Áskerge shaqyrý: Mindet pen múmkindik

Tepse temir úzetin, deni saý 18-27 jas aralyǵyndaǵy jigitter Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge mindetti. Bulaı bolmaǵan jaǵdaıda áskerden qashqandardy zań basynan sıpamaıdy. Ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikke tartady. Eger ásker­ge shaqyrtylǵan azamat shaqyrý qaǵa­zy boıynsha medısınalyq tekserýge kelmese, Ákimshilik quqyq buzýshylyq týraly kodekske sáıkes 5 aılyq esep­tik kórsetkish mólsherinde aıyppul tóleıdi.

«Áskerı boryshyn óteýden qasaqana qashqandar Qylmystyq kodekstiń 387-babyna sáıkes jazalanady. Áskerge barý­­dan múldem bas tartqandarǵa ­­1000 AEK­­ ­(3 450 000 teńge) kóleminde aıyppul salynady nemese bir jylǵa bas­ bostandyǵynan aıyrylady», dedi Astana qalasy qorǵanys isteri jónindegi departament bastyǵy, podpolkovnık Medet Turyskeldıev.

Al áskerge barmaýdyń jolyn iz­­dep densaýlyǵyna qasaqana zııan­ tıgiz­­gender, densaýlyǵynda kiná­rat bar ekenin kórsetetin jal­ǵan qujat jasaǵandardyń jaza­sy tipti qatal. Olar 3 000­ aılyq eseptik kórsetkish (10 350 000 teńge) kóleminde aıyp­pul­ tóleıdi nemese 3 jylǵa qa­maý­ǵa­ alynýy múmkin. Sondaı-aq qara­ma­ǵyndaǵy qyzmetshiniń áskerge sha­qyrtý zańdylyǵyn buzǵanyn bil­e tura tıisti oryndarǵa habar­ ber­megen jumys berýshiler 29 170 teńge kóleminde aıyppul tó­leý­ge mindetti.

Joǵaryda atap ótkenimizdeı, ásker­ge shaqyrtylǵan azamat Ákim­shilik jaýapkershilikke tar­tylyp, 5 AEK mólsherinde aıyp­pul tólep, aıybyn ótese de, min­detinen qutylmaıdy. Kelesi kók­temgi nemese kúzgi shaqyrtýda qaı­ta sapqa turady.

Qorǵanys mınıstrligi bergen máli­met­ boıynsha 2023 jyldyń ótken keze­­­ńinde respýblıka boıynsha 1 656, onyń ishinde Astana qalasy boıynsha 132 azamat ákimshilik jaýapkershilikke tartylǵan, sonyń ishinde 650 (Astana qalasy boıynsha 81) azamatqa eskertý jarııalanǵan. Salynǵan aıyppuldardyń jalpy somasy 439 875 teńgeni quraǵan. Vedomstvonyń bul statıstıkasyna qarap otyrsaq, elde áskerı boryshyn óteýden bas tartatyndardyń sany kóp emes­ti­gin ańǵarýǵa bolady. Áskerge shaqyrý kezinde m­e­dı­sı­nalyq tekseriske ýaqtyly bar­­maǵandar nemese áskerı tir­keý erejesin buzǵandar ǵana a­z kólemde aıyppul ótegen. Medet Turyskeldıevtiń aıtýynsha,­ ákimshilik jaýapkershilikke tar­tyl­ǵan azamattardan alynǵan aıyp­puldar Bıýdjet kodeksiniń 49-babyna sáıkes respýblıkalyq bıýd­jet esebine túsedi.

Astana qalasy qorǵanys is­te­ri jónindegi departamentiniń máli­metine sáıkes áskerı min­de­tin oryndaýdan jaltaryp júr­gen­derdiń qarasy elordada kóp. Má­selen, ótken jyldyń esebi bo­ıynsha Astanada 3 myńǵa jýyq aza­mat mindetin oryndaýdan qa­shyp júr. Olardyń tizimi polısı­ıa bas­qarmalaryna joldanyp, izdes­­tiriledi. Ke­ıin­ zańnamada kór­se­tilgen tár­tip­terge sáıkes azamat­tardy izdes­ti­rý jumystary júr­gi­zi­le­di. Ás­kerı boryshyn óteýge min­det­ti­­ler esebinde turǵandar kóbine As­tana qalasyna ýaqytsha kelip, bas­qa mekenjaılar boıynsha tir­ke­ledi. Osyǵan baıla­­nysty olardy­ tabý qıynǵa soǵady.

Qazaqstanda jyl saıyn­ 30 myń­nan astam bozbala ás­ker­ge sha­qyrylady. Alaıda olar­­dyń bes­ten biri ǵana sarbaz­ atanady. So­nymen qatar statıs­tı­kalyq derek­ter­ boıyn­sha aza­mattyq bory­shyn­ óteýi qa­jet­ azamattardyń ber­gen meken­­jaılaryn tekserý­ ba­ry­­­­­synda rastalatyndary­ da­ tym­ sırek. Sondyqtan Qor­ǵa­nys mınıstrligi ás­ker qa­ta­ryna qosylýdan jal­ta­ryp júrgenderdi zańmen qý­da­la­ý­ǵa kóshti.

Áskerge barýǵa qulyqsyz jastardyń áre­ketinen Prezıdent te habardar. Sol sebepti Qasym-Jomart Toqaev ótken jyly naýryz aıyndaǵy halyqqa Jol­da­ýynda olardy yntalandyrý kerek dep naqty tapsyrma berdi. Qazir áskerge bar­ǵan jastarǵa birqatar jeńildik qaras­­tyrylady. Sonyń biri – áskerı qyz­­­met­­shilerine kredıttik kanıkýl berý­ máselesi. Qazir bul bas­ta­ma iske qosyldy.

Sondaı-aq 2013 jyldan bas­­tap túrli sebeppen Otan al­dyn­daǵy qasterli boryshyn óteı alma­ǵandarǵa áskerı qyzmetten ótý­diń sheteldegi sekildi bala­ma­ túri usynylyp, «Áskerı qyz­met­ jáne áskerı qyzmetshiler már­tebesi» zańǵa ózgeris endi. Áskerı bıletti mindetti túrde bir jyldan keıin emes, bir aıdan keıin alý múmkin boldy. Áskerge qabyldanǵandar «40 kúndik ásker» atalatyn kýrs­ta­ boryshyn óteı alady. Oǵan 24 pen 27 jas aralyǵyndaǵy ás­kerge jaramdy, densaýlyǵyna baı­lanysty jaramdylyǵy shek­telgen jáne shaqyrylýy she­ge­ril­gen azamattar qatysa alady. Bu­l ásker túri aqyly – 263 318 myń­ teńge. Osylaısha, merzimdi ás­kerı qyzmet eki jyldan bir jyl­ǵa deıin qysqardy, al endi tip­ti qyryq kúndik ásker de qarastyryldy.

Sondaı-aq merzimdi áskerı qyz­­­met­shiler úshin joǵary oqý oryn­­­­daryna túsýge jeńildik beri­­­ledi. Jobany iske asyrý úshin­ qazirdiń ózinde elimizdiń alpys­­tan asa joǵary oqý orn­ymen memorandýmǵa qol qoıyl­ǵan. Buǵan qosa bıyldan bas­tap áskerge baryp kelgen azamat­tar Ulttyq biryńǵaı test tapsyrmaı-aq joǵary oqý ornyn­da tegin bilim alady. Olarǵa mem­leket tarapynan úsh myń gran­t bólingen. Sarbazdar Otan aldyn­da­ǵy boryshyn ótegen soń eki jyl ishinde joǵary oqý ornyna óti­nish­­ bere alady.

Áskerge shaqyrýdan negizinen jo­ǵary nemese arnaýly oqý oryn­darynyń kúndizgi bóliminde oqı­tyndar ýaqytsha bosatylady.­ Sonymen qatar zań júzinde dinı qyz­metkerler de áskerı bory­shyn ótemeıdi. Bul qatarǵa áýe kólikteri ekıpajdarynyń múshe­lerin de qosýǵa bolady. Negizi áskerden shaqyrtýdan bosa­tylatyndar men ýaqytsha keıin­ge qaldyrylatyndar túrli sanat­qa bólinedi. Máselen, áskerı oqý­ oryndarynyń túlekteri, ǵyly­mı ataǵy barlar, jaqyn týys­tary áskerı qyzmetti ótkerý kezin­de qaıtys bolǵan nemese birin­shi, ekinshi toptaǵy múgedek bolyp qalǵandar áskerı mindetti óte­meýge quqyly. Otbasyn quryp, ba­laly bolǵandar da Otan al­dyndaǵy boryshyn óteýden bosa­tylady. Múgedektigi bar ári kisi kómegimen júrip-turatyn týys­taryn qamqorlyǵyna alǵandar, ot­basyndaǵy jalǵyz asyraýshylar­ da­ áskerge shaqyrtylmaıdy. Sondaı-aq pedagogıka, medısına sala­larynyń ókilderi, Parlament pen­ jergilikti máslıhat depýtat­ta­ryna áskerge shaqyrtýdy ýaqyt­sha­ keıinge qaldyrýǵa ruqsat beri­le­di.

Atalǵan sanattaǵy azamatta­r ǵana áskerden bosatylyp, aıyp­pul tólemeıdi. Al buǵan jatpaı­tyn, densaýlyǵynda kinárat joq­, 18 jasqa tolǵan árbir azamat­ Otan aldyndaǵy paryzyn oryn­daý­ǵa mindetti. Bolmasa zańmen beki­tilgen aıyppul tóleýi qajet. Alaı­da bul da áskerden túbegeıli bosat­paıdy. Sondyqtan sapqa qosyl, sarbaz!