtamen jasaýǵa qarsy. Aıta­ ketetin jaı, Qazaqstannyń munaı, taý-ken salasynda da kóp adam vahtamen eńbek­ etip jatyr ǵoı. Kenishtiń taǵdyry she­shilip jatqan arada qınalmaı, basqa jer­de nege jumysyn jasaı bermeske?

Stepnogor qalalyq polısııa bóli­mi­­niń bastyǵy Bahtııar Ýtekınniń aı­týy­­na qaraǵanda, ótken jyly zańsyz jol­­­men shahtaǵa túsken 1060 adam usta­lyp­­ty. Kompanııa jer astyna túsý qa­ýip­­ti ekenin san márte eskertip, jazbasha­ túr­­de málimdep jatqanymen, zańsyz jol­­men baıýǵa úmittenetinder qatary sel­­diremeı tur. Bálkim, el ishinde áldekim at basyndaı altyn taýyp alyp, aıaq as­ty­nan baıyp­ ketipti deıtuǵyn derek-dá­ıegi joq jel sózdiń de áser etip, qol­tyq­ta­ry­na sý búrkip jatýy múmkin.

Sońǵy kúnderi jaǵdaı tipti kúrdelene tú­s­ti. Kompanııa 1200 jumysshynyń qys­qaratyny týraly eskertken. Qazir bes­tóbelikter burynǵy ınvestordyń ke­týin, sýǵa toltyrǵan shahtanyń iske qo­sylýyn, kendi jer astynan qazyp alý­ ádisimen óndirýdi talap etýde. Olar jańa ınvestor kelgen kezde jumyssyz qalý­lary múmkin ekendikterin aıtyp, da­byl qaǵýda. Bestóbege «Seı Nar» kompa­nııa­sy qyzyǵýshylyq tanytýda. Osy kom­panııalar tobyna kiretin «Altyn qa­zy­na» seriktestiginiń basshysy Erlan Qa­byldenov ken ornynda qansha altyn­ qory baryn anyqtap bilgennen keıin ǵana másele sheshiledi deıdi. Oǵan deıin burynǵy kompanııada aýdıtorlyq tekseris ótkizilmek. Jańa ınvestorlar 1200 adamdy birden jumysqa ornalastyrý úlken jaýapkershilik ekendigin aıtyp otyr. Eger Qazaqstan Respýblıkasynyń Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi jańa ınvestorǵa qoldanystaǵy zań aıasynda kómektesse, kúrmeýli túıinniń jýyq arada sheshilip qalýy da yqtımal. Ynta bildirýshi kom­pa­nııanyń aıtýynsha, qajetti tehnıkany­ aldyrý qıynǵa túsedi. О́z jumysyn bas­taǵansha jylǵa jýyq ýaqyt ótýi de múm­kin. Qaıta rásimdeýge ketetin ýaqyt ta­ǵy­ belgisiz. 

Jergilikti bılik salmaǵy zilbatpan osy­ máseleni bastan jaqty aıyrǵandaı etip­ sheshimin tabýlary kerek-aq. Sonda ǵana­ el ishindegi eleńdeý tyıylyp, jaı­ma­shýaq kúıge túsedi.

Aqmola oblysy,

Bestóbe kenti