Bıylǵy qańtardyń alǵashqy kúnderi kún raıy kúrt qubylyp, jańbyr nóserlete quıǵany bar. Oblys ortalyǵynyń keıbir aýdandary men birqatar eldi mekende elektr jaryǵy óshti, keı aýyldarda turǵyn úıler aýlasy sýǵa tolyp, jurt ábigerge tústi de qaldy. Jaryq sóngendikten jylý, aýyz sýmen qamtý qyzmetteri irkiliske ushyrady. Apatty jaǵdaıǵa baılanysty ile-shala ótkizilgen jıynda jaýapty sala jetekshileri oblys basshysynan eskertý estip, keıbiri sógis arqalap shyqqan.
Oblystaǵy ınfraqurylym jelileriniń eskirgeni osyǵan deıin de san ret kóterilgen másele edi. Ásirese, elektr júıeleriniń tozý deńgeıi 68 paıyzǵa jetkeni saladaǵy kóp problemanyń negizgisi bolatyn. Osy kórsetkishti 30%-ǵa tómendetý úshin ǵana 153 mlrd teńge jumsalýy qajet edi. Sóıte tura osydan 2 jyl buryn qaladaǵy úlken transformatorlardyń kúrdeli jóndeý jumystaryna respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten bólingen 4 mlrd teńge ýaqytynda ıgerilmeı, keri qaıtaryldy. Búginde sol salǵyrttyqtyń zardabyn sezdirmeý úshin árbir qosalqy stansanyń jaǵdaıyna taldaý jasalyp, mamandar kúshimen aqaýlar retke keltirilgenimen de túıinniń tolyq tarqatylmaǵany álsin-álsin bilinip qalatyn.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń VIII saılanǵan Parlamenttiń birinshi sessııasynda sóılegen sózinde «Infraqurylymdy damytýǵa qatysty ustanymdardy qaıta qaraý qajet. Bıylǵy qystyń qalaı ótkenin barshańyz bilesizder. Qystyń kózi qyraýda birqatar aımaqta qalalar men eldi mekender jylýsyz qaldy» degeni de elimizde bul problemanyń qanshalyqty tereńdep ketkenin kórsetti.
Sáýir aıynyń alǵashqy eki kúninde bolǵan daýyldan óńirdiń biraz eldi mekeni jaryqsyz qaldy. «Qyzylordada jel lúp etse, jaryq jalp ete qalatyny nesi?» degen narazy jurtqa aımaqtaǵy elektr jelileriniń eskirgenin aıtyp aqtalyp jatý da retsiz, árıne. Biraq jaǵdaı shyn máninde osyndaı. О́tken ǵasyrdyń jetpisinshi jyldarynan beri jańartylmaǵan elektr baǵanalary men jeliniń de shamasy belgili ǵoı. Kóp másele qordalanǵan salada endi ǵana qozǵalys paıda bolyp, máseleni sheshýdiń bastamasy jasaldy.
Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasy basshysynyń orynbasary Qaısar Mustafaevtyń aıtýynsha, aımaqta 10 121 shaqyrym elektr jelisi, 1 867 qosalqy stansa bar.
Osy jyly «Qyzylorda qalasynda elektr jelilerin damytý, qaıta qurý jáne jańǵyrtý» qarjylyq-ekonomıkalyq negizdemesi aıasynda baǵdarlama daıyndalyp, 3,1 mlrd teńgege joba jasalǵan. Jobanyń alǵashqy kezeńine qajetti 1,6 mlrd teńge oblystyq bıýdjetten bólinipti. Qazir qajetti jabdyqtar alynyp, jumys bastaldy.
Aldymen 35 10/0,4 kV qosalqy stansalary aýystyrylyp, 27 transformatorǵa kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Aýystyrýdy qajet etetin 31 shaqyrymnan astam elektr jelisi de alǵashqy kezeń aıasynda atqarylatyn sharýa qatarynda tur.
О́tken jyly «Qyzylorda elektr taratý toraptary kompanııasy» AQ kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystaryna 294 mln teńge bólip, jóndeý jumystary tolyǵymen aıaqtalǵan. Buǵan qosa, byltyr ınvestısııalyq baǵdarlama boıynsha 345 mln teńge qaralyp, 33 shaqyrymnan astam elektr jelisi aýystyryldy. Bıyl kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeý jumystaryna 311 mln teńge qarastyrylyp otyr.
Aral aýdanyndaǵy 2 myń shaqyrymǵa jýyq elektr jelisiniń deni ótken ǵasyrdyń 70-80 jyldary paıdalanýǵa berilgen. Sodan beri jańartylmaǵandyqtan kún qabaǵy buzyla qalsa turǵyndar jaryqtyń óshpeýin tileıdi. Teńizdi óńir ortalyǵy Aral qalasyna 0,4 kV áýe jelisin júrgizý úshin joba-smetalyq qujat ázirlenip, 713 mln teńgeden astam qarjyǵa bıýdjettik ótinim berilipti. Aýdandaǵylar Sekseýil kenti, Bekbaýyl, Abaı, Shıjaǵa, Qaratereń, Aralqum jáne Amanótkel aýylyndaǵy elektr jelilerin jańartý úshin jobalyq qujattar daıyndaýǵa kirisken.
Qazaly aýdanynda jetken myń jarym shaqyrymnan astam jeli jáne 183 transformator jaǵdaıyn saraptaǵan mamandar olardyń tozý deńgeıin 75 paıyz dep baǵalap otyr. Byltyr shaǵyn jáne monoqalalarda bıýdjettik ınvestısııalyq jobalardy iske asyrý boıynsha Qazaly qalasynyń on kóshesi jaryqtandyrylyp, uzyndyǵy 10 shaqyrymnan astam elektr jelisi qaıta tartylǵan. Bıyl da jalǵasatyn jumystar sheńberinde 16 shaqyrymnan astam jeli aýystyrylmaq. Qosymsha Áıteke bı kenti men Ú.Túktibaev aýylynyń jelilerin qaıta jańǵyrtý úshin ázirlengen qujattar saraptamadan ótip, tıisti basqarma arqyly respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrýǵa usynylǵan.
Qarmaqshy aýdanyndaǵy elektr jelileriniń tartylǵanyna da kemi jarty ǵasyrdan asyp tur. Aýdandaǵy T.Kómekbaev, Qýańdarııa, Aqtóbe jáne Iirkól aýylyndaǵy elektr jelilerin aýystyrý úshin demeýshiler esebinen 17 mln teńgege joba ázirlenipti. Basqa 7 aýyldyń da energetıkalyq ınfraqurylymyn jaqsartý úshin tıisti qujattar daıyndalýda.
Jalaǵashta jaǵdaı birshama táýir. Sońǵy úsh jylda oblystyq bıýdjet qarjysyna «Qyzylorda elektr taratý toraptary kompanııasy» AQ aýdannyń 6 aýylyndaǵy elektr jelilerin almastyrdy. Osynyń arqasynda tozý deńgeıi 75-ten 45,2 paıyzǵa tómendegen. О́tken jyly Aqsý, Myrzabaı ahýn, Qaraketken, Eset batyr eldi mekenderi boıynsha jobalyq qujattar ázirlense, bıyl respýblıkalyq bıýdjetten Aqsý men Qaraketken aýylyna 270 mln teńgeden astam qarjy bólinip, merdigerler naqtylanyp otyr.
Syrdarııa aýdanynda da elý jyldan beri aýystyrylmaǵan elektr jelilerin jańǵyrtýǵa qarjy qaralypty. Endi aýdandaǵy 4 aýyldyń elektr baǵanalary, jeli men transformatorlar túgeldeı jańarady.
Shıelide aýdanynda da osy jyly 56 shaqyrymǵa jýyq jeli men alty qosalqy elektr stansasy kúrdeli, al 34 shaqyrymnan astam jeli men 6 transformator aǵymdaǵy jóndeýden ótedi.
Jańaqorǵanda da elektr jelisi túgelge derlik tozyp turǵan. Mamandar osy jyly 3 mlrd 422 mln teńgege kenttegi jelilerdi qaıta jańartatyn memlekettik ınvestısııalyq joba iske asatynyn aıtady. Byltyr respýblıkadan bólingen qarjyǵa uzyndyǵy 70 shaqyrym bolatyn jeli jańarǵan aýdanda osy baǵyttaǵy jumys bıyl da jalǵasady.
Qyzylorda