О́ńir tarıhy – zertteýshiler nazarynda
Almaty oblysy Qoǵamdyq damý ortalyǵynyń uıymdastyrýymen «Uly dalanyń uly esimderi» jobasy aıasynda «Qaradala jáne Kegen óńirleri: tarıh jáne qazirgi zaman» ǵylymı ekspedısııasyna qatysýshy ǵalymdar ólkeniń ótkenine saıahat jasap, aldaǵy zertteý jumystarynyń josparyn jasady.
Ekspedısııa barysynda ǵalymdar N.Muhamethanuly, Sh.Tileýbaev, R.Orazov, J.Sımtıkov, M.Noǵaıbaeva aımaqtyń kóne zamannan búginge deıin tarıhyna sholý jasap, ólketaný jumystaryn júrgizdi. Kóne eskertkishter, petroglıfter, tarıhı oryndar jas ǵalymdarǵa jiti tanystyryldy. О́lkeniń ótkeninen syr shertetin oryndardy nasıhattap, ataýlaryn jandandyrý óskeleń urpaqtyń týǵan jer tarıhynan sýsyndap, túp-tamyrynan nár alýǵa jol ashady.
Zertteýshi mamandar aýdan tarıhyn zerdeleýge qatysty óz oılary men usynystaryn ortaǵa saldy. Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń dırektory Z.Qabyldınov aýdandardyń tarıhyn júıeli zertteý qajettigine kóńil aýdaryp, aqsaqaldardan aýyldardyń tarıhy jaıly estelik áńgime jınastyrý ıdeıasyn usyndy. Aldaǵy ýaqytta bul jumysty qolǵa alý úshin oblystyq ákimdikpen birlesip, arnaıy is-sharalar qabyldanýǵa tıis. Al arheolog E.Aqymbek ólkedegi jekelegen petroglıfterdiń aýdandyq tarıhı jáne mádenıet eskertkishteriniń jınaǵyna engizilmegenine nazar aýdaryp, bolashaqta osy baǵytta jumys istep, arnaıy ǵylymı-zertteý jobasyn júzege asyrýdyń qajet ekenin sóz etti.
Ekspedısııa barysynda Kegen jáne Uıǵyr aýdandaryndaǵy arhıv, mýzeı, kitaphanalarǵa Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynda sońǵy jyldary jaryq kórgen kitaptar syıǵa tartyldy.
Joǵaryda kóterilgen usynystar tıisti oryndar tarapynan qoldaý taýyp, quzyretti mekemeler máseleni sheshýge atsalysady dep senemiz.
Nurgúl QURMANALINA,
Sh.Ýálıhanov atyndaǵy Tarıh jáne etnologııa ınstıtýtynyń ǵalym hatshysy, PhD
ALMATY
Ǵıbratty ǵumyry urpaqqa úlgi
Adamzat tarıhyndaǵy eń joıqyn soǵysqa buǵanasy bekimeı qolyna qarý alyp qatysqan aǵa urpaq ókilderiniń biri – Álı Tasqynbaev. Ol 1926 jyldyń 15 tamyzynda Qyzylorda oblysynyń Jańaqorǵan aýdanyndaǵy Kelintóbe aýylynda týǵan.1944 jyldyń tamyzynda keńes armııasy qataryna alynady. Surapyl soǵystyń bel ortasynda bolǵan atamyz áskerı boryshyn 1949 jyldyń jeltoqsan aıyna deıin ótep, tek sodan keıin ǵana aman-esen elge oralady.
1950 jyldyń 30 qańtarynda aýdandyq bilim bóliminiń buıryǵymen Talap jeti jyldyq mektebine muǵalimdik qyzmetke ornalasady. Osy jyly Túrkistan pedagogıkalyq ýchılıshesine oqýǵa túsip, «Bastaýysh mektep muǵalimi» atanady. Al 1952 jyly Qyzylorda pedınstıtýtyna syrttaı oqýǵa túsip, tolyqqandy joǵary bilim alady. Talap beketindegi bastaýysh mekteptiń irgetasyn qalaı júrip, muǵalimdik qyzmetin 1986 jyly zeınet demalysyna shyqqanǵa deıin ǵana emes, 1993 jylǵa deıin jalǵastyrdy.
Álı atamyzdyń boıynan úlken adamgershilik pen parasattylyqtyń, meıirimdilik pen ımandylyqtyń lebi esip turatyn. Kásibinen násibin terip jep, el aldynda eleýli bolǵan úlken shańyraqtyń ıesi, ósip-óngen áýlettiń tutqasy shańyraǵynda alty ul men alty qyz tárbıelep ósirip, olardan 42 nemere, 12 shóbere súıgen baqytty áke, aqylman ata atandy. Al búginde aýyldaǵy úlken otbasy tamyryn tereńge jaıǵan báıterekteı jan-jaǵyna shýaq shasha jaıqalyp tur.
Aqyl-keńestiń sarqylmas qazynasyndaı bolyp aýyl tórinde otyratyn taý tulǵaly atamyz 2015 jyly 90 jasqa qaraǵan shaǵynda kóz jumdy. Artynda ózindik iz qaldyrǵan ustazdyń esimi jadymyzda jańǵyryp turýy úshin mektebimizdiń atyn «Álı Tasqynbaev atyndaǵy jalpy orta bilim beretin mektep» desek, ardager ustazdyń aldyndaǵy bir perzenttik boryshymyz oryndalar edi dep oılaımyz.
Gúlzat PIRIMQULOVA,
Talap beketi №254 jalpy orta bilim beretin mektep dırektorynyń orynbasary
Qyzylorda oblysy,
Jańaqorǵan aýdany
Kitap oqýǵa baýlý – ónegeli is
Semeı qalasynyń ortalyqtandyrylǵan kitaphana júıesiniń qyzmetkerleri «Ertegi, men seni bilemin!» atty vıktorına ótkizdi. Bul is-sharany ótkizýdegi maqsat – oqýshylarǵa halyq ertegileri týraly maǵlumat berý, kitap oqýǵa tárbıeleý.
Is-shara barysynda kitaphana qyzmetkeri ertegiler álemi alýan túrli, kóp qyrly ekenin, sondaı-aq kez kelgen jastaǵy balalar úshin qyzyqty bolyp qala beretinin atap ótti. Balalar «Jumbaqtardy tap», «Jalǵastyr» vıktorınalaryna jáne «Kórermendermen oıyn» saıystaryna qatysyp, ártúrli ertegilerdegi keıipkerlerdiń atyn tapty. Sondaı-aq «Ertegi, men seni tanımyn!» atty kitap kórmesi de kelýshilerdiń nazaryna usynyldy.
Budan soń, kitaphana qyzmetkerleri «Oqy. Talqyla. Beınele» atty ádebı kvest ótkizdi. Onda oqýshylar «Altyn saqa», «Tolaǵaı» jáne «Aldar kóse» atty toptar quryp, úsh tapsyrmadan turatyn kvest oıynynda saıysqa tústi, ıaǵnı ádebı shyǵarmalardyń sıýjetin talqylap, bilim qabiletterin kórsetti. Kvest oıynyna «Jastar resýrstyq ortalyǵynyń» dırektory mindetin atqarýshy О́rleýbek Ersinbek pen «Meteor» aýla klýbynyń jetekshisi Aǵjan Maratqyzy tórelik etti.
Is-shara qorytyndysy boıynsha №33 orta mekteptiń «Tolaǵaı» toby I oryn, №32 orta mekteptiń «Aldar kóse» toby II oryn, №37 mektep-gımnazııasynyń «Altyn saqa» toby III oryn aldy. Is-shara barysynda án aıtylyp, kúı tartylǵan konserttik baǵdarlama usynylyp, ónerpaz oqýshylardyń qatysýymen «Shalqan» ertegisi boıynsha qoıylym kórsetildi. Is-shara slaıd-prezentasııa kórsetilimimen jáne erekshe kitaptar týraly áńgimemen jalǵasyn taýyp, balalar shaǵyn vıktorınaǵa qatysty jáne maqal-mátelder aıtyp, pazldar jınady.
Sońynda «Kitap áleminde» kórmesine qoıylǵan kitaptarǵa sholý jasaldy.
Raýshan QABJANQYZY
SEMEI