Jol jóndeý nege baıaý?

Bul – Atyraýdan úsh baǵytqa shyǵatyn respýblıkalyq mańyzǵa ıe úsh kúre joldyń biri. Jol bóliginiń uzyndyǵy 277 shaqyrymdy quraıdy. Keńes dáýirinde paıdalanýǵa berilgen osy jolmen kezinde táýligine úsh myńǵa jýyq kólik júrgen. Mamandardyń pikirine súıensek, keıingi jylda­ry kólik aǵyny táýligine tórt myń­nan asqan. Ásirese Ortalyq Azııa elderiniń júrgizýshileri Atyraý arqyly Reseıdiń Astrahan oblysyna, odan ári Krasnodar, Stavropol aımaqtary men Volgograd óńirine bet túzeıdi. Atyraý oblysyndaǵy «Teńiz», «Qashaǵan» sekildi iri kenishterge álemniń ár túkpirinen aýyr júkter osy jolmen tasymaldanatyny taǵy bar.

Kórshi elmen baılanystyra­tyn joldyń boıynda Isataı men Qurmanǵazy aýdandarynyń birne­she eldi mekeni ornalasqan. Sol aýyldardyń júrgizýshileri men jo­laý­shy­larynyń bul jolmen júrýge júrekteri daýalamaıtyndaı. Tipti jolǵa shyǵa qalsa, dittegen jerine jetkenshe, záre-quty qalmaı otyrady. О́ıtkeni tozyǵy jetken jol boıymen «bılep» kele jatatyn kólikter bir-birimen jıi soqtyǵysady. Sol sebepti turǵyndar bul joldy jańǵyrtý máselesin qozǵap, dabyl kóterdi. Tipti Senat pen Májilistiń burynǵy depýtattary da talaı márte Úkimet pen tıisti mınıstrlikke saýal joldaǵan edi.

Indýstrııa jáne ınfraqurylym­dyq damý mınıstriniń orynbasary Almaz Ydyrysovtyń málimetinshe, bıyl Aqtóbe – Qandyaǵash – Maqat jol ýchaskesin jóndeý jumystary jalǵasyp jatyr. Onyń ishinde Qan­dyaǵash – Maqat ýchaskesinde negizgi jumystar aıaqtalǵan. Sol sebepten, bıyl atalǵan baǵytta jol qozǵalysyn ashý josparlanyp otyr. Al Atyraý – Astrahan baǵytyndaǵy joldyń 140 shaqyrymynda kólik qozǵalysy qamtamasyz etilgen.

Oblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobıl joldary basqarmasy­nyń basshysy Samat Aıtqalıevtiń aıtýy­na qaraǵanda, qoldanystaǵy avtomobıl jolynyń uzyndyǵy 3 052 shaqyrymdy quraıdy. Onyń ishinde 1 125 shaqyrymy respýblıkalyq mańy­zǵa jatqyzylǵan. Burnaǵy jy­ly Atyraý – Astrahan jolynyń 60 sha­qyrymy paıdalanýǵa berilgen. Al byltyr 80 shaqyrymynda tómengi jol jabyndysymen qozǵalys ashyl­ǵan. Endi jyl sońyna deıin 137 shaqyrymyna tómengi jol jabyndysy tóselgen soń kóliktiń júrýine ruqsat berilgeli otyr.

– Atyraý oblysyndaǵy jol qury­lysyna respýblıkalyq jáne oblys­tyq bıýdjetten 22,9 mlrd teńge bólinip otyr. Onyń ishinde respýb­lıkalyq bıýdjetten 12 mlrd teńge, al jergilikti qazynadan 10,9 mlrd teńge qaraldy, – deıdi Samat Aıtqalıev.

 Árıne, joldyń jaıyn júrgen bi­ledi. Máselen, aýyl sharýashylyǵy sa­la­­synyń ardageri Ábdibek Bısenov­tiń aıtýynsha, Atyraý – Astrahan ara­­ly­ǵynda joldy jóndeý áli bastal­maǵan.

«Qurmanǵazy aýdanynan Atyraýǵa keldim. Isataı aýdanyndaǵy Manash aýylyna deıingi jolda tiri jan kó­rin­­beıdi. Joldy jóndeý jumysy bas­­­tal­ǵan joq. Qosymsha jolǵa sý sebil­meıdi. Jol boıy ala shań. Aqqys­taý aýyly jaǵynda ár jerde jumys istep júrgen tehnıka kórinedi. Biraq on­da da asfalt salynyp, qıyr­shyq tas tasylyp jatqan joq», deıdi Á.Bıse­nov.

Munaıly óńirdegi jol sapasy da kóńil kónshitpeıdi. «Jol aktıvteriniń ulttyq sapa ortalyǵy» RMK Atyraý oblystyq fılıalynyń dırektory Darhan Saılaýovtyń málimetine súıener bolsaq, byltyr 389 aqaý anyqtalǵan. Onyń 80-i óreskel. Fı­lıal mamandary 74 nysanda jol qurylysy jumystarynyń sapasyn 922 ret teksergen. Jol qurylysyna paıdalanylatyn materıaldardan 1 635 synama alynǵan.

– Byltyr Atyraý oblysyndaǵy jol qurylysyna qajetti bıtým tap­shy­­­lyǵy baıqaldy. Onyń ústine óńir­de qıyrshyq tas shyǵaratyn karer joq. Qıyrshyq tas Aqtóbe, Mańǵys­taý oblys­tarynan tasymaldanady. Jol qurylysyna sapasyz bıtým, qıyr­shyq ­tas ákelý deregi tirkeldi. Asfalt-beton shyǵaratyn zaýyttar eskirip, mamandardyń bilik­ti­ligin arttyrý sekildi máseleler bi­raz qıyndyq týdyrady, – deıdi D.Saılaýov.

Ásirese respýblıkalyq joldy jańǵyrtýǵa paıdalanylatyn qurylys materıaldarynan 900-den astam synama alynǵan. Onyń qorytyndysymen qurylys materıaldarynyń 17 paıy­zy jaramsyz bolyp shyqqan. Osy­ǵan baılanysty standartqa sáıkes kel­meıtin materıaldardy jol qury­lys­yna paıdalanbaý, tekserýde anyqtalǵan aqaýdy joıý jóninde tapsyrys berýshiler men merdiger mekemelerge hat joldanǵan. Sodan keıin sapasyz asfalt-beton, jol negizi merdiger mekeme esebinen qaıta qalypqa keltirilgen.

«Bizdiń fılıaldyń mamandary jol qurylysyna qajetti materıal­dardan alynǵan synamaǵa zert­hana­lyq taldaý júrgizedi. Má­se­­len, qum, qıyrshyq tas, bıtým, asfalt-bı­týmnyń quramy, tyǵyz­dyǵy týraly qorytyndy beri­ledi. Sapa­lyq quramy standartqa sáıkes bol­maı, taldaýdan ótpegen mate­rıaldar­dy jol qurylysyna paıda­lanbaý tý­ra­­ly kásiporynǵa hat jazylady. Byltyr oblystyq memle­ket­tik sáýlet-qurylys baqylaý basqar­­masy­na 8 hat joldandy. Bir tehnı­kalyq qadaǵalaýshyǵa 551 myń teń­ge aıyp­pul salynyp, attestaty 6 aıǵa toq­tatyldy», deıdi D.Saı­laýov.

Oblystyq ekologııa departamen­tiniń qyzmetkerleri bıylǵy aqpanda Atyraý – Astrahan baǵytyndaǵy joldy salyp jatqan merdigerler arasynda qorshaǵan ortanyń taza­ly­ǵyna nuqsan keltiretinderdi anyq­tady. Sonyń biri – «Aq jol qury­lys» JShS atalǵan joldyń 693-753 shaqyrymyn jańǵyrtýdan ótkizýge tartylǵan.

«Respýblıkalyq jolǵa rekonstrýksııa jumystaryn júrgizý ýchaske­sinde – Isataı aýdanyndaǵy Janbaı aýyly­nyń mańynda orna­lasqan óndiristik bazasynda beton, temir, aǵash, qu­ry­lys materıaldary, qara tústi suıyq maılardy jınaıtyn temir bósh­kel­er ashyq kúıde saqtalǵan. Basqa da qaldyqtardy jınaý úshin arnaıy jabdyqtalǵan oryndar joq. Qaldyqtar baza aýmaǵynda shashylyp jatyr. О́ndiristik bazadaǵy qoqys jáshikterinde aralasyp jatqan qaǵaz, plastıkalyq bótelkeler, karton, sellofan, turmystyq qaldyqtar, qurylys materıaldary, maıly shúbe­rekter sekildi qaldyqtar suryp­talmaǵan», dep habarlady departa­menttiń baspasóz qyzmetinen.

Departament qyzmetkerleri zań talabynyń buzylýyna baılanys­ty «Aq jol qurylys» JShS-ǵa ákim­shilik quqyq buzýshylyq týraly hattama toltyrǵan. Seriktestik basshylary ákimshilik aıyppuldy 50% jeńildikpen tóleýdi suraǵan. Sol sebepten, kompanııaǵa 1 mln 035 myń teńge kóleminde ákimshilik aıyppul salyndy.

Mine, el nazaryndaǵy kúrejoldy jańǵyrtý jumysyndaǵy ahýal osyndaı. Jol qurylysyndaǵy jaı­ba­sar­lyq bulaı jalǵasa berse, ony paıda­lanýǵa berý taǵy da keshigýi múmkin. Al óńir jurtshylyǵy jol­dyń sapaly ári tez salynǵanyn qalap otyr.

Atyraý oblysy