Jetisýlyq jas ǵalym mektep oqýshylary arasyndaǵy sýısıdtiń aldyn alý maqsatynda «Qaýipsiz NIS» mobıldi qosymshasyn oılap tapty. Biregeı joba psıhologııalyq qıyndyqqa tap bolǵan jasóspirimderge jol kórseter rýhanı tetik ispetti.
«Qaýipsiz NIS» mobıldi qosymshasy mektep jasyndaǵy kez kelgen bala sýısıdpen baılanysty máselelerge tap bolǵan jaǵdaıda aqparat alýǵa arnalǵan ári rýhanı erik-jiger berýge kómektesedi. Jobanyń avtory – Danıal Shokobalınov. Ol telefonǵa telmirgen ózi qatarly jastardyń basty problemasy psıhologııalyq aýytqýlar ekenin jaqsy biledi. Kúndelikti myńdaǵan aqparat jasóspirimderdiń sanasyn ýlap jatyr. Al ata-ananyń qadaǵalaýynan qalys qalǵan keıbir oqýshylar qaýipti aqparattyń shyrmaýyna túsýi ábden múmkin. «Maǵan amerıkalyq psıholog Avraam Masloýdyń «Búgin isteı alatyn isti erteńge qaldyrmańyz. Eger bireý sizdiń kómegińizge muqtaj bolsa, ony qazir berińiz» degen sózi unaıdy. Meni alańdatatyn basty másele – qoǵamda ózine qol jumsaıtyn jastardyń kóbeıýi. Bul – elimiz úshin úlken qaýip. Nege deseńiz, bala kezinde psıhologııalyq dertke shaldyqqan adamnyń odan aıyǵýy óte qıyn. Onyń ózge de adamdarǵa zııany tııýi múmkin», deıdi Danıal.
Onyń aıtýynsha, bul iske Informatıka pániniń muǵalimi Ravıl Ramazanov muryndyq bolypty. Ustazy ekeýi birlese ıdeıalaryn jańǵyryp, jaqynda Astanada ótken baıqaýda úlken ǵalymdardan oń pikir alyp qaıtypty. Qazir baǵdarlamaǵa qosymsha aqparattar engizilip jatyr. «Munda onlaın derekter bazasy bolady. «Qaýipsiz NIS» mobıldi qosymshasynyń dızaıny men fýnksıonaldyǵy oqyrmandy ózine elitip áketýi kerek. Qazir iOS jáne Android platformalaryna «Qaýipsiz NIS» mobıldi qosymshasyn engizý josparda bar», deıdi R.Ramazanov.
Eger joba maquldanyp, iske asatyn bolsa kóptegen qolaısyzdyqtyń aldyn alýǵa bolady. Eń ǵajaby, «Qaýipsiz NIS» qosymshasy jasóspirimderge óz emosııalary men sezimderin bildirýge de múmkindik beredi. О́mirge qushtarlyqty oıatady. Odan bólek qoldanýshyǵa yńǵaıly ınterfeıske ıe. Joba avtorlary jyldam júktelip, ártúrli qurylǵylarda jumys isteýine kúsh salyp jatyr.
О́kinishke qaraı, mektep qabyrǵasynda oqyp júrip, ózine qol jumsaýǵa beıil oqýshylar Jetisý óńirinde de joq emes. Mamandardyń aıtýynsha, bilim ordalarynda profılaktıkalyq jumystar jetkilikti júrgizilmeıdi. Bala kishkentaı kedergige tap bolsa, birden psıhologııalyq tyǵyryqqa tireledi. Oǵan basty sebep – áleýmettik, otbasylyq, psıhologııalyq faktorlar. Sheńberge qamalǵan oqýshyǵa ata-anasynyń, synyp jetekshisiniń, ózi aralasatyn jaqyn ortasynyń meıirimi jetpeı jatady. Qoǵamnan kóńili qalǵan balanyń qaıta qalpyna kelýi qıyn. Atalǵan joba osy máselelerdiń bárin qamtyǵan. Qoldanýshymen ózara dıologke túse otyryp, ártúrli qyzyqty tapsyrmalar beredi. Ári testileýden ótkizip, qoǵamdaǵy rólin aıshyqtaıdy.
Psıhologtar kóbine balalar sýısıdke negizinen 15-16 jas aralyǵynda urynatynyn alǵa tartady. О́kinishke qaraı, elimizde keıingi jyldary bul jas mólsheri anaǵurlym jasarǵandyǵy baıqalady. Únemi smartfonǵa shuqshıǵan jastardyń ishki álemine ata-anasy boılaı bermeıdi. Jigitten kóńili qalǵan qyzdar nemese ǵashyǵy qaramaǵan jigitter oılanbaı ántek áreketke barýǵa asyq. Odan bólek mektep qabyrǵasynda joǵary synyptardyń qoqan-loqqysy oqýshynyń sanasyna qatty áser etedi.
– Keńes ókimeti ýaqytynda sýısıdke baryp, tiri qalǵan tulǵaǵa psıhıatrııalyq emhanaǵa qaralýy mindettelinetin. Sebebi mundaı jaǵymsyz jaǵdaıǵa tap bolǵan jan ıesiniń qaıtadan aıaqqa turýyna úlken jiger kerek. Áıtse de qazir «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekste bul týraly eshqandaı málimet joq. Oqýshynyń mamanǵa qaralǵanyn qadaǵalamaıdy da. Onyń ústine qazirgi zamanda balalar arasyndaǵy áleýmettik teńsizdik qaýipti qadamdarǵa ıtermeleıdi. Bizdiń jobada osynyń bári eskerilgen, – deıdi R.Ramazanov.
Jetisý oblysy