Eldik ıdeıalar mekeni

Kóne zamandarda bútin bir memleketterdiń, qalalardyń atyn kitaphanalary shyǵaratyn edi. Ejelgi Mysyrda kórnekti ǵalymdardyń qatysýymen Ptolemeı áýletiniń eki patshasy negizin qalap, dúnıejúzine áıgili bolǵan Aleksandrııa kitaphanasy sonyń aıǵaǵy. Odan beri IH-HI ǵasyrlarda Buhara, Samarqand, Otyrar qalalarynyń tarıhta máńgi qalýynyń syryn baı mádenıeti men kitaphanalarynan izdegen jón. О́zimiz ómir súrip jatqan bul ǵasyr «aqparat dáýiri» dep atalyp, ol túsinik tikeleı tehnıkaǵa meńzelgenimen, kitaphana mádenıeti kórkeıý ústine kórkeıip, adamzat qoǵamyndaǵy qadir-qasıeti óz deńgeıinde saqtalyp tur. Kitaphana kókjıegi Al endi álem boıynsha memleket bas­shylarynyń atyndaǵy kitapha­nalar­dyń mán-mańyzyna toqtalaıyq. Prezı­dentterdiń muraǵatyn bir júıege keltirip, jınaqtaý – álemdik tájirıbede bar úrdis. Bul turǵyda memleket basshylarynyń atyndaǵy ortalyq kitaphana men qorlar kóptegen elderde jumys isteıdi. Mysaly, AQSh, Fransııa, Túrkııa, t.b. elderde Prezıdent kitaphanalary ashylǵan. Eýropa boıynsha tanymal keshenderdiń biri – Ystambuldaǵy Atatúrikke arnalǵan mádenı ortalyq. TMD aýmaǵynda Reseı men Ázerbaıjannyń burynǵy prezıdentteri Borıs Elsın men Geıdar Alıev atyndaǵy ortalyqtar jaqsy tanymal. 2009 jyly Sankt-Peterbýrgte ashyl­ǵan B.Elsın atyndaǵy prezıdenttik kitaphananyń ereksheligi – onyń elektrondy kitaphana qyzmetin atqarýynda. Al AQSh-ta prezıdenttik kitaphanalar jelisi jumys isteıdi. Rýzvelt, Trýmen, Eızenhaýer, Djonson, Karter, Reıgan, Klınton jáne osy eldiń basqa da prezıdentteri atyndaǵy kitaphanalar júıesiniń amerıkalyq tájirıbesi Ońtústik Koreıa men Avstralııa prezıdenttik ortalyqtaryn uıymdastyrý kezinde negizge alynsa, búgingi tańda AQSh-ta Muraǵattar men qujattama ulttyq basqarmasy (NARA) basqaratyn 13 prezıdenttik kitaphana halyqqa qyzmet kórsetedi. Prezıdenttik kitaphanalardyń mańyzdylyǵy sol memlekettiń damý, qalyptasý jolyn kórsete alýymen, saıası oqıǵalarǵa túsinik bere alýymen, sondaı-aq, memleketti basqarǵan basshynyń tulǵasyn aıqyndap berýimen ólshenedi. Bul turǵydan alǵanda, osy jyldyń basynda «Nazarbaev ortalyǵy» kóp fýnksııaly memlekettik mekemesi janynan qurylǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasynyń kitaphanasy» mem­lekettik mekemesiniń qoǵamymyz úshin maz­muny erek. Ol Táýelsiz Qazaqstannyń jańa tarıhy onyń Tuńǵysh Prezıdentiniń ıdeıalar tarıhynan quralady degenge saıa­dy. Dál osynda Elbasynyń qyzmeti týraly tolyq ári jan-jaqty aqparattar jınaqtalǵan. Elbasy kitaphanasynyń negiz­gi ereksheligi – qyzmettegi Prezıdenttiń kitaphanasy bolýynda ári Elbasynyń jasampaz ıdeıalarynyń jańa kókjıekter men perspektıvalarǵa jol ashatynyn aıǵaqtaı alýynda. Fosterdiń taǵy bir tyń týyndysy Elbasy kitaphanasy ornalasqan «Nazar­baev ortalyǵy» ǵımaraty elordamyz­dyń biregeı nysandarynyń qatarynda atalady. Aǵylshyndyq sáýletshi Norman Fosterdiń osyǵan deıin elordadaǵy «Han Shatyr», «Beıbitshilik jáne kelisim saraıy» syndy nysandardyń bas sáýletshisi bolǵanyn bilemiz. Al, qarashyq pishinde boı kótergen úshinshi tyń týyndysynan naǵyz mádenı-gýmanıtarlyq qajettilikke arnalǵan nysandy tanyp alýǵa bolady. Byltyr Tuńǵysh Prezıdent kúni qarsańynda jańadan salynǵan ǵımarattyń negizgi ólshemderimen tanysýǵa kelgen Elbasy N.Nazarbaev ortalyqta keleshekte táýelsizdigimizdiń tarıhy, álemdik ekonomıka men saıasat jóninde zertteýler júrgiziletinin, jastar otandyq tarıh salasynda jańasha bilim alyp, tilderdi úırenetinin aıtqan bolatyn. Elbasy sonda: «Ǵımarat bıikti sholǵan kóz janarynyń pishini tárizdes. Men nysandy salýǵa atsalysqan qurylysshylarǵa, demeýshilerge rızashylyǵymdy bildirgeli keldim. Bul ǵımarat memleket qarajatyna emes, jeke kásipkerlerdiń qarjysyna salyndy», degen edi. Ǵımarat toǵyz qabattan turady. Al keshenniń jalpy aýmaǵy 30 myń sharshy metrge jýyq. Nysannyń tehnıkalyq ereksheligi shatyr qurylymynda, sonyń arqasynda ǵımarattyń dıametri 81 metrge jetedi. Munda 500-ge deıin kelýshilerdi syıǵyza alatyn, kópshilikke arnalǵan ártúrli is-sharalardy ótkizýge bolady. Mine, sol bıikke qaraǵan kóz janary pishindes aıdyndy ǵımarattaǵy Elbasy kitaphanasynyń mazmundyq qurylymy kúni keshe Prezıdent N.Nazarbaevqa tanystyryldy. Osy jerde kópshilikke uǵynyqty bolý úshin myna bir málimetterdi qosqymyz keledi. «Nazarbaev ortalyǵy» dep atalatyn Esildiń sol jaǵalaýynda ornalasqan sý jańa ǵımarattyń tusaýyn ótken jyly Tuńǵysh Prezıdent qory kesken bolatyn. Tarıhta alǵash ret sheteldik ortalyqtardyń modelimen qurylǵan Qazaqstan Prezıdenttik ortalyǵy jumysyn bastaıtynyn Tuńǵysh Prezıdent qorynyń baspasóz qyzmeti málimdegen edi. Keshenniń quramyna Tuńǵysh Prezıdent qorynyń ózindik aqparattyq aımaǵy bolyp esepteletin murajaı men kitaphana kiretini, qor janyndaǵy álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýty óz jumysyn jalǵastyratyny da sonda belgili bolǵan. «Murajaı men kitaphana osyǵan uqsas mekemelerdiń dástúrli úlgisinde jumys istemeıtindigin atap ketken jón. Murajaı iri aqparat ortalyǵy retinde qalyptasqan. Onyń negizgi maqsaty – respýblıkanyń egemen memleket retinde qalyptasýy men onyń úderisterinde Qazaqstannyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Á.Nazarbaevtyń tarıhı rólin erekshe tolyq ashý. Al óz kezeginde, Prezıdenttik kitaphana zııatkerlik ǵylymı-zertteý ortalyǵy bolýy tıis. Kitaphana qorynyń jalpy kólemi 46,5 myń birlikti (kitaptar, broshıýralar, basqa da qujattar), sonyń ishinde, 20 myń birlikke deıin jabyq qordy saqtaýǵa eseptelgen», dep jazdy «Qazaqstan tarıhy» portaly. Ideıalar keńistigi «Nazarbaev ortalyǵy» ǵımaraty­nyń Prezıdenttik kitaphanaǵa tıesili birinshi qabatynda «Máńgilik el» galereıasy ornalasqan. Onyń negizgi ıdeıasy ulttyq bolmystan ajyramaýǵa úndeıdi. Elbasynyń jasampazdyq qyzmetin «Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti N.Nazarbaev. Qyzmet hronıkasy» atty serııaly kitap kórmesi baıandaıdy. Kórmede hronıkadan tys táýelsiz Qazaqstannyń memleket retinde qurylýy, qalyptasýy jáne órkendeýine negiz bolǵan Elbasy ıdeıalaryna toly eńbekter qoıylǵan. Ekinshi qabat Prezıdent ekspozısııasymen kóz tartady. Memleket basshysynyń ıdeıalary shartty túrde alty taqyrypqa toptastyrylyp, ınteraktıvti ústelge jınaqtalǵan. «Bizdiń aınalamyzdaǵy álem» taqyrybyndaǵy ekspozısııada adamzattyń aldynda turǵan, atap aıtqanda, ıadrolyq qaýip-qaterden ekologııalyq máselelerge deıingi aralyqtaǵy irgeli máselelerdi sheshýge qatysty aıtqan Elbasy ıdeıalarynyń mán-mańyzy pash etiledi. Beıbitshilik pen kelisimdi saqtaý, sondaı-aq, áriptestik pen ıntegrasııaǵa baratyn jol «Jumsaq kúsh» taqyrybynyń negizi bolyp tabylady. Qazaqstannyń ekonomıkalyq tabysy­nyń negizi men tujyrymdamalyq ustanym­dary «Bastama jáne seriktestik» taqyry­bynda kórsetilgen. Bul eldiń 90-shy jyldardaǵy daǵdarystan shyǵýdan bastap «Qazaqstan-2050» Strategııasyna deıingi tarıhy. Elbasynyń saıası stıliniń erekshe qyry ómirdi jaqsy jaqqa qaraı ózgertetin qýatty ıdeıalardy sanaǵa sińire alýynda desek, «О́zgerister qýaty» taqyryby dál osy oraıdaǵy materıaldar men qujattarǵa negizdelgen. Jalpyǵa Ortaq Eńbek Qoǵamy, rýhanılyq jáne zaıyrlylyq, ult damýy­nyń basqa da baǵaly qyrlary «Qazaqstan patrıoty» taqyrybynda órnektelgen. Al «Taýyp aıtylǵan sózdiń qundyly­ǵy» taqyryby Elbasynyń barlyq ıdeıa­laryn baılanystyratyn býyn bolyp esep­­t­eledi. Ekspozısııanyń bul taqyry­byna Pre­zıdenttiń negizgi eńbekteri qoıyl­ǵan. Ekspozısııanyń negizgi maqsaty – Mem­leket basshysynyń jan-jaqtylyǵyn jalpyǵa pash etý. Elbasynyń aqyndyǵyn, kompo­zı­torlyq daryndylyǵyn, sáýlet­kerlik qa­sıetin, dombyrany sheber tartyp, shahmatty erekshe oınaıtynyn, án aıtýdy súıetinin «Shyǵarmashylyq burysh» jáne «Otbasylyq albom» taqyryptary baıqatady. Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti N.Nazarbaevtyń kitaphanasy zaman talabyna saı ashylǵan jańa keshen bolyp tabylady. Qazaqstan Prezıdentiniń ulttyq jáne álemdik tarıhtaǵy erekshe róli men onyń tulǵasynyń tarıhı aýqymdylyǵyn álemge pash etý – kitaphananyń bas­ty mindet­teriniń biri. Kitaphananyń quryly­my muraǵattyq-murajaılyq, kitaphanalyq jáne ǵylymı-saraptamalyq keshenderdi qamtıdy. Jańa tehnologııalar múmkindigi Prezıdent kitaphanasynyń muraǵat­tyq-murajaılyq qyzmeti Elbasynyń qyzmeti men onyń táýelsiz Qazaqstannyń damý jáne qalyptasýyndaǵy tarıhı róli, sondaı-aq, aýqymdy shyǵarmashylyq murasyn kópjaqty zertteý týraly qujattardy júıeleýge jáne ony jınaýǵa baǵyttalǵan. Kitaphananyń muraǵattyq qorynda dástúrli mátindik qujattar qatarynda beıne, aýdıo jáne fotomaterıaldar bar. Osyǵan baılanysty munda olardyń saqtalýyn qamtamasyz etetin arnaıy bólme jumys isteıdi. Sondaı-aq, muraǵat qujattaryn restavrasııalaý men konservasııalaýǵa arnalǵan zamanaýı laboratorııalyq keshender bar. Kitaphananyń muraǵattyq qyzmetine endirilgen «Hi-tech» tehnologııanyń biri «Bultty qor muraǵaty» dep atalady. Munda «Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti qyzmetiniń jylnamasy» toptamasy jınaqtalady. Joba boıynsha sheksiz aqparatpen, sýretpen, beınematerıaldarmen, kitaptarmen, qol­jazbalarmen jáne qujattarmen jumys isteý álemniń kez kelgen núktesinde iske asa beredi. Sondaı-aq, munda qurylym­dalmaǵan málimetterdi saqtaýǵa da múm­kin­dik qarastyrylǵan. Elbasy kitaphanasyndaǵy erekshe jobalardyń biri «Elbasynyń mobıldi kitaphanasy» dep atalady. Joba maz­munymen jáne jańashyldyǵymen biregeı bolyp tabylady. Mundaı mobıl­di kitaphana álemdegi prezıdenttik kitapha­nalardyń birde-birinde joq ekenin júr­gizilgen zertteýler kórsetti. Onda 28 kitap jınaqtalǵan. Mobıldi kitaphana Prezıdent kitaptarynyń qoljetimdiligin arttyrady. Kez kelgen oqyrman planshet, smartfon qoldaný arqyly Elbasynyń tushymdy eńbekterinen sýsyndaı alady. Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdenti murasyn nasıhattaý, Prezıdent kitaphanalarynyń ózara baılanysyn nyǵaıtý jumystarymen kitaphana bólimi aınalysady. Baspa úıi Elbasy qyzmetin nasıhattaýǵa baılanysty kitaptardy mazmuny men polıgrafııalyq sapasynyń talaptarǵa sáıkestigin tekserip, jan-jaqty ári kópdeńgeıli saraptamadan ótkizedi. Prezıdent tulǵasyna, táýelsiz Qazaqstannyń qalyptasýy men damýyna arnalǵan eńbekterdi basyp shyǵarýǵa redaksııalyq keńestiń bedeldi sheshimi men Baspa úıi serııasynyń avtorlyq belgisi negiz bola alady. Baspa úıi Elbasy N.Nazarbaev týraly kitaptardyń birtutas qoryn qurý, eńbekterdi basyp shyǵarý josparyn jasaý, Elbasy týraly birneshe márte shyqqan basylymdarmen birge jańa ǵylymı-kópshilik eńbekterden turatyn kitaptardyń arnaıy serııasyn qalyptastyrý boıynsha aýqymdy ǵylymı jumystar júrgizedi. Búgingi tańda kitaphana qorynda 20 myńǵa jýyq eńbek jınaqtalǵan. Prezıdent N.Nazarbaevtyń strategııa­lyq bastamalaryn el ishinde jáne shetelderde ilgeriletip, Memleket basshysynyń qyzmetin aqparattyq-saraptamalyq turǵy­dan taldaý Saraptamalyq ortalyqqa júkte­ledi. Bul turǵyda sarapshy mamandar Ortalyq Azııa, Reseı, Qytaı, Eýroodaq, AQSh jáne basqa elderdegi zertteý orta­lyq­tarymen, jetekshi sarapshylarmen ty­ǵyz qa­rym-qatynasta jumys isteýdi kózdeı­di. Tuńǵysh Prezıdent kitaphanasy Elba­syna syıǵa tartylǵan jádigerlerdi jınaqtaýmen de aınalysady. Kitaphananyń qorynda Prezıdenttiń jeke kolleksııasynan 500 eksponat jınaqtalǵan. Olar – memleket basshylary men olardyń resmı ókilderiniń syılyqtary, óner buıymdary jáne Prezıdenttiń óz qarjysyna alynǵan tarıhı jádigerler. Qoryta aıtqanda, Prezıdent kitaphana­syna táýelsizdik jyldary Elbasy salǵan ıdeologııalyq dańǵyl joldy kózdiń qarashyǵyndaı saqtap, ony keler urpaqqa amanattaý júktelip otyr. Aıgúl SEIILOVA, «Egemen Qazaqstan». Sýretterdi túsirgen Erlan OMAROV.