Memleket basshysynyń Ádiletti Qazaqstan qurý maqsatynda usynyp júrgen batyl bastamalary men mańyzdy baǵdarlamalary kópshiliktiń kóńiline úmit uıalatyp, shynaıy ári keń qoldaýǵa ıe bolyp kele jatqanyn sezip te, kórip te júrmiz. Al osy mejege abyroımen jetkimiz kelse, Prezıdenttiń kúrdeli kezeńnen shyǵý jolyndaǵy shuǵyl is-sharalardy sapaly iske asyrýdy talap etip otyrǵan usynystaryna tek jaýapty memlekettik organdar ǵana emes, qoǵamnyń sanaly árbir múshesiniń beıjaı qaramaı, qolynan kelgenshe ózindik úlesin qosyp, der kezinde qoldaý kórsetkeni abzal.
Sonymen qatar bul jaýapty úrdisti jandandyrýda ortamyzda júrgen Respýblıkaǵa belgili, aıtqan sózi men jazǵan dúnıesi ótimdi, elge syıly aǵalar men zamandastarymyzdyń orny tipti erekshe dep bilemin.
Tórtkúl dúnıe dúrbeleńge túsip, ekonomıkalyq ahýal turaqsyzdanýyn toqtatpaı turǵan ýaqytta tek ózimizdiń ishki múmkindigimiz ben bilimimizge súıene otyryp, áleýmettik-ekonomıkalyq jáne de basqa salalardy qarqyndy damytýǵa úlesin qosa alatyn ulttyq zańnamanyń tıimdiligin arttyryp, ózgelermen básekedegi qabiletin kúsheıtý úshin otandyq ǵylymdy jetildirý qajettigi mańyzdy bolyp tur. Prezıdent osyny nazaryna alyp, keıingi ýaqytta jıi tapsyrma berip keledi.
Qazirgi kúni el-jurtymyzǵa aýadaı qajet bolyp turǵan Ádiletti Qazaqstan degenimiz ne, bul uǵym neni bildiredi jáne ádiletti qoǵamǵa qalaı jetemiz, jerimizdiń ústi men astyndaǵy en baılyqty tókpeı-shashpaı el ıgiligine qalaı jaratamyz? Osynaý mańyzdy suraqtar bárimizdi mazalaıdy. Ǵylymdy reformalaý kezinde jas ǵalymdarǵa qoldaý kórsetip, jol ashyp, al qalyptasqan ǵalymdardyń barlyq sanatynyń tóńiregindegi tilge tıek bolyp júrgen problemalar sheshilip, ǵylymmen tabıǵatynan qatar júrýge múmkin emes keńselik bıýrokratııa joıylar edi. Irgeli jáne qoldanbaly ǵylymı-zertteýler jáne ǵylymı granttyq jobalardyń tóńiregindegi oryn alyp kele jatqan oıdan jasalǵan kedergilerdi sheshý beınet boldy. Bir dálel keltire keteıin.
Men joǵarǵy zańgerlik jáne fılologııalyq bilimderi bar 300-ge jýyq, onyń ishinde esimderi shetelderge de belgili zań ǵylymdarynyń 10 doktory, fılologııa ǵylymdarynyń 2 doktory, zań ǵylymdarynyń 25 kandıdaty, 8 PhD doktory, zań ǵylymdarynyń 26 magıstri, «Bolashaq» baǵdarlamasymen bilimin jetildirgen 10 mamany bar, Ádilet mınıstrligine baǵynystaǵy «Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtyn» basqaryp kelemin. Ulttyq zańnamany jetildirýge tikeleı atsalysatyn birden-bir memlekettik ǵylymı mekeme bolǵandyqtan, basqa jumystardan tys jyl saıyn tórt-bes taqyrypta irgeli jáne qoldanbaly ǵylymı-zertteýler júrgizip, nátıjesi boıynsha birneshe monografııa, túsiniktemeler, oqý ádistemelik quraldar jáne kóptegen ǵylymı maqala jarııalap kelemiz. Munyń syrtynda sońǵy úsh jyl qatarynan úsh-tórt taqyryptaǵy zertteý jobalary boıynsha mindetti talaptardy oryndaı otyryp, memlekettik grantqa qujattar tapsyrǵanymyzben, nátıjesinde jobalarymyzdyń birde bireýi ótpedi. Zertteý taqyryptary ártúrli bolǵanyna qaramastan, barlyǵynyń dáleldi negizdemeleri kórsetilmeı, shablondy túrde birkelki jaýap qaıtarýmen aıaqtalady. О́tpeý sebebine kóz jetkizý maqsatynda jiberilgen hattar formaldy túrde qaraýmen shekteledi.
Osydan on úsh jyl buryn Batys Eýropa men Qazaqstanda qalyptasqan kásibı bilim deńgeıin birkelki «bakalavr-magıstr-PhD» formýlasymen teńestirip, elimizdiń joǵary bilim qujattarynyń Eýropada jol ashylýyna múmkindik beretin jáne basqa da erekshelikter bar degen negizben, elde Bolon úderisi engizildi. Paıdasy bar ozyq tájirıbeni engizýge eshqandaı qarsylyq joq. Biraq sol kezdiń ózinde-aq kópshiliktiń ártúrli qıyndyqtarǵa dýshar bolamyz degen kóńilge qonymdy eskertýleri nazarǵa alynbady. Áli esimde, Májiliste «Ǵylym týraly» zań jobasyn talqylaý barysynda, ǵylymı dárejeni qorǵaý jolynda Bolon júıesine sáıkes PhD tártibimen qatar, Reseı jáne basqa da kórshiles memleketterdegi sııaqty dástúrli kandıdattyq jáne doktorlyq qorǵaý júıesin balamaly túrde qaldyrýdy usynǵan biraz depýtattar men ǵalymdardyń usynystary da qoldaý tappaı, úkimet pen ýákiletti organ qarsylyq bildirip, zań qabyldanǵan bolatyn. Qatelespesem, zań kúshine engen sátte kandıdattyq jáne doktorlyq qorǵaý jolynda júrgen 3,5 myńnan asa izdenýshiniń dıssertasııalyq eńbegi toqtatyldy. Al búgingi ómir kórsetip otyrǵandaı, «Scoups» jáne «Web of Science»-ke shyqqan maqalań bolmasa, eshqandaı eńbegiń eseptelmeıdi. Bul maqalalardyń ázirlenýi men jarııalanýynda kóptegen suraq bar. Eldegi júzdegen resmı túrde jaryq kórgen ǵylymı eńbekter, monografııa men oqý quraldarynyń mańyzdylyǵy men quny shetelderde aqsha tólenip shyǵatyn 12 maqaladan tómen bolyp turǵany aqıqat.
Onyń ústine izdenýshi úlken kólemde qarjy tóleıdi. Tipti keıde birneshe aı, jyldar boıy kútip, aldaýǵa túsip qalǵandary da kezdesip júr. Aqıqaty ozyq ıntellektýaldy ǵylymı eńbekterdi shetelderde májbúrlep jarııalaǵannan eshqandaı paıda joq. Otandyq ǵalymdardyń ǵylymı saladaǵy tyń oılary, jańalyqtary men usynystary eń aldymen óz elimizde jaryq kórýge tıis. Osy máselede de akademıktiń atalǵan kedergilerdi eńserýdiń beınetinen kóptegen ǵalymnyń shetel asyp, áýrege túsip júrgenin toqtatý úshin bul qoldaý tappaǵan tártipti doǵarýdy usynǵan pikirdi men ǵana emes, kóptegen áriptesimiz qoldaıtynyna senimdimin.
Memleket basshysy ǵylym salasyn jandandyrýǵa úlken senim bildirip, úmit artyp, nátıjesin kútip otyrǵan ýaqytta múddeli memleket organdarynyń laýazym ıeleri osyndaı jáne basqa da máselelerdi baqylaýǵa alyp, jedel ári naqty iske kirisýge tıis dep sanaımyn. Sonda ǵana otandyq ǵylymnyń barlyq salasy tolaıym nátıjelerge qol jetkizip, ǵylym ǵalymdarymen myqty bolar edi.
Ramazan SÁRPEKOV,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, zań ǵylymdarynyń kandıdaty