Ahýalyń qalaı, avtojol?

Úlken joldardaǵy jumystar

Buıyrtsa, bıyl normatıvtik jaǵdaıdaǵy respýblıkalyq joldardyń úlesi 92 paıyzǵa deıin artady. Sondaı-aq elimizdiń 11 myń shaqyrymdaı avtojolyna qurylys-montaj jumystary júrgiziledi. Munymen qatar jyl sońyna qaraı jergilikti jerlerdegi joldardyń da normatıvtik jaǵdaıdaǵy úlesi 87 paıyzǵa deıin artatyn kórinedi.

Negizinen ústimizdegi jylǵa arnal­ǵan jospar, sondaı-aq joldardaǵy jumys­tardyń sapasyn baqylaý jáne sapa­syn arttyrý jónindegi sharalar týraly jıi aıtylady. Endi birtindep sony ta­ratyp kórelik. Desek te, osy oryn­da bir eskeretin jaǵdaı, ásirese jýrna­lıs­terdiń qulaǵyna altyn syrǵa. Indýs­trııa jáne ınfraqurylymdyq damý mı­nıstrligi Avtomobıl joldary ko­mı­­tetiniń qaramaǵynda tek respýblı­kalyq mańyzy bar joldar ǵana. Al mem­leket­tik tapsyrma sheńberinde joldardy da­mytý jáne kútip-ustaý jónindegi jumys­tardy uıymdastyrýdy Ulttyq operator «QazAvtoJol» Ulttyq kompanııa­sy júze­ge asyrady. Sondaı-aq oblystyq jáne aýdandyq mańyzy bar avtojoldar men kóshe-jol jelisi jergilikti atqarý­shy organdardyń qaraýynda. Osy úsh meke­mege tıisti mindetterdiń ara-jigin ajyrata bilgen jón. Sonda ǵana aıtylǵan sózder óz ıe­sin durys tabady. Áıtpese avtojolǵa qa­tysty bolǵan sharada aıtylǵan bir oıdyń eki-úsh ret qaıyra soqqany qulaǵy túrik, kózi qaraqty kóp adamdy ábden mezi etedi.

Sonymen, Ortalyq kommýnıkasııa­lar qyzmetinde bolǵan baspasóz konferensııasynda osynaý joldardyń qazirgi jaǵdaıy aıtylyp, bıylǵy jyly atqarylatyn jumystardyń jospary tanystyryldy. Baspasóz máslıhatynda Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi Avtomobıl joldary komıteti tóraǵasynyń orynbasary Amangeldi Áýezhanuly baıandama jasap, «QazAvtoJol» UK» AQ Basqarma tór­aǵasy Meıirhat Meıramhanuly men «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» ShJQ RMK bas dırek­tory Zamır Sadyquly tilshi­lerdiń suraqtaryna jaýap berdi.

Endi ótken jylǵa kóz salsaq, respýblı­kalyq jeli boıynsha barlyǵy 11,6 myń shaqyrym bola­tyn joldarda jóndeý jumys­tary júrgizilgen. Onda 4 myń shaqyrym jolǵa túrli mańyz­dy qurylys jáne rekonst­rýksııa jasalǵan. Sonyń 1,2 myń shaqyrymynda negizgi jumystar tolyq aıaqtalypty. Sondaı-aq kúrdeli jáne ortasha jóndeýmen 3 myń shaqyrym jol qamtylyp, onyń 679 shaqyrymy paıdalanýǵa daıyn bolǵan. Al jergilikti avtojoldar jelisinde jóndeýdiń barlyq túrleri 4,6 myń shaqyrym jolǵa jasalyp, munyń 3 myń shaqyrymy el ıgi­ligine berilgen.

Bıylǵy jyly qurylys-mon­taj­daý jumystary elimizdegi 11 myń sha­qyrym­nan astam avtojolda júrgi­ziletinin joǵa­ryda tilge tıek ettik. Atap aıtqanda bıyl respýblıkalyq jeliniń 7 myń shaqy­rymyn, al jergilikti joldardyń 4 myń shaqyrymyn jóndeý isi kózdelip otyr eken.

– Respýblıkalyq jeli boıynsha 3,6 myń shaqyrymda qurylys jáne rekonstrýksııa jumystary jalǵasyn tabady. Onyń 856 shaqyrymyn aıaqtaımyz. Kúrdeli jáne ortasha jóndeýmen 3,4 myń shaqyrym jol qamtylady. Jergilikti avtojoldar jelisinde jóndeýdiń barlyq túrlerimen 4 myń shaqyrym jol qolǵa alynyp, sonyń 3 myń shaqyrymyn tolyq aıaqtaımyz degen josparymyz bar, – dedi komıtet tóraǵasynyń orynbasary.

«Rekonstrýksııalaý boıyn­sha jumys­tar 17 jobada júrgi­zi­lip jatyr. So­lardyń aıasynda aldaǵy jylǵa deıin iske asy­rý merzimimen 3,6 myń shaqy­rym jol qamtylatyn bolady. Búgingi kúnde Ortalyq – Oń­tús­­tik dálizin damytý sheń­berinde Qaraǵandy – Bal­qash – Býrylbaıtal – Qurty – Qap­sha­ǵaı te­limderin rekonstrýk­sııa­­laý jalǵasyp jatyr. Bul ma­­gıstraldegi 946 shaqyry­my­nyń 543 shaqyrymy bıyl paıdalanýǵa beriledi. Osy kezde Qaraǵandy – Balqash telimi boıynsha 281 shaqyrym, al Balqash – Býrylbaıtal – Qurty bóliginde 262 shaqyrym jolda qozǵalys ashylǵan. Aǵymdaǵy jyly 67 shaqyrymdy quraıtyn Qurty – Qapshaǵaı ýchaskesinde jumystar jalǵasýda», degen ol bıylǵy jyldyń sońyna deıin úlken magıstraldiń jóndeý jumystaryn birjola tııanaqtap, aldaǵy 2024 jyly osy «Ortalyq –Ońtústik» dálizi bo­ıynsha qozǵalysty ashýdy jos­parlap otyrǵandaryn aıtty.

Elimizdiń ońtústik-shyǵys óńirinde uzyndyǵy 768 sha­qy­rymdy quraıtyn Tal­dyqorǵan – О́skemen avtomobıl jolyn rekonstrýksııalaý qarqyndy júrgizilip jatyr. Bul jelini de paıdalanýǵa berý kelesi jylǵa josparlanyp otyr eken. Sondaı-aq elimizdiń batysynda uzaqtyǵy 819 shaqyrym bolatyn Aqtóbe – Atyraý – Astrahan dálizin damytý jumystary jalǵasyp jatyr. Bularmen birge, osy jyly 440 shaqyrymdyq Qandyaǵash – Maqat – Atyraý telimindegi jón­deý jumystary aıaqtalatyn kóri­nedi. Qazirdiń ózinde onda qoz­ǵ­a­lysqa jol ashyq eken. Al Aqtóbe – Qandyaǵash ýchaskeleri boıyn­sha qaıta jańartý jumys­tary jalǵasyp jatyr. Atyraý – Astrahan (277 shaqyrym, 123 shaqyrym qoz­ǵalys ashyldy) telimi boıynsha jyl sońyna deıin 40 shaqyrym joldy jón­dep, búkil uzyndyǵy boıynsha qozǵalys ashylyp, kelesi 2024 jyly paıdalanýǵa beriledi.

Qyzylorda – Jezqazǵan avtojolyn qaıta jańartý jobasy eki negizgi bólikten turady. Uzyndyǵy 218 shaqyrym bolatyn Qyzylorda oblysynyń aýmaǵymen ótetin telim­de qurylys-montajdaý jumys­tary 2022 jyly bastalǵan edi. Atalǵan ýchaskelerde jol ju­mys­taryn myna merdiger uıym­dar júrgizedi: «Longjian Road and Bridge Co. Ltd, China Civil Engineering Construction Corporation», «Qyran» JShS, «Guizhou Highway Engineering Group Co», «Stecol Corporation». Bul rette Qyzylorda qalasyn aralaý ýchaskesinde aldaǵy sáýir aıynda qaıta konkýrs jarııalaý josparlanýda. Jalpy, búginde jer tósemin, jasandy qurylystar men negiz qabattaryn salý bo­ıyn­sha jumystar júrgizildi. Bu­­ıyrtsa, bul ýchaskelerdegi ju­mys­tardy da aıaqtaý 2024 jyl­ǵa josparlanǵan. Sony­men qa­tar Ulytaý oblysy boıynsha jol ýchaskelerinde merdigerlik uıym­dar­dy anyqtaý boıynsha kon­kýrstyq rásim­der júr­gi­zilý­de», dedi Indýstrııa jáne ınf­ra­­qurylymdyq damý mı­nıstr­ligi Av­tomobıl joldary komıteti tóraǵa­synyń orynbasary Amangeldi Áýezhanuly.

Vedomstvo ókili qazirgi kezde úsh birdeı áleýetti jobalar qolǵa alynyp otyrǵanyn jetkizdi. Birinshisi – 13 telim­nen turatyn Atyraý – Oral magıst­rali. Bul joldyń uzaqtyǵy 521 shaqy­rym. Ekinshisi – «Jezqazǵan – Qara­ǵandy» tasjoly. Bul eki aralyq 513 shaqyrymdy qurap, 12 ýchaskeden turady eken. Úshin­shisi – jeti telimge bólingen 262 sha­­qy­rym­dyq Aqtóbe – Ul­ǵaı­syn avtojoly. Atal­ǵan aýqym­dy úsheýdiń de jobalaý ju­­mys­­tary bıyl márege jetetin kórinedi.

«Aǵymdaǵy jyly respýb­lıkalyq bıýdjet qarajatynan 30 mlrd teńge bólindi. Sonyń esebinen jyl sońyna deıin avtojoldyń búkil uzyndyǵy bo­ıynsha tolassyz qozǵalysty qamtama­syz etýdi josparlap qoıdyq. Qazirgi ýaqytta nysandarda aǵymdaǵy qurylys maýsymyna jol-qurylys materıaldaryn daıyndaý jumystary júrgizilip jatyr», dedi A.Bekov.

Jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysandary

Qazirgi tańda respýblıkalyq ma­gıstralder boıyndaǵy qyz­met kórsetý nysandaryn damytý jumystary da josparǵa saı júrgizilip jatyr eken. Jalpy, úlken joldar boıynda 1 634 nysan bar deıdi. Sonyń 74 paıyzy ulttyq standart talap­tary­na saı keledi. Endi osy jy­ly taǵy 78 qyzmet kórsetý ny­sany iske qosylady-mys. Onyń 53 obektisi jeke ınvestı­sııa­lardy tartý esebinen júzege asy­ryl­maq. Sondaı-aq tıisti jerlerge rekons­trýksııalaý men jóndeý sheń­­berinde 25 sanıtarlyq-gıgıe­nalyq torap qoıylady. Bul aǵymdaǵy jyldyń qorytyndysy boıynsha ulttyq standart talaptaryna sáıkes keletin qyz­met kórsetý nysandarynyń úlesin 82 pa­ıyz­ǵa deıin jetkizýge múmkindik beredi.

Jol boıyndaǵy qyzmet kór­setý nysandaryn damytý maq­satynda byltyr jergilikti atqa­rýshy organdardan 10 pa­ıyz mólsherinde sýbsıdııalar qaras­tyrylǵan bolatyn. Nátıjesinde sanıtarlyq-gıgıenalyq toraptardy ustaýǵa aıyna 83 myń teńge kólemindegi shyǵyndardy óteý boıynsha memlekettik qoldaý tetigi is­ke qosyldy. Sonymen qatar búginde jol boıyndaǵy qyzmet kórsetý nysandaryn salý úshin jer berý rásimin ońaılatý maq­­satynda qoldanystaǵy zań­namaǵa ózge­ris­ter engizý máselesi pysyqtalyp jatyr.

Jergilikti jeli

О́ńirlerdiń ortalyqpen ishki kóliktik baılanysyn qamtamasyz etý maqsatynda jergilikti avtojoldar jelisin damytý isteri de qa­lypty júrgizilip jatyr. Ob­lystyq jáne aýdandyq ma­ńy­zy bar avtojoldar, sondaı-aq qala ishindegi kósheler jeli­sin damytý, jóndeý jáne kútip ustaý jer­gilikti atqarýshy organ­dar­dyń quzyrynda ekenin atap ótken jón.

– Búgingi tańda 70 myń shaqy­rym jergilikti jeli joldarynyń 85 paıyzy normatıvtik jaǵdaıda. Bul 59,5 myń shaqyrymdy quraı­dy. Bıyl jergilikti mańyzy bar joldardaǵy qurylys, rekons­trý­ksııa jáne jóndeýge 353 mlrd teńge bólindi. Onyń ishin­de respýblıkalyq bıýdjet esebi­nen – 154,5 mlrd teńge, jalpy sı­pattaǵy transfertter – 147,6 mlrd teńge. Al jergilikti bıýd­jetten 51 mlrd teńge qa­ras­tyrylǵan. Bólingen osy qarjylar esebinen 4 myń shaqy­rymǵa jumys júrgizý jos­parlanyp otyr. Sóıtip, aǵym­daǵy jyldyń qorytyndysy boıyn­sha jergilikti joldardyń nor­matıvtik jaǵdaıdaǵy úlesin res­pýb­lıka boıynsha ortasha esep­pen 87 paıyzǵa deıin jet­kizi­letin bolady, – dedi komıtet tóraǵa­synyń orynbasary.

Jol sapasy da basty nazarda

Álemdegi ozyq memleketterdiń táji­rı­besine súıene kelip, jol-jón­deý jumys­tarynyń sapasyna jáne avtojoldardyń búgingi jaı-kúıin dıagnostıkalaýǵa basa den qo­ıylý­da. Respýblıkalyq joldar boıyn­­sha atqarylǵan jumystar men materıal­dardyń sapasyna jasalǵan sarap­tama respýb­lıkalyq bıýdjet esebi­nen qarjy­lan­dyrylady jáne búkil je­lini tolyqtaı qamtıdy. Bu­dan bó­lek búginde JAO-men jer­gilikti mańy­zy bar joldar, son­daı-aq eldi meken kóshe­lerin sarap­tamamen qamtý boıynsha bel­sen­di jumys júrgizilýde. Avto­mobıl jol­darynyń sapasyn arttyrý maqsatynda salany reformalaý jolymen jańa tásil pysyqtaldy.

Búgingi tańda zańnamada bir­qatar túzetýler qabyldandy. Máse­len, ulttyq sapa ortalyǵyna eldi meken kóshelerin jóndeýge vedomstvolyq saraptama júr­gizý ókilettigi berildi. О́ıtkeni halyq sha­ǵymdarynyń basym bóligi eldi meken kóshe joldarynyń sapasyna baılanys­ty bolady. О́kinishke oraı, normatıvtik jaǵ­daıdaǵy joldardyń kórsetkishi 3 óńir­de ortashadan tómen. Olar Batys Qazaq­stan oblysynda – 46, Aq­tóbe men Atyraý oblystarynda – 72 paıyzdan.

Baspasóz máslıhatynda taǵy birqatar máseleler pysyqtal­ǵany atap aıtyldy. Birinshisi – jobal­ardy iske asyrý kezeńderin oń­taı­landyrýǵa múmkindik beret­in FIDIK qaǵıdattaryn engizý. Túsinikti bolýy úshin aıtarymyz, FIDIK erejelerine sáıkes úlgilik sharttar jasalady, mamandardyń ózara is-áreketi jeńildetiledi, árbir qatysýshynyń is-áreketi men jaýapkershiligi belgilenedi, joba qymbattaǵan jaǵdaıda eskalasııa qoldanylady. Ekinshisi – EPCM keli­simsharty qaǵıdatyna kóshirý. Atal­ǵan qaǵıdat boıynsha bir oryndaýshy jobanyń tolyq ómirlik sıklin júzege asyrady. Sondaı-aq joba quny qymbattaǵan jaǵdaıda barlyq táýekelder men jaýapkershilikti óz moınyna alady. Úshinshisi – Ult­tyq sapa ortalyǵymen jergi­likti jeli joldarynyń sapa­syn saraptaý jónindegi biryń­ǵaı shartty qabyldaý, ıaǵnı jer­gilikti atqarýshy organǵa qara­mastan obektilerdi paıda­la­nýǵa qabyl­daý boıynsha jumys júr­gi­ziletin bolady. Bul elimizdiń bar­lyq avtojol jobalarynda qu­rylys tehnolo­gııasyn saq­taı otyryp, paıdalany­la­tyn ma­terıaldardyń sapasyn jáne merdi­gerlik uıymdardyń tár­tibin artty­rýǵa múmkindik beredi. Tórtinshisi – sala­nyń normatıvtik-tehnıkalyq bazasyn jetil­dirý, munda qoldanystaǵy 1200 standart 50 negizgi GOST pen standarttarǵa ońtaılandyrylyp, jańartylatyn bolady. Osy­laısha, jańa dáleldengen jáne synalǵan materıaldar men tehnologııalar tizilimi de jańarady.