Bıyl qysqa ǵumyrynda ultyna adal qyzmet etip ótken qabyrǵaly qaıratker Temirbek Júrgenovtiń týǵanyna 125 jyl tolyp otyr. Osyǵan oraı halyqaralyq TÚRKSOI uıymy 2023 jyldy túrki álemindegi Temirbek Júrgenov jyly dep jarııalady. Osynyń aıasynda Ankarada, Astanada ult rýhyn oıatqan qaıratker týraly kitaptardyń tanystyrylymy ótti. Al Qyzylordada qazaq mádenıetindegi talaı qaıratkerlerdi tárbıelegen tulǵanyń 125 jyldyǵyna arnalǵan «Ult rýhanııaty jáne T.Júrgenov murasy: jasampazdyǵy men zerttelý keńistigi» atty halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferensııa uıymdastyryldy.
Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetinde ótken konferensııaǵa ǵalymdar, memleket qaıratkerleri, oblys ákiminiń orynbasary Nurymbet Saqtaǵanov, halyqaralyq TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Sultan Raev qatysty.
Jıynda oblys ákiminiń orynbasary Nurymbet Saqtaǵanov ótken ǵasyrdyń jıyrmasynshy jyldary Ortalyq Azııada qurylǵan respýblıkalardyń ulttyq-aýmaqtyq mejelenýine úlken úles qosqan Temirbek Qarauly sol kezeńde aınalasyna zııalylardy toptastyrǵan kórnekti tulǵa bolǵandyǵyn atap ótti. Jac Júrgenovtiń osydan bir ǵasyr buryn «qazaqstandyq joǵary oqý orny ǵylymı-zertteýshilik jáne ǵylymı-praktıkalyq ortalyq bolýy tıis» degen pikiri, ózge de qadaý-qadaý ıdeıalary áli ózektiligin joıa qoıǵan joq.
Halyqaralyq TÚRKSOI uıymynyń bas hatshysy Sultan Raevtyń aıtýynsha, qazan aıynda Túrkııa kórermenderi «Narkom Júrgenov» qoıylymyn kóredi. Alda О́zbekstan men Qyrǵyzstanda da ult qaıratkerine arnalǵan is-sharalar ótkizilmek.
Konferensııa barysynda jazýshy Beıbit Qoıshybaevtyń «Temir narkomnyń» ómir joly, ósken ortasy, qyzmeti, qaıratker men áýletiniń qýǵyn-súrginde shekken qasiretin baıandaǵan «Komıssar Júrgenov» kitabynyń tusaýkeseri ótti. Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń ǵylymı kitaphanasynda «Qazaq rýhanııatynyń jaryq juldyzy» taqyrybynda arnaıy kitap kórmesi uıymdastyryldy.
Jıynda Ulttyq ǵylym akademııasynyń akademıgi, tarıh ǵylymdarynyń doktory Mámbet Qoıgeldıev, «Arys» qorynyń prezıdenti, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Ánes Ǵarıfolla, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor Búrkitbaı Aıaǵan, «Komıssar Júrgenov» kitabynyń avtory, jazýshy, tarıh ǵylymdarynyń kandıdaty Beıbit Qoıshybaev, Q.A.Iаcaýı atyndaǵy halyqaralyq qazaq-túrik ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory, alashtanýshy Tursyn Haziretáli, L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıtetiniń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Baýyrjan Imanǵalıev, Túrkııa Respýblıkasy Mýgla Sytky Kochman ýnıversıtetiniń professory Kenan Koch baıandama jasady. «Temirbek Júrgenov» qoǵamdyq qorynyń tóraǵasy Sábı Ańsat, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıteti, Qazaq tili men ádebıeti jáne jýrnalıstıka kafedrasynyń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Uljan Janbershıeva, Qazaq tili men ádebıeti jáne jýrnalıstıka kafedrasynyń dosenti, fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty Aıman Aıtbaeva da qaıratker ómiriniń ár qyryna toqtalyp ótti.
Jalpy, Júrgenovti jurt jadynda qaldyrý jumystary Syrda onshaqty jyl buryn bastaý alǵanyn aıta ketýimiz kerek. Qaıratker atyndaǵy qoǵamdyq qor qurylyp, rýhyn ulyqtaý maqsatynda aýqymdy sharalar uıymdastyryldy. Qyzylorda qalasynda boı kótergen Shyǵarmashylyq úıine T.Júrgenov esimi berildi. Qor jetekshisi Sábı Ańsattyń tynymsyz izdenisiniń arqasynda qaıratker rýhyn qurmetteý baǵytynda biraz bastama júzege asty.
Otyz jetiniń oqpanyna jutylǵan arystardyń ózi ǵana emes áýleti de qýdalanyp, talaı qıyndyqty bastan keshkeni belgili. Temirbektiń jary Dámesh Júrgenova da jazyqsyz jalaly bolyp, «ALJIR» azabyn tartty. Mereıtoılyq is-sharalar aıasynda Qyzylorda qalasyndaǵy kóshelerdiń birine Dámesh Júrgenova esimi berildi.
Kósheniń ashylýyna oraı ótken jıynda oblys ákiminiń orynbasary Nurymbet Saqtaǵanov Dámesh Ámirhanqyzy ómirin azamatynyń tarıhtaǵy ornyna qatysty ádilettilikti birjola qalpyna keltirý, onyń esimin ulyqtaý maqsatyndaǵy isterge uıytqy bolýǵa arnaǵan jan ekendigin atap ótti.
– Qazaqtyń nebir jaısańdary men marqasqalarynyń basyna qara bult úıirgen 1937 jylǵy qýdalaýda tek zııaly azamattar ǵana emes, sonymen qatar ómirlik jarlary, bilimdi, bilikti analar da zobalań quryǵynan qutyla almady. Mine, sondaı jandardyń biri – Qazaqstan Halyq aǵartý komıssary Temirbek Júrgenovtiń zaıyby, Qazaq KSR eńbek sińirgen dárigeri Dámesh Ermekova edi. Onyń eńbegi men ómir joly búgingi jas urpaqqa ónege, – dedi oblys ákiminiń orynbasary.
Osy kúnderi Nartaı Bekejanov atyndaǵy oblystyq drama teatry sahnasynda Raqymjan Otarbaevtyń «Narkom Júrgenov» tarıhı dramasy kórermen qaýymǵa usynyldy. Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Huseın Ámir-Temirdiń rejısserlik etýimen qoıylǵan spektaklge Júrgenovtiń ómiri men el aldyndaǵy eńbegi ózek bolǵan.
«Jyr arqaýy – Júrgenov» atty respýblıkalyq jyr músháırasy da kúlli Orta Azııanyń rýhanııatynda óshpes iz qaldyrǵan qaıratker esimin jańǵyrta tústi.
QYZYLORDA